Joseph Kabila azindua FRN: Je, malengo yake ni yapi mbele ya mamlaka ya Tshisekedi?

Uzinduzi wa muungano mpya wa kisiasa na kijeshi, unaochukua nafasi ya ushirikiano wa AFC-M23 ambao unapambana na vikosi vya serikali ya Kongo mashariki mwa nchi hiyo, umewashangaza wachambuzi wengi wa siasa za Kongo.

Muungano huu mpya, unaoitwa 'Front for the Refounding of the Nation' (FRN), unaongozwa na rais wa zamani Joseph Kabila, ambaye alihukumiwa kifo akiwa hayupo mahakamani na mahakama ya kijeshi mwishoni mwa mwezi Septemba 2025.

Hatua ya Kabila kuchukua uongozi wa uasi huu, unaodhibiti eneo la Mashariki mwa DRC, inachambuliwa kwa kina na wachambuzi wa masuala ya kisiasa, ambao wanaamini kuwa kuundwa kwa FRN "kunabadilisha kabisa mazingira ya kijeshi, kisiasa na kidiplomasia nchini DRC".

Tunachojua kuhusu uundaji wa FRN

Ilikuwa katika mkutano na waandishi wa habari uliofanyika katika makazi ya rais wa zamani Joseph Kabila huko Goma, mji ulioko mashariki mwa DRC na unaodhibitiwa na kundi la waasi la M23, ambapo ilitangazwa kuundwa kwa FRN (Front for the Refoundation of the Nation).

Kando ya meza walikuwepo viongozi wakuu wa vuguvugu hili jipya la kisiasa na kijeshi, ambalo sasa linachukua nafasi ya AFC-M23, kundi ambalo limekuwa likipambana na majeshi ya serikali katika eneo hilo la DRC kwa miaka kadhaa.

"Harakati ya kisiasa na kijeshi, 'Front for the Refounding of the Nation' (FRN), imeanzishwa," na "Joseph Kabila aliyekuwa rais," alisema Claude Ibalanky, mshauri wa FRN, wakati wa mkutano wa pamoja na waandishi wa habari uliofanyika katika makazi ya rais huyo wa zamani.

Akiwa sasa anaongoza harakati hii ya waasi, Joseph Kabila, rais wa zamani wa Jamhuri, atakuwa na viongozi wa waasi Corneille Nangaa, Bertrand Bisimwa, Freddy Kaniki na Sultani Makenga kama wasaidizi wake.

Muungano wa kisiasa na kijeshi uliozaliwa katika mazingira ya kisiasa yenye mvutano

Kuzaliwa kwa harakati hii ya kisiasa na kijeshi, inayounganisha vikosi vya Joseph Kabila na AFC-M23, kunatokea katika mazingira ya kisiasa yasiyo na uhakika nchini DRC.

Kwa miezi kadhaa, kundi linalomuunga mkono rais limekuwa likipigia debe pendekezo la kurekebisha katiba, jambo lililozua uvumi kuhusu uwezekano wa Félix Tshisekedi kugombea muhula wa tatu.

Rais huyo wa Kongo, mwenye umri wa miaka 63, anatarajiwa kukamilisha muhula wake wa pili na wa mwisho wa miaka mitano mnamo mwaka 2028.

Kwa upande wa upinzani, ambao umeandaa maandamano kadhaa kupinga mpango huu, marekebisho haya ya katiba yanatazamwa kama "janja ya kisiasa" inayolenga kumwezesha mkuu wa nchi kubaki madarakani, licha ya kwamba Katiba ya Kongo inaweka kikomo cha mihula miwili kwa nafasi ya urais.

Katika nyanja ya kijeshi, kundi la AFC-M23 liliteka maeneo mapana mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo wakati wa mashambulizi yaliyofanyika mwaka jana.

Kwa miezi kadhaa, mamlaka nchini Kongo zimekuwa zikimtuhumu rais wa zamani Joseph Kabila kwa kuunga mkono makundi ya waasi yanayodhibiti sehemu ya mashariki mwa nchi hiyo, au hata kudai kuwa yeye ndiye kiongozi halisi wa makundi hayo.

Joseph Kabila alionekana mjini Goma mwaka 2025, na baadhi ya washirika wake wa zamani wamejiunga naye katika eneo hilo la Kongo ambalo kwa sasa linadhibitiwa na waasi wa M23.

Kuhukumiwa kifo bila kuwepo

Joseph Kabila aliingia madarakani nchini DRC mwaka 2001, kufuatia kuuawa kwa baba yake, Laurent-Désiré Kabila. Aliongoza nchi hiyo hadi Januari 2019, alipokabidhi madaraka kwa Félix Tshisekedi, ambaye wakati huo alikuwa mshirika wake wa kisiasa.

Mnamo tarehe 30 Septemba 2025, mahakama ya kijeshi ya ngazi ya juu ilimhukumu kifo akiwa hayupo mahakamani, baada ya kumtia hatiani kwa makosa ya "njama, uhaini, ubakaji, uhalifu wa kivita na uhalifu dhidi ya binadamu".

Pia aliamriwa kulipa zaidi ya dola bilioni 30 kama fidia kwa serikali ya Kongo pamoja na majimbo ya Kivu Kaskazini na Kivu Kusini.

Katika uamuzi wake, mahakama hiyo ya kijeshi mjini Kinshasa ilibaini kuwa rais huyo wa zamani, ambaye hakuwepo wakati wa kesi yake na hakuwa na wakili wa kumwakilisha, alikuwa "akishirikiana na Rwanda".

Kulingana na mahakama hiyo, Joseph Kabila ndiye kiongozi halisi wa kundi la waasi la AFC-M23.

Watu wa karibu naye walielezea kesi hiyo kama "igizo la mzaha", lakini hilo halikuwazuia mahakimu wa kijeshi kutoa amri ya kukamatwa kwake mara moja.

Maoni ya wachambuzi wawili wa Kikongo

Kulingana na Makangu Silas Mimile, mtaalamu wa siasa za kimataifa, muungano wa FRN, unaoundwa na vipengele mbalimbali, unaweza kuongeza sura mpya kwenye mgogoro wa kiusalama ambao Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) imekuwa ikikabiliana nao kwa miaka kadhaa.

"Sura ya kwanza ni ile ya kisiasa, ambayo inaweza kutumika kama aina ya uhalalishaji wa kupinga mamlaka ya Kinshasa," anasema Dkt. Silas Makangu.

"Uasi huu sasa unaweza kupata uhalali kutokana na hadhi ya mtu aliye katika uongozi wa muungano huu, ambaye katika kesi hii ni Rais wa zamani Joseph Kabila," na "hatua hii inaweza kuupa upinzani dhidi ya utawala uliopo sura ya kitaifa, kwa kuzingatia nafasi aliyokuwa nayo Kabila hapo awali na nafasi yake ya sasa kisiasa," alifafanua.

Kwa upande wa kijeshi, mchambuzi huyo anaamini kuwa "kuna hatari ya kuwepo kwa ushirikiano kati ya mitandao ya siri ya Joseph Kabila iliyopo ndani ya jeshi na kundi la AFC-M23."

"Ikumbukwe kwamba aliwahi kuwa Mkuu wa Majeshi kwa miaka kadhaa, na Rais wa Jamhuri kwa miaka 18. Bila shaka kuna mtandao wa Kabila, yaani watu waliopandishwa vyeo, ​​kupata mafunzo, na kuteuliwa wakati wa utawala wake ambao kwa bahati mbaya wanaweza kuendelea kuwa waaminifu kwake.

Mitandao hii iliyojificha inaweza kuwa mazingira mwafaka kwa ajili ya kundi la AFC-M23," anaamini Silas Makangu Mimile.

Kwa upande wake, Christian Moleka, mchambuzi wa masuala ya kisiasa na mratibu wa kitaifa wa shirika la Dynamics of Political Scientists of the DRC (Dypol), anaamini kuwa muungano huo wa FRN "unaimarisha hoja zilizotolewa na Rais (Tshisekedi) kwa takriban miaka miwili sasa, ambapo alisema kuwa Kabila ndiye kiongozi halisi wa AFC-M23."

"Sasa kwa kuwa ukweli umewekwa wazi, hii inathibitisha mtazamo wa Rais kwamba mtu huyu ndiye aliyekuwa akiongoza mambo tangu awali, na sasa anajitokeza waziwazi kuwajibika kwa mapambano hayo," alisema.

Mambo ya kutarajia katika siku za usoni

Katika malengo yake yaliyotangazwa rasmi, FRN inazungumzia nia ya "kuunda upya taifa, kurejesha utendaji wa Jamhuri na kukomesha udhalimu".

Alipoulizwa kuhusu kauli hizi, Dkt. Silas Makangu anapendekeza kusoma ujumbe uliofichika ili kuelewa malengo halisi ya harakati hii ya kisiasa na kijeshi.

"Mtu anaweza pia kubaini kuwa wanataka kupanua wigo wa kisiasa wa upinzani nje ya eneo linalodhibitiwa hadi sasa na AFC-M23; yaani, inawezekana, na ningesema kuna uwezekano mkubwa, kwamba watajaribu kuteka maeneo mapya, miji mipya, au hata majimbo mapya."

Mchambuzi huyo wa masuala ya kisiasa anasema kuwa moja ya "malengo ambayo Rais Kabila hajayasema wazi, yeye ambaye hakukubali kwa urahisi kutengwa kwake na hukumu ya kifo, ni kutaka kurejea katika ulingo wa kisiasa na kuchukua nafasi ya uongozi, au hata kujaribu kurudi katika wadhifa wa juu kabisa."

Kwa kuongoza uasi huu, rais wa zamani Kabila anataka kushawishi mwelekeo wa siasa na masuala ya kijeshi nchini DRC.

Huku majimbo kadhaa mashariki mwa nchi hiyo yakiwa chini ya udhibiti wa FRN, je, tunapaswa kuhofia kurejea kwa mapigano kwa kiwango kikubwa?

Kwa mujibu wa Christian Ndombo Moleka, uwezekano wa kurejea kwa mapigano hauwezi kuondolewa, lakini mashambulizi ya kijeshi kuelekea Kinshasa "hayatarajiwi katika hatua hii, kutokana na uwiano wa nguvu uliopo ardhini."

"Tunatarajia mapigano kurejea katika eneo la Kivu Kusini, kuelekea Uvira, na pengine kuenea hadi Katanga; huo ndio uwezekano mkubwa zaidi," anasema mchambuzi huyo kutoka Kongo.

"Hii itakuwa operesheni inayolenga kukata chanzo kikuu cha mapato cha utawala uliopo, yaani Katanga. Ikiwa watafanikiwa kukata chanzo hicho cha mapato kutoka Katanga, itakuwa njia madhubuti ya kuishinikiza serikali ya Kinshasa."

Kuhusu uwezekano wa mashambulizi ya kijeshi dhidi ya Kinshasa, Christian Ndombo Moleka anabainisha kuwa "bado kuna sababu ya kutilia shaka uwezo wa kijeshi wa makundi hayo ya waasi na kama operesheni ya namna hiyo inaweza kutekelezeka."

"Ili kufika Kinshasa, kungehitajika uungwaji mkono wa dhati wa kidiplomasia kutoka kwa mataifa ya ukanda huo." Je, wakuu wa nchi za kanda hii wanaunga mkono au wanapinga hatua ya Kabila ya kuongoza harakati za waasi? Je, ana uwezo wa kijeshi, idadi ya kutosha ya watu, rasilimali za kiutendaji, na mkakati wa kufikia lengo hili? Wakati ndio utakaotoa jibu."

Kulingana na wachambuzi hao wawili, ukweli kwamba Kabila anahusishwa na harakati hii unampa Kagame hoja – ambaye anasisitiza kuwa mgogoro huo ni wa ndani ya Kongo na kwamba Rwanda imehusishwa kizembe tu – na unamwezesha kujenga simulizi inayolenga kuandaa mazingira ya vikwazo kutoka Marekani.

Hata hivyo, kundi la AFC-M23 linategemea msaada wa kiutendaji kutoka Kigali.

"Mambo hayatabadilika kimsingi; ni jina au taswira tu ndiyo imebadilika, lakini ushawishi wa Rwanda ndani ya M23 hautabadilika kwa kuwepo kwa FRN," anaeleza Christian Ndombo Moleka.

FRN na Mchakato wa Doha

Wachambuzi wawili kutoka Kongo wanaamini kuwa kuna mchakato wa kujipanga upya kwa nguvu za kisiasa unaoendelea, ikiwa ni ndani ya mfumo wa mazungumzo ya kisiasa yaliyoanzishwa na rais, pamoja na michakato mbalimbali ya amani inayoendelea kwa sasa.

Hata hivyo, wanajiuliza ni msimamo gani ambao FRN itachukua, bila kutoa kauli ya uhakika.

"Je, FRN itaendelea kulingana na yale ambayo M23 ilitia saini huko Doha, hasa kuhusu usitishaji mapigano, au itaanzisha mwelekeo mpya unaotia shaka michakato yote iliyofanyika, jambo ambalo linaweza kubadilisha kabisa hali ya mambo na kuleta uwiano mpya wa nguvu?"

Haya ni maswali ambayo, katika hatua hii, bado hayajapatiwa majibu ndani ya muktadha wa sasa wa kisiasa nchini DRC.