آیا جنگ ایران باعث می‌شود کیم جونگ اون برای آینده کره شمالی احساس نگرانی کند؟

کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، مسلما افکار پیچیده‌ای در سر دارد.

کره شمالی به سرعت این حملات را به عنوان «جنگ تجاوزکارانه‌ای که قابل توجیه نیست» محکوم کرد. تهران و پیونگ یانگ از سال ۱۹۷۹ «اتحادی در برابر آمریکا به عنوان دشمن قسم خورده‌شان» ایجاد کرده‌اند و در ادامه روابطشان نیز شراکتی بر پایه توسعه موشکی بنا کرده‌اند.

یک دیپلمات سابق کره شمالی که به شرط ناشناس ماندن با بی‌بی‌سی صحبت کرده، می‌گوید ایران همچنین مقصد اصلی صادرات تسلیحات کره شمالی است.

با این حال تحلیلگران می‌گویند دو عامل وجود دارد که کره شمالی را در موقعیتی بسیار مساعدتر از ایران قرار می‌دهد.

سلاح‌های هسته‌ای و چین.

در جریان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، کیم جونگ ایل، رهبر پیشین کره شمالی به مدت ۵۰ روز ناپدید شد. بر اساس اطلاعات سازمان اطلاعات کره جنوبی، او بیشتر این مدت را در پناهگاهی در مجموعه سامجی‌یون، در فاصله حدود ۶۰۰ کیلومتری از پیونگ‌یانگ، پایتخت این کشور پنهان شده بود.

در مقابل پسرش، کیم جونگ اون، حتی پس از کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، از انظار عمومی دوری نکرده است.

به گفته جانگ یونگ سوک، مدیر پیشین تیم تحلیل کره شمالی در سازمان اطلاعات ملی کره جنوبی، چنین واکنش متفاوتی به نوعی بازتاب‌دهنده افزایش اعتماد به نفس کره شمالی نسبت به قدرتش است.

«نوعی قدرت هسته‌ای»

کره شمالی عملا یک کشور هسته‌ای است. حتی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز در سال ۲۰۲۵ گفت این کشور «نوعی قدرت هسته‌ای» است که «سلاح‌های هسته‌ای زیادی» دارد.

بر اساس گزارشی در سال ۲۰۲۵ از موسسه بین‌المللی تحقیقات صلح استکهلم، کره شمالی حدود ۵۰ کلاهک هسته‌ای دارد و مواد شکافت‌پذیر کافی برای تولید ۴۰ کلاهک دیگر نیز در اختیار دارد. در ژوئیه ۲۰۲۴ کره جنوبی هشدار داد که کره شمالی در «مراحل پایانی» توسعه یک سلاح هسته‌ای تاکتیکی است که برد کوتاه‌تری دارد و برای استفاده در میدان نبرد طراحی شده است.

لی جائه میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی نیز سال گذشته گفت شمال به توسعه یک موشک بالستیک قاره‌پیما که بتواند خاک اصلی آمریکا را با سلاح هسته‌ای هدف قرار دهد نزدیک شده است. هرچند سامانه هدایت این موشک و توانایی آن برای محافظت از کلاهک هنگام بازگشت به جو، همچنان محل تردید است.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سازمان ملل اعلام کرد ایران «برنامه هسته‌ای بسیار بزرگ و جاه‌طلبانه‌ای» دارد، اما هیچ شواهدی مبنی بر وجود «برنامه‌ای منسجم برای تولید سلاح هسته‌ای» مشاهده نکرده است.

پس از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، ایران با محدودیت‌های بیشتری در برنامه غنی‌سازی اورانیوم خود موافقت کرد. همچنین به گفته جانگ جی هیونگ، کارشناس خاورمیانه در موسسه مطالعات سیاستی آسان، با گسترش بازرسی‌های آژانس، روند برنامه هسته‌ای ایران کندتر شد.

اما پس از خروج یک ‌جانبه دونالد ترامپ از توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۸، ایران شروع به محدود کردن دسترسی آژانس به تاسیسات هسته‌ای خود کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس ماه گذشته گزارش داد که این نهاد ناظر در گزارشی محرمانه اعلام کرده ایران پس از جنگ خود با اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ تمامی همکاری‌ها را متوقف کرده است.

در مقابل کره شمالی نخستین آزمایش هسته‌ای خود را در سال ۲۰۰۶ انجام داد و سه سال بعد تمامی بازرسان آژانس را اخراج کرد. این کشور از آن زمان پنج آزمایش هسته‌ای دیگر انجام داده است که آخرین آن در سال ۲۰۱۷ بود.

کره شمالی در آن زمان تمایل داشت با آمریکا وارد تعامل شود که به دو دیدار تاریخی میان رهبران دو کشور در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ انجامید. آقای کیم می‌خواست تحریم‌های بین‌المللی لغو شود و پیشنهاد داده بود نیروگاه هسته‌ای یونگ بیون را برچیند. اما آقای ترامپ خواسته‌های بیشتری داشت و مذاکرات در نهایت شکست خورد.

