بحران مهاجرت در سبته اسپانیا؛ آیا شبکه‌های اجتماعی مهاجران را به‌سوی مرگ کشاندند؟

اغلب ده‌ها هزار مهاجری که روز پنجشنبه با شنا وارد منطقه سبته در اسپانیا شدند، با همراهی نیروهای نظامی و پلیس تا خط مرز، به مراکش بازگردانده شده‌اند.

اما این موج کم‌سابقه ورود مهاجران دست‌کم ۷۲ کشته بر جا گذاشته است؛ اجسادی که از آب بیرون کشیده شدند و در میان حلقه‌های بادی و باله‌های شنای رهاشده روی سطح دریا شناور بودند.

رویدادهای این هفته همچنین اروپا را از نظر سیاسی تکان داده و بار دیگر اختلافات بر سر موضوع حساس مهاجرت را آشکار کرده است.

اما این رویداد پرسش‌هایی را برجا گذاشته است: چه عاملی باعث این موج ناگهانی ورود مهاجران شد؟ آیا صرفا پست‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی که وعده مسیری آسان به اروپا را می‌دادند به‌سرعت فراگیر شدند، یا آنکه ماجرا ابعاد دیگری داشت و حتی به‌گونه‌ای سازمان‌دهی شده بود؟

ابعاد سیاسی ماجرا

علت بحران هرچه باشد، نخست‌وزیر سوسیالیست اسپانیا از واکنش‌ها به آن خشمگین است.

پدرو سانچز برخی کشورهای اتحادیه اروپا را متهم کرده که در جریان این بحران، به‌جای حمایت از اسپانیا، با اهداف سیاسی به این کشور «حمله» می‌کنند.

منظور او بیش از همه، ایتالیا بود.

حزب دست راست افراطی «برادران ایتالیا» به رهبری جورجا ملونی، نخست‌وزیر این کشور، خیلی زود تصاویری از مهاجرانی منتشر کرد که در خیابان‌های سبته می‌دویدند.

در توضیح طعنه‌آمیز این تصاویر نوشته شده بود: «این همان الگوی سانچز است که جناح چپ ایتالیا تا این اندازه دوستش دارد.»

جورجا ملونی سپس اعلام کرد ایتالیا اجرای توافق شنگن با اسپانیا را که امکان رفت‌ وآمد آزاد افراد را فراهم می‌کند، به‌دلیل وجود تهدید امنیتی به حالت تعلیق درمی‌آورد.

مادرید از این تصمیم به‌شدت خشمگین است.

از نظر اسپانیا، بحران مهار شده و سبته نیز بخشی از منطقه شنگن نیست؛ بنابراین مهاجران مراکشی هرگز نمی‌توانستند بدون کنترل به بخش قاره‌ای اروپا بروند.

ملونی این موضوع را می‌داند اما او سال آینده با انتخابات روبه‌روست و ائتلافش در برابر حزبی تازه و به‌شدت مهاجرستیز در حال از دست دادن حمایت است. این بحران فرصتی بود تا خود را سخت‌گیر نشان دهد و بخشی از آرا را پس بگیرد؛ فرصتی که بی‌درنگ از آن استفاده کرد.

اسپانیای سهل‌گیر؟

با این‌ حال، ایتالیا تنها کشوری نیست که اسپانیا را در زمینه مهاجرت بیش از حد نرم و مداراگر می‌داند.

درخواست جورجا ملونی برای برگزاری نشست فوری وزیران کشور، به امضای نزدیک به ۲۴ نفر از سران کشورهای اتحادیه اروپا رسید. آن‌ها خواستار حذف تمام سیاست‌هایی شدند که ممکن است به «عامل جذب» مهاجران به اروپا تبدیل شوند.

منظور آن‌ها بیش از هر چیز، اقدام جنجالی اسپانیا برای فراهم کردن امکان درخواست مجوز اقامت و کار برای صدها هزار مهاجر فاقد مدرک و «قانونی کردن» وضعیت آن‌هاست.

استدلال دولت عمل‌گرایانه است: جمعیت اسپانیا در حال پیر شدن است و کشور به نیروی کار نیاز دارد.

اما کسانی که این هفته به سواحل سبته هجوم بردند، برای ثبت‌نام در طرحی که مهلت آن به پایان رسیده است، راهی نشده بودند.

خود پدرو سانچز در عوض به حکم اخیر دیوان عالی اسپانیا اشاره می‌کند. براساس این حکم، افرادی که از راه دریا وارد می‌شوند، نباید بلافاصله بازگردانده شوند.

