Familia za waliouawa Saudi Arabia zahaha kupata miili ya ndugu zao kuzika

"Tulifanya taratibu zote za maombolezo ili kuisaidia familia kupata faraja na kukubali kuwa amefariki dunia. Lakini mimi binafsi sidhani nitaweza kupata faraja hiyo," anasema Kinfe Aregawi, baba wa Kibrom.

"Huu utakuwa mzigo wa huzuni na majuto nitakaoubeba maisha yangu yote," anasema.

Kibrom Kinfe Aregawi alikuwa mmoja wa raia watano wa Ethiopia waliohukumiwa kunyongwa mwezi Juni mwaka huu baada ya kupatikana na hatia ya kusafirisha bangi kwenda Saudi Arabia. Nchi hiyo mara kwa mara hutajwa miongoni mwa mataifa yanayotekeleza hukumu nyingi zaidi za kifo duniani, China na Iran pekee.

Kwa Wakristo wengi wa Kanisa la Orthodox la Ethiopia, mazishi ya kidini ni sehemu muhimu ya ibada za kuaga marehemu. Kwa kawaida, mwili hufungwa kwa sanda maalum kabla ya kuwekwa katika jeneza la mbao kwa ajili ya mazishi.

Hata hivyo, jambo hilo halikuwezekana katika mazishi ya Kibrom, aliyefariki akiwa na umri wa miaka 25, kwani mabaki ya mwili wake hayakurudishwa nyumbani kwa familia yake.

Saudi Arabia ilitekeleza hukumu za kifo dhidi ya watu 116 katika kipindi cha mwaka mmoja hadi tarehe 27 Julai, kulingana na shirika la kutetea haki za binadamu la Human Rights Watch (HRW).

"Kutorejeshwa kwa mwili wa marehemu si suala la kiutawala pekee. Athari za adhabu hiyo huendelea kuisumbua familia hata baada ya hukumu kutekelezwa," anasema Duaa Dhainy, mtafiti mkuu wa Shirika la Ulaya na Saudi Arabia la Haki za Kibinadamu (ESOHR).

Dhainy, ambaye pia ni mshauri wa masuala ya kesi katika shirika la Reprieve MENA, anasema familia nyingi huendelea kuumia kwa sababu hukosa nafasi ya kuwaaga na kuwazika wapendwa wao kwa mujibu wa mila na imani zao.

Naye Nazila Ghanea, Mtaalamu Maalumu wa Umoja wa Mataifa kuhusu uhuru wa dini na imani, amesema hatua inayodaiwa kuchukuliwa na Saudi Arabia ya kutorejesha miili ya watu waliotekelezewa hukumu ya kifo kwa familia zao ni "aina ya mateso na unyanyasaji".

Kwa mujibu wa familia husika, raia hao watano wa Ethiopia walionyongwa tarehe 23 Juni katika gereza la Khamis Mushait, katika Mkoa wa Asir kusini mwa Saudi Arabia, bila kupewa taarifa ya awali kuhusu utekelezaji wa hukumu zao.

Familia hizo pia zinasema kuwa mpaka sasa hazijakabidhiwa mali binafsi za wapendwa wao wala vyeti vyao vya kifo, jambo ambalo limeongeza huzuni na maswali kuhusu kilichotokea.

Kibrom Kinfe Aregawi alisafiri kwa mara ya kwanza kwenda Saudi Arabia mwaka 2020 akiwa pamoja na baba yake, Kinfe Aregawi - bila ya kuwa na vibali halali vya kuingia nchini humo. Wawili hao walikamatwa, wakafungwa kwa miezi 15 kabla ya kurejeshwa Ethiopia.

Hata hivyo, hali ya usalama iliyosababishwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Ethiopia ilimshawishi Kibrom kujaribu tena safari ya kuelekea Saudi Arabia. Alivuka Bahari ya Shamu kwa mashua iliyojaa kupita kiasi kabla ya kuendelea na safari ya miguu kupitia Yemen.

Kwa mujibu wa familia yake, Kibrom alikamatwa tena na maafisa wa Saudi Arabia mwaka 2023 alipokuwa akivuka mpaka na baadaye akashtakiwa kwa kosa la kusafirisha dawa za kulevya. Baba yake anasema kuwa baada ya miezi mitatu gerezani, mwanawