کشف پیاپی اجساد زنان، موجی از هراس را در آفریقای جنوبی به راه انداخت

نوکواندا ماتشیکیزا در حالی که درباره قتل خواهرزاده‌اش، دینه‌ئو موتاپانه، صحبت می‌کند، با گریه می‌گوید: «نمی‌دانم قرار است چه کار کنیم. اما یک چیز باید تغییر کند.»

او می‌گوید: «برای خودمان و برای همه زنان دیگر. پیش از آنکه اتفاقی بیفتد، قرار است چند جسد دیگر پیدا شود؟»

نوکواندا ماتشیکیزا تنها دو روز پس از آنکه بستگانش جسد دینه‌ئو موتاپانه را شناسایی کردند، از خانه‌اش در نزدیکی ژوهانسبورگ، بزرگ‌ترین شهر آفریقای جنوبی، با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کرد..

این زن ۳۸ ساله، که مادر یک کودک خردسال بود، آخرین بار روز یکشنبه زنده دیده شد. ساعاتی بعد، پیکر او که آثار ضرب‌وجرح بر آن مشهود بود و بخشی از آن نیز سوخته بود، در منطقه مسکونی اکورهولنی پیدا شد.

نوکواندا در حالی که اشک می‌ریزد، از روزی می‌گوید که خانواده ناچار خواهند شد خبر مرگ دینه‌ئو را به دخترش بگویند؛ وظیفه‌ای دردناک که دیر یا زود ناگزیر از انجام آن خواهند بود.

«چطور توضیح بدهید که مادرت را وحشیانه کشته‌اند، در زمینی رها کرده‌اند و همانجا، مثل تکه‌ای زباله، دور انداخته‌اند؟

«نمی‌شود با آن کنار آمد. چیزی است که هرگز نمی‌توانی بپذیری یا از آن عبور کنی.»

مرگ دینئو در این هفته، در میان مجموعه‌ای از حوادث مشابه در اکورهولنی رخ داده است، پیکر او یکی از سه جسدی بود که اخیرا در آنجا پیدا شد. در مجموع، از ماه ژوئیه تاکنون پیکر ۹ زن به‌ قتل‌ رسیده در شرایط مشابهی در این منطقه کشف شده است.

این مشکل همیشه وجود داشته، اما موج اخیر کشف این پیکرها بار دیگر اعتراض سراسری به ابعاد خشونت علیه زنان را در کشوری برانگیخته است که یکی از بالاترین میزان‌های خشونت مبتنی بر جنسیت در جهان را دارد.

تمبا ککانا نیز با شوک مرگ یکی از عزیزانش زندگی می‌کند.

خواهر او، ایتوملنگ، از نخستین کسانی بود که در اکورهولنی ناپدید شدند.

پیکر این مغازه‌دار ۳۲ ساله در ماه ژوئیه، ۱۷ روز پس از آخرین باری که زنده دیده شده بود، پیدا شد. بدنش به‌شدت کبود شده بود، تنها بخشی از لباس‌هایش را به تن داشت و روی پلی رها شده بود.

تمبا با چشمانی اشک‌آلود می‌گوید: «غم ما را از پا درآورده است.»

«به دختر خردسال خواهرم نگاه می‌کنم و چشم‌هایم پر از اشک می‌شود. می‌دانم هیچ راهی نیست که بتوانم این درد را از او بگیرم.

«هیچ خانواده‌ای نباید با چیزی که ما با آن روبه‌رو هستیم، مواجه شود.»

در ارتباط با این قتل‌ها تنها یک نفر بازداشت شده است، آن هم دو روز پس از کشف نخستین جسد در ۱۵ ژوئیه.

در پی قتل ایتوملنگ، دینئو یا شش زن دیگر در اکورهولنی، هیچ‌ کس بازداشت نشده است.

بیشتر قربانیان جوان و در دهه سوم یا چهارم زندگی بودند و تقریبا همه آن‌ها پیش از مرگ خشونت شدیدی را تجربه کرده بودند.

پلیس گفته است مطمئن نیست که به‌دنبال یک قاتل زنجیره‌ای است یا نه. ممکن است این پرونده‌ها به یکدیگر مرتبط نباشند.

در هر صورت، آنچه در این منطقه مسکونی در شرق بزرگ‌ترین شهر آفریقای جنوبی رخ داده، کشور را در بهت و اندوه فرو برده و توجه‌ها را به وضعیتی جلب کرده است که بسیاری آن را بحرانی می‌دانند.

پلیس آفریقای جنوبی هر سه ماه آمار تفصیلی جرایم را منتشر می‌کند. این آمار نشان می‌دهد بین آوریل و ژوئن امسال، ۵۴۲۷ نفر به قتل رسیده‌اند.

آمار رسمی جنسیت قربانیان را تفکیک نمی‌کند، اما کمیسیون حقوق بشر این کشور این هفته ارقامی منتشر کرد که نشان می‌دهد در این دوره ۵۶۹ زن، به‌طور میانگین روزی شش نفر، کشته شده‌اند و ۱۰۵۲ زن دیگر نیز هدف سوءقصد به جانشان قرار گرفته‌اند.

بسیاری از زنانی که پیش‌تر هم احساس ناامنی می‌کردند، از رویدادهای اخیر به‌شدت تکان خورده‌اند.

این وقایع دولت را تحت فشار قرار داده است، آن هم کمتر از یک سال پس از آنکه وزیران ابعاد این مشکل را پذیرفتند و خشونت مبتنی بر جنسیت را فاجعه‌ای ملی اعلام کردند.

نوکوزولا سیسیسی تولاشه، وزیر توسعه اجتماعی، هنگام اعلام این تصمیم در نوامبر گذشته گفت برخورد با این مسئله به‌عنوان فاجعه‌ای ملی، به دولت در مقابله با بحران کمک خواهد کرد.

این تصمیم پس از هفته‌ها اعتراض اتخاذ شد؛ اعتراض‌هایی که هم‌زمان با میزبانی آفریقای جنوبی از نشست گروه ۲۰، با راهپیمایی «تعطیلی سراسری زنان» به اوج رسید.

این هفته درخواست‌های گسترده‌ای برای اقدامات بیشتر مطرح شده است.

سازمان حقوق بشری عفو بین‌الملل اعلام کرد که به‌رسمیت‌شناختن زن‌کشی به‌عنوان جرمی مستقل، نخستین گام مهم برای محافظت از زنان آفریقای جنوبی است.

شنیلا محمد، مدیر عفو بین‌الملل در این کشور، در بیانیه‌ای گفت: «هر روزی که زن‌کشی به‌عنوان جرم به رسمیت شناخته نمی‌شود، نشانه ناکامی در مقابله با کشتار هدفمند زنان است. وقت آن است که آن را به نام واقعی‌اش بخوانیم: زن‌کشی.

«زن‌کشی جرمی با انگیزه جنسیتی است؛ کشتن یک زن به این دلیل که زن است.»

عفو بین‌الملل می‌گوید زن‌کشی در ۳۳ کشور، از جمله گابن و مراکش در آفریقا، به‌عنوان جرمی مشخص جرم‌انگاری شده است.

این سازمان معتقد است چنین تغییری در آفریقای جنوبی می‌تواند به تمرکز بر ابعاد این مسئله کمک کند.

محمد می‌گوید: «این کار دولت را وادار می‌کند با ناکامی خود در محافظت از زنان و دختران در برابر خشونت روبه‌رو شود. نمی‌توانید چیزی را که رصد نمی‌کنید، اصلاح کنید.»

تقریبا همه در آفریقای جنوبی موافق‌اند که باید اقدامات بیشتری انجام شود.

سیریل رامافوزا، رئیس‌جمهور، وعده داد در تحقیق درباره جنایت‌های اکورهولنی «از هیچ تلاشی فروگذار نکند» و افزود: «ما به‌عنوان یک ملت باید از حقوق، امنیت و کرامت زنان و دختران دفاع کنیم.»

لبوگانگ رامافوکو، فعال عدالت جنسیتی و اجتماعی، گفت میزان خشونت علیه زنان در کشور نشانه مشکلی بسیار بزرگ‌تر است: بی‌اعتنایی به انسانیت.

او با اشاره به نظام قانونی تبعیض نژادی که تا سال ۱۹۹۴ برقرار بود، به بی‌بی‌سی می‌گوید: «از دیرباز در این کشور با بدن زنان سیاه‌پوست همچون چیزی دورریختنی رفتار شده است؛ رفتاری که از دوران استعمار تا آپارتاید به ارث رسیده است.

«آنچه امروز بر زنان می‌گذرد، گواه میراث خشونت آن نظام‌هاست، نظام‌هایی که هرگز به زخم‌های روانی ناشی از آن‌ها رسیدگی نشد.

«این به آن معنا نیست که مردان سیاه‌پوست ذاتا خشن‌اند. اما در نظام‌هایی که دهه‌ها علیه آن‌ها خشونت اعمال می‌شد، از نظر تاریخی زنان سیاه‌پوست کسانی بودند که آن خشونت بر سرشان خالی می‌شد. این چرخه شکسته نشده است.»

در کِمپتون پارک، یکی از مناطق اکورهولنی که پنج مورد از ۹ جسد کشف‌شده اخیر در آن پیدا شده‌اند، لومکا ماکوئبلا عضو گروه «بنیاد دختر تا زن» است؛ گروهی که برای آگاهی‌رسانی درباره این جنایت‌ها تجمع‌های اعتراضی برگزار کرده است.

او می‌گوید: «سوگواریم، می‌ترسیم. اگر پلیس دیگر نمی‌تواند از ما محافظت کند، دولت باید وارد عمل شود و کاری بکند.»

او اضافه می‌کند «روشن است که امنیت نداریم. پلیس نمی‌تواند فقط به ما بگوید بیشتر مراقب باشیم. آن‌ها باید برای امن کردن محله‌های ما بیشتر تلاش کنند. دیگر چه انتظاری از ما دارند؟ هیچ‌جا امنیت نداریم؛ نه در خانه‌هایمان و نه در خیابان‌ها. این وضعیت باید متوقف شود.»

تولیسیله سیبانده، ۳۲ ساله، می‌گوید: «احساس آسودگی ندارم. وقتی به مغازه می‌روم، باید اطرافم را بپایم. شوکه‌ام و می‌ترسم. آنقدر می‌ترسم که به یک آسیب روانی تبدیل شده است.»

تمبی مابنا، ۶۰ ساله، به بی‌بی‌سی می‌گوید در همان محله دینئو موتاپانه زندگی می‌کرد.

او به یاد می‌آورد: «هر روز با همه می‌خندید. حالا نگرانم، دخترهای زیادی را می‌شناسم که می‌گویند می‌ترسند تنها به مغازه بروند. امنیتی نیست، حتی برای من. سنم بالاست، اما امنیتی وجود ندارد.»

لراتو امزیزی، ۲۰ ساله، ساده می‌گوید: «در آفریقای جنوبی، زنان دیگر امنیت ندارند.»