رویای «نسل طلایی» فوتبال اسرائیل تا چهار ماه بعد که حماس حمله کرد

«فراتر از ورزش» بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی است که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا رویدادهایی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

ایدو راکوفسکی می‌گوید که گزارش این ماجرا «بیشتر شبیه گزارش درباره یک داستان علمی‌تخیلی بود تا فوتبال.»

اسرائیل که تیم بزرگسالانش تنها یک بار به جام جهانی فوتبال صعود کرده، توانسته بود، برزیل را در یک‌چهارم نهایی جام جهانی زیر ۲۰ سال شکست دهد.

با سوت پایان بازی، گزارشگر تلویزیون اسرائیل که مسابقه را پوشش می‌داد، گفت: «این شب را برای فرزندانتان تعریف خواهید کرد و آنها هم آن را برای نوه‌هایتان تعریف خواهند کرد.»

افراد زیادی این حرف را شنیدند.

پنج روز بعد، دیدار نیمه‌نهایی این تیم برابر اروگوئه پربیننده‌ترین برنامه آن شب در تلویزیون اسرائیل بود و سهم ۲۳ درصدی از بینندگان را به خود اختصاص داد.

سیاستمداران برای تبریک به تیم صف کشیدند.

این ماجرا در ژوئن ۲۰۲۳ (خرداد ۱۴۰۲) بود.

راکوفسکی که برای رسانه اسرائیلی هاآرتص مسابقات را گزارش می‌کرد، می‌گوید: «آن تابستان همه فوتبال زیر ۲۰ سال را تماشا می‌کردند و همه بازیکنان را می‌شناختند. همه در اسرائیل عاشق این بچه‌ها شده بودند.»

اما تنها عملکرد آنها در زمین نبود که حال‌وهوایی غیرواقعی داشت.

پس از آن که عنان خلایلی در وقت‌های تلف‌شده برابر ازبکستان گل پیروزی را زد، با تلویزیون اسرائیل گفت‌وگو کرد.

خلایلی که یک عرب اسرائیلی است، از بینندگان داخل کشور که تا دیروقت بیدار مانده بودند تا پیروزی تیمشان در آرژانتین را تماشا کنند، تشکر کرد.

او برای این کار از عبارت «عم اسرائیل» استفاده کرد؛ عبارتی عبری به معنای «مردم اسرائیل» که با دین، جامعه، فرهنگ و تاریخ یهودیان پیوند دارد.

راکوفسکی می‌گوید: «این که یک بازیکن عرب از چنین تعبیری استفاده کرد، چیزی درباره هویت آن تیم می‌گفت. آن تیم این ادعا را به واقعیت تبدیل کرد که فوتبال واقعا می‌تواند مردم را کنار هم بیاورد؛ این که بازیکنان مسلمان بخشی از تیم ملی کشور یهودی هستند، نماینده اسرائیل‌اند و می‌توانند چیزی بهتر، هم برای امروز و هم برای آینده، بسازند.»

اما کمی بیش از چهار ماه پس از گفت‌وگوی خلایلی و پیروزی بر برزیل، حماس به اسرائیل حمله کرد.

این گروه مسلح فلسطینی حدود ۱۲۰۰ نفر را کشت و ۲۵۱ نفر را گروگان گرفت. اسرائیل در واکنش، عملیات نظامی گسترده‌ای را در غزه آغاز کرد. سازمان ملل متحد بر این باور است که بیش از ۷۰ هزار فلسطینی در این عملیات تلافی‌جویانه کشته شدند.

با ادامه جنگ، آیا ظرفیت‌های نسل طلایی فوتبال اسرائیل، چه در ورزش و چه در جامعه، می‌تواند به واقعیت تبدیل شود؟

اسرائیل در نیمه‌نهایی یک بر صفر به اروگوئه، قهرمان نهایی مسابقات، باخت و جام جهانی زیر ۲۰ سال ۲۰۲۳ را در جایگاه سوم به پایان رساند.

این موفقیت اتفاقی نبود. همین گروه از بازیکنان، با چند بازیکن اضافه و چند بازیکن کمتر، پیش‌تر هم در سطح قاره‌ای توانایی‌های خود را نشان داده بودند.

آنها در رقابت‌های قهرمانی زیر ۱۹ سال اروپا در سال ۲۰۲۲ نایب‌قهرمان شدند؛ در دیدار نهایی در وقت‌های اضافه به انگلیس باختند و سپس در سال ۲۰۲۳ به نیمه‌نهایی رقابت‌های قهرمانی زیر ۲۰ سال اروپا رسیدند.

اسرائیل در گذشته هم بازیکنان برجسته‌ای پرورش داده است. ایال برکوویچ و یوسی بنایون، مهاجمان تکنیکی و بااستعدادی بودند که سال‌ها در لیگ برتر انگلیس بازی کردند اما تعداد استعدادهایی که باهم ظهور کرده‌اند، نسل کنونی را متمایز می‌کند.

خلایلی تابستان امسال یکی از پردرخواست‌ترین استعدادهای جوان فوتبال اروپا بوده است.

پس از آن که انتقال او با مبلغی در حدود ۲۹ میلیون دلار، به اینتر میلان منتفی شد، کریستال پالاس در رقابت با ناتینگهام فارست توانست او را با مبلغی مشابه از باشگاه بلژیکی یونیون سن‌ژیلواز به خدمت بگیرد.

اسکار گلوخ، هافبک بازی‌ساز ۲۲ ساله، پس از عملکرد خوبش که زمینه‌ساز انتقال او از ردبول سالزبورگ شد، پیراهن شماره ۱۰ آژاکس را بر تن دارد.

روی ریوو، مدافع چپ، در روز پایانی نقل‌وانتقالات این ماه از مکابی تل‌آویو به باشگاه اسپانیایی الچه پیوست. استاو لمکین، مدافع توئنته که او نیز ۲۳ سال دارد، از دیگر بازیکنان بسیار مورد توجه است.

دور تورگمان، ایلی فینگولد و ایدان توکلوماسی در لیگ برتر فوتبال آمریکاعملکرد خوبی داشته‌اند.

همه آنها اکنون سابقه بازی برای تیم ملی بزرگسالان را دارند اما اوفیر حایم، مربی تیم‌های پایه اسرائیل، آنها را به یک مجموعه منسجم و هماهنگ تبدیل کرد؛ کاری که اغلب از عهده تیم بزرگسالان خارج بوده است.

حایم در جریان جام جهانی زیر ۲۰ سال ۲۰۲۳ درباره تفاوت پیشینه‌های بازیکنان تیمش، گفت: «اینجا اصلا مسئله‌ای نیست. ما هیچ مشکلی با دین نداریم. اصلا. بازیکنانی اینجا داریم که تفیلین می‌گذارند؛ پوشش آیینی یهودیان که حاوی آیاتی از تورات است. او گفت که عنان [خلایلی]، حمزه [شبیلی] و احمد [سلمان] نماز مسلمانان را می‌خوانند.»

«ما حتی درباره این موضوع صحبت نمی‌کنیم. همه را متحد می‌کنیم و آرزو می‌کنم کشور هم به اندازه این تیم متحد بود.»

فوتبال مدت‌هاست در جامعه اسرائیل، جوامعی را کنار هم می‌آورد که شاید در شرایط دیگر با یکدیگر دیدار نکنند.

اومر ایناو، مورخ و نویسنده کتاب «دفاع از دروازه» درباره تاریخ فوتبال اسرائیل، می‌گوید: «بیشتر یهودیانی که در دوره قیمومت وارد شدند، از اروپا مهاجرت کرده بودند.» دوره‌ای بین سال‌های ۱۹۲۳ و ۱۹۴۸ که منطقه تحت اداره بریتانیا بود.

«آنها اروپایی بودند و اگر به سینما، موسیقی، تئاتر و رقص فکر کنید، هیچ نقطه مشترکی با فرهنگ خاورمیانه نداشتند. هیچ چیز، به‌جز فوتبال. این تنها زبان مشترک بود؛ تنها چیزی که هر دو طرف به یک اندازه دوست داشتند.»

با تشویق مدیران بریتانیایی که اداره منطقه را بر عهده داشتند، تیم‌هایی از جوامع مختلف و برخی تیم‌هایی که اعضای جوامع گوناگون را در خود داشتند، برابر یکدیگر بازی می‌کردند.

وقتی دولت مدرن اسرائیل در سال ۱۹۴۸ تشکیل شد، بخش بزرگی از جمعیت عربی که در مرزهای آن باقی مانده بودند، همچنان خود را فلسطینی یا مرتبط با فلسطینی‌ها می‌دانستند. بیشتر آنها هنوز هم چنین هویتی دارند.

آنها همچنین بخشی جدایی‌ناپذیر از فوتبال اسرائیل هستند و با این که ۲۰ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند، حدود ۳۵ درصد افراد فعال در سطح حرفه‌ای این ورزش در سراسر کشور را شامل می‌شوند.

نخستین بازیکن عربی که برای تیم ملی اسرائیل بازی کرد، رفعت ترک در سال ۱۹۷۶ بود. در سال ۲۰۱۸، بیبارس ناچو نخستین مسلمان شد که کاپیتانی تیم را بر عهده گرفت. هر دو ماجرا جنجالی شد.

ترک به‌شدت مورد توهین قرار گرفت. تصمیم ناچو برای نخواندن سرود ملی اسرائیل، که اشعار آن به جست‌وجوی یهودیان برای یافتن سرزمین خود مربوط می‌شود، از سوی برخی محکوم شد.

برای مدتی کوتاه در تابستان ۲۰۲۳، به نظر می‌رسید تیم زیر ۲۰ سال حایم می‌تواند نقطه عطفی برای اتحاد و همزیستی باشد. اما فوتبال، مانند همه چیز در اسرائیل، در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تغییر کرد.

متان سگال به مدت تقریبا چهار سال پیش از کناره‌گیری در چند ماه پیش، مدیریت سازمان «کیک ایت اوت اسرائیل» را بر عهده داشت؛ یک ابتکار ضد تبعیض با اهداف مشابه اما بدون ارتباط با سازمان انگلیسی به همین نام.

نژادپرستی مدت‌هاست در فوتبال باشگاهی اسرائیل وجود داشته است. هواداران بیتار اورشلیم در شمار بدنام‌ترین گروه‌ها قرار دارند. هواداران افراطی این باشگاه سال ۲۰۱۳ در اعتراض به امضای قرارداد با دو بازیکن مسلمان چچنی، دفاتر باشگاه خودشان را آتش زدند.

افراطی‌ترین هواداران بیتار مدت‌هاست با شعار «روستای‌تان بسوزد» به عرب‌های اسرائیلی طعنه می‌زنند و خود را «برای همیشه پاک» می‌خوانند.

با این حال، سگال در دوران فعالیتش در «کیک ایت اوت اسرائیل» شاهد آن بود که نژادپرستی علیه بازیکنان عرب شدیدتر و گسترده‌تر شد.

همه‌گیری کرونا، که در جریان آن هواداران در دوره قرنطینه در فضای آنلاین رادیکال‌تر شدند، یکی از عوامل بود.

انتخاب دولت راست افراطی اسرائیل در پایان سال ۲۰۲۲ که به دیدگاه‌هایی درباره فلسطینی‌ها مشروعیت بخشید که پیش‌تر افراطی تلقی می‌شدند، عامل دوم بود. جنگ نیز بی‌تردید عامل دیگری بود.

سگال گفت: «پیش از ۷ اکتبر، مردم عموما به بازیکنان عرب احترام می‌گذاشتند. با این که درباره نخواندن سرود اسرائیل از سوی آنها مشکل داشتند، به آنها احترام می‌گذاشتند و می‌توانستند درباره این موضوع صحبت کنند. اما بعد از ۷ اکتبر شاهد افزایش اظهارات نژادپرستانه بودیم.»

«این اتفاق در باشگاه‌های کوچک اتفاق افتاد؛ باشگاه‌هایی که پیش‌تر چنین چیزی را در آنها ندیده بودیم. شعارهای وحشتناکی هم سر داده می‌شد؛ "همه عرب‌ها را بکشید"، "در غزه مدرسه‌ای نیست چون دیگر کودکی باقی نمانده است."»

فوتبال، به‌ناچار، به یکی از کانون‌های احساساتی تبدیل شده که این درگیری ایجاد کرده است.

باشگاه‌هایی که معمولا رقبایی سرسخت هستند، برای یادبود قربانیان کشته‌شده به دست حماس در کنار یکدیگر قرار گرفتند. در محل برگزاری جشنواره موسیقی نوا، جایی که صدها نفر کشته شدند، شال‌های هواداری بخشی از مراسم یادبود بودند.

نشان باشگاه هاپوئل اکنون طرحی از چهره هرش گلدبرگ پولین را در خود دارد؛ او ربوده شد و در اسارت به قتل رسید و والدینش در میان اندوه خود برای صلح مبارزه کرده‌اند.

در همین حال، سربازان ارتش اسرائیل در جریان عملیات در غزه، با پرچم‌ها و بنرهای باشگاه‌ها عکس گرفته‌اند و اقدامات خود را به باشگاه‌ها و گروه‌های هواداری افراطی در داخل کشور تقدیم کرده‌اند.

در چنین فضای ملتهبی، فوتبالیست‌های جوان، که از طریق برنامه خدمت ملی اسرائیل و سیل اظهارنظرها و تصاویر در فضای آنلاین ارتباط نزدیکی با درگیری دارند، به‌طور مداوم زیر ذره‌بین و فشار هستند.

آفیک تری، دوست قدیمی گلوخ، هنگام خدمت در ارتش اسرائیل بر اثر بمبی کشته شد که حماس منفجر کرد.

پس از مرگ او، گلوخ مجموعه‌ای از عکس‌های تاثیرگذار از خود و تری منتشر کرد؛ تصاویری از آنها در طول سال‌ها، دست در دست هم، از دوران کودکی در جشن‌های تولد تا سال‌های جوانی در یک مراسم عروسی، که در آخرین تصویر مراسم تشییع جنازه تری دیده می‌شد.

در میان پاسخ‌های کاربران در فضای آنلاین، پیام‌های طعنه‌آمیز طرفداران فلسطین نیز دیده می‌شد.

برای بازیکنان اسرائیلی با تبار فلسطینی، خطرها به‌ویژه زیاد و جدی است.

دیا صبا نقشی مشابه گلوخ به‌عنوان بازی‌ساز دارد. این بازیکن ۳۳ ساله در ۱۳ بازی برای اسرائیل سه گل زده است ولی

بعید است که بتواند گل‌های بیشتری برای تیم ملی بزند.

صبا در آغاز درگیری یکی از شناخته‌شده‌ترین ستاره‌های مکابی حیفا بود؛ زمانی که همسرش، نارمین، در اینستاگرام نوشت: «در غزه هم کودکانی هستند.»

صبا بابت خشم و اعتراضی که این پیام برانگیخت عذرخواهی کرد ولی نتوانست دوران حرفه‌ای خود در اسرائیل را نجات دهد. او در سال ۲۰۲۵ مکابی حیفا را ترک کرد و الان برای تیم ترکیه‌ای آمداسپور بازی می‌کند.

صبا در آن زمان گفت: «رویای من بازی برای مکابی حیفا بود؛ باشگاهی که طرفدارش هستم و از کودکی با آن بزرگ شده‌ام. می‌خواستم ادامه دهم ولی گاهی دلایلی وجود دارند که از رویاهای ما قوی‌ترند و اجازه این کار را نمی‌دهند.»

صبا و دیگر بازیکنان به زیر سئوال رفتن وفاداری‌شان عادت دارند؛ از هر دو طرف. بسیاری در جهان عرب مایلند استعدادهای فلسطینی بیشتری در داخل اسرائیل از نمونه عطا جابر پیروی کنند.

جابر کاپیتان تیم زیر ۲۱ سال اسرائیل بود ولی تابعیت ورزشی خود را تغییر داد تا از ژوئن ۲۰۲۳ برای فلسطین بازی کند. او گفت که پس از دیدن این که پلیس خانواده‌های فلسطینی را از خانه‌هایشان در قدس شرقی تحت اشغال اسرائیل بیرون می‌کند، دیگر نمی‌تواند ورزش و سیاست را از یکدیگر جدا کند.

کنار گذاشتن سطح بالای فوتبال ملی، چشم‌انداز او برای انتقال به اروپا را کاهش داد. در داخل اسرائیل، درخواست‌هایی برای لغو تابعیت اسرائیلی او مطرح شد. اما از نظر جابر، این وضعیت بهتر از نمایندگی کشوری بود که اقداماتش را محکوم می‌کرد.

هدف اسرائیل این است که دستاوردی بهتر از تیم ملی این کشور در بیش از ۵۰ سال گذشته داشته باشد.

ران بن‌شیمون سال ۲۰۲۴ سرمربی تیم ملی بزرگسالان شد. هدفی که برای او تعیین شد، استفاده از استعداد و امید نسل جوان در راه صعود به یورو ۲۰۲۸ بود؛ مسابقاتی که قرار است در انگلیس، اسکاتلند، ولز و جمهوری ایرلند برگزار شود.

موفقیت می‌تواند فشار بیشتری بر بازیکنان اسرائیل و به‌طور بالقوه بر انسجام تیم وارد کند. برای مسابقات آینده لیگ ملت‌های اروپا میان جمهوری ایرلند و اسرائیل، اعتراض‌های گسترده‌ای برنامه‌ریزی شده است. دوبلین میزبان هفت بازی این مسابقات خواهد بود.

ورزشگاه ویلا پارک در بیرمنگام، که در ماه نوامبر از حضور هواداران مکابی تل‌آویو در یک دیدار لیگ اروپا جلوگیری شد، میزبان چهار مسابقه خواهد بود.

همپدن پارک، حدود سه کیلومتر و ۲۰۰ متر آن‌سوی گلاسگو، میزبان شش مسابقه خواهد بود. محلی که هواداران سلتیک در آن اعتراض‌های پرسر و صدایی در حمایت از فلسطین برگزار کرده‌اند.

هر جا که اسرائیل بازی کند، بازیکنان با انتقاد از رفتار کشورشان با فلسطینی‌ها، هم در داخل اسرائیل و هم در غزه، روبه‌رو خواهند شد؛ انتقادهایی که در داخل کشور به‌ندرت مطرح می‌شوند.

سوفیا سولومون، از اعضای مرکز دیپلماسی ورزشی دانشگاه بن‌گوریون، می‌گوید: «اسرائیلی‌ها نسبت به هرکسی که نوعی همدردی با آنچه در ۷ اکتبر اتفاق افتاد نشان دهد، بسیار حساسند.»

«این مسئله در حد انکار هولوکاست است. یک واکنش، واکنش دیگری را برانگیخت و الزام بیشتری برای همذات‌پنداری با قربانیان ۷ اکتبر به وجود آمد.»

او معتقد است زمان خواهد برد تا جامعه اسرائیل، از جمله فوتبالیست‌ها، سه سال گذشته را درک کنند و بتوانند آشکارا درباره درگیری صحبت کنند: «تا زمانی که جنگ جاری پایان نیافته است، هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید چه فکری می‌کند. حتی پس از آن که خاورمیانه به دیوانگی "عادی" خود بازگردد، شاید یک دهه زمان لازم باشد تا مردم بتوانند درباره تجربه‌ها و انتظارات خود صحبت کنند.»

ممکن است زمان تحقق ظرفیت‌های این نسل درخشان، پیش از آن فرا برسد و شاید هم چنین نشود. تبدیل استعداد و موفقیت در رده‌های پایه به دستاورد در سطح بزرگسالان هیچ‌وقت ساده نیست.

اما فارغ از این که آینده چه چیزی در بر داشته باشد، حایم و تیمش برای چند ماه در تابستان ۲۰۲۳ چیزی ویژه به اسرائیل دادند.

ایناو می‌گوید: «دیدیم عنان خلایلی و حمزه شبیلی مقابل برزیل گل زدند و این امید ما بود، آینده ما بود. چندان خوش‌بین نیستم ولی مردم فکر می‌کردند شاید واقعا اتفاقی جادویی باشد که بتواند به جامعه اسرائیل در مجموع کمک کند.»

«فوتبال نمی‌تواند چیزی را درمان کند اما می‌تواند کمک کند یکدیگر را انسانی‌تر ببینیم. پس بله، قطعا لحظه‌ای وجود داشت اما آن لحظه پیش از آن بود که جهان ما تغییر کند و فروبپاشد.»

تنها گذر زمان نشان خواهد داد از آن لحظه چه چیزی باقی می‌ماند و آیا می‌توان آن را دوباره زنده کرد.