نخست‌وزیر اسپانیا استدلال می‌کند قاچاقچیان این حکم را تحریف کرده‌اند تا مسیری آسان برای ورود به اروپا وعده دهند.

با این‌ حال، جمعیتی که به‌سوی سبته حرکت کرد، نیازی به پرداخت پول به قاچاقچیان نداشت؛ زیرا بیشتر آن‌ها مراکشی بودند و این مسیر را به‌خوبی می‌شناختند.

در واقع، این پیام از طریق اینترنت منتشر شد.

مهاجران به خبرنگاران پست‌هایی در شبکه‌های اجتماعی نشان داده‌اند که در آن‌ها افرادی با فریاد «راه اسپانیا باز است» به دریا می‌پرند.

چندین حساب کاربری که بی‌بی‌سی بررسی کرده‌ است، جوانانی را با لباس غواصی و فین شنا یا در حال فیلم‌برداری از خود هنگام شنا نشان می‌دهند. این تصاویر با عکس‌هایی از داخل سبته ترکیب شده‌اند.

برخی از این حساب‌ها تنها چند هفته است که فعالیت می‌کنند و چند مورد از آن‌ها ده‌ها هزار لایک گرفته‌اند.

تمام وعده‌های آن‌ها دروغ بود.

جمعیت مهاجرانی که پس از رسیدن به سبته با خوشحالی ساحل را بوسیدند، با هیچ امکاناتی روبه‌رو نشدند. آن‌ها غذا و سرپناه نداشتند و راهی نیز برای رسیدن به اروپای قاره ای وجود نداشت، بنابراین بیشترشان خیلی زود بازگشتند.

ماجرا از چه قرار بود؟

آیا مهاجران، مانند اتفاقی که چند سال پیش برای نمونه در بلاروس رخ داد، به «سلاح» تبدیل شده‌اند؟

اگر چنین است، چه کسی این کار را انجام داده است؟

فعلا فقط کسانی را می‌بینیم که از نتایج این ماجرا سود برده‌اند.

آندریا ریتسی، روزنامه‌نگار روزنامه اسپانیایی ال پائیس، نوشته است که راست‌گرایان در سراسر جهان از خوشحالی «در پوست خود نمی‌گنجند».

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که به‌دلیل مخالفت اسپانیا با جنگ او علیه ایران خشمگین است، از یک «فاجعه» و «تهاجم» سخن گفته است. او نیز مانند جورجا ملونی در آستانه انتخابات قرار دارد.

روسیه نیز از این وضعیت ابراز خوشحالی کرده است. این کشور آشوب و تفرقه در اروپا را دوست دارد و از هر عاملی که متحدان اوکراین را تضعیف کند، استقبال می‌کند.

مراکش نیز «سازمان‌های جنایتکار» را مقصر می‌داند اما مرزبانان این کشور باید تجمع تدریجی جمعیت را دیده باشند.

آخرین‌ بار که اتفاقی مشابه، هرچند در ابعادی کوچک‌تر، روی داد، اسپانیا و مراکش بر سر صحرای غربی، مستعمره سابق، به‌شدت با یکدیگر اختلاف داشتند.

همین حالا نیز تنش‌های تازه‌ای وجود دارند.

پدرو سانچز قاطعانه مراکش را مسئول آنچه رخ داده نمی‌داند و رباط را «متحدی خوب» توصیف می‌کند.

اما منتقدان او این رویکرد را نوعی مماشات می‌دانند و می‌گویند او باید قاطعیت بیشتری نشان دهد.

پیامدها

فعلا اسپانیا سرگرم تقویت تدابیر امنیتی برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی در سبته است.

اسپانیا در حال گسترش حصار مرزی به داخل دریاست و ردیفی از شناورهای نارنجی‌رنگ را در امتداد موج‌شکن نصب می‌کند؛ موانعی که پس از استقرار، تحت نظارت گشتی‌های دریایی قرار خواهند گرفت تا از تلاش مهاجران برای شنا کردن و ورود از این مسیر جلوگیری شود.

وزرای کشور اتحادیه اروپا قرار است درباره تقویت مرزهای خارجی اتحادیه گفت‌وگو کنند؛ در حالی که این تحولات به تقویت مواضع جریان‌های راست پوپولیست کمک کرده است.

مسافرانِ عازم ایتالیا از اسپانیا برای چند هفته با بازرسی‌های تصادفی مدارک از سوی پلیس روبه‌رو خواهند بود.

بنابراین، تغییر چشمگیری رخ نداده است.

به‌جز برای ده‌ها جوانی که با رویایی شکل‌گرفته در شبکه‌های اجتماعی راهی دریا شدند و اکنون پیکرشان در تابوت به مراکش بازگردانده می‌شود.