به گفته جنی تاون که برنامه کره در اندیشکده استیمسون در آمریکا را هدایت می‌کند، اکنون به نظر می‌رسد که کره شمالی با توجه به نزدیک‌تر شدنش به روسیه در پی جنگ اوکراین که همکاری اقتصادی و نظامی مورد نیاز را فراهم می‌کند، اعتماد به نفس بیشتری دارد.

با این حال به نظر می‌رسد دونالد ترامپ و کیم جون اون رابطه شخصی خوبی دارند و رئیس‌جمهور آمریکا حتی تا سال گذشته نیز همتای کره شمالی خود را تحسین کرده است.

جنی تاون می‌گوید آقای کیم «فرصت‌های منحصربه‌فردی در تعامل با ترامپ» می‌بیند، اما «برای احیای آن رابطه حاضر به دادن امتیاز نخواهد بود».

با این وجود کره شمالی هنگام محکوم کردن جنگ ایران، به ‌طور علنی به آقای ترامپ حمله نکرد. همچنین در کنگره حزب در ماه گذشته، کره شمالی اعلام کرد اگر جایگاهش مورد احترام قرار گیرد، روابط خوبی با آمریکا حفظ خواهد کرد که در واقع در را برای گفت‌وگو باز می‌گذارد.

چین، روسیه و «گروگان‌های هسته‌ای»

جغرافیا نیز به نفع کره شمالی است. این کشور با چین هم‌مرز است و چین آن را به عنوان سپری حیاتی در برابر آمریکا و متحدش کره جنوبی می‌بیند. و اگر حکومت کره شمالی فروبپاشد، چین ممکن است با هجوم گسترده پناهجویان روبه‌رو شود.

به همین دلیل رابطه میان این دو کشور کمونیستی در طول تاریخ به نزدیکی «لب و دندان» توصیف شده است. چین از سال ۱۹۶۱ در قالب یک پیمان دفاعی متقابل، متعهد شده در صورت تهاجم به کره شمالی از آن دفاع کند؛ تنها توافقی از این نوع که پکن امضا کرده است.

البته این به آن معنا نیست که چین همیشه کره شمالی را متحدی بی‌نقص می‌داند، چرا که زرادخانه هسته‌ای در حال گسترش آن موجب بی‌ثباتی منطقه می‌شود. همچنین به گفته جانگ یونگ سوک، پژوهشگر مهمان در دانشگاه ملی سئول، ممکن است چین از نزدیکی فزاینده کره شمالی به روسیه چندان خرسند نباشد، به ‌ویژه با توجه به این ‌که دو کشور در سال ۲۰۲۴ نیز یک پیمان دفاعی امضا کرده‌اند.

با این حال او می‌گوید: «کره شمالی برای چین اهمیت راهبردی دارد و چین در دفاع از منافع راهبردی خود بسیار قاطع است و کیم جونگ اون به خوبی از این موضوع آگاه است.»

به گفته آقای جانگ از موسسه آسان، کره شمالی همچنین به دلیل نزدیکی جغرافیایی، کره جنوبی و ژاپن را به «گروگان‌های هسته‌ای» تبدیل کرده است.

دو کره با یک منطقه غیرنظامی که حدود ۲۵۰ کیلومتر طول و ۴ کیلومتر عرض دارد از هم جدا شده‌اند و پایتخت‌های آن‌ها تنها حدود ۲۰۰ کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند.

به گفته جانگ که پیش‌تر در سازمان اطلاعات ملی کره جنوبی فعالیت داشته است، این بدان معناست که منطقه کلانشهر سئول که اینچئون و استان گیونگ‌گی را نیز در بر می‌گیرد، در محدوده حمله مستقیم کره شمالی قرار دارد.

او می‌افزاید: «اینکه آیا کره جنوبی می‌تواند موشک‌هایی مانند آنچه اسرائیل، آمریکا یا دیگر کشورهای خاورمیانه رهگیری می‌کنند را متوقف کند، محل تردید است.»

ژاپن نیز در محدوده حمله مستقیم کره شمالی قرار دارد و این کشور به طور منظم در جریان آزمایش‌های خود موشک‌هایی را به دریای ژاپن شلیک کرده است.

این دو کشور آسیایی میزبان حدود ۸۰ هزار نیروی آمریکایی هستند، در حالی که حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکا در خاورمیانه مستقرند.

به گفته الن کیم از اندیشکده موسسه اقتصادی کره - آمریکا در واشنگتن، جنگ ایران احتمالا این تصور قوی را در ذهن کیم ایجاد کرده که علی خامنه‌ای «به دلیل نداشتن سلاح هسته‌ای ناتوان بود» و مذاکرات با آمریکا تضمینی برای بقای حکومت فراهم نمی‌کند.

آقای تاون نیز با این نظر موافق است. او می‌گوید: «کره شمالی ممکن است طی سال‌ها برای دستیابی به توان بازدارندگی هسته‌ای هزینه‌های زیادی پرداخته باشد، اما در چنین لحظاتی، کیم جونگ اون تقریبا با اطمینان معتقد است که تصمیم درستی گرفته، زیرا می‌داند هزینه حمله به کشوری مجهز به سلاح هسته‌ای احتمالا آنقدر بالا است که گزینه‌ای عملی محسوب نمی‌شود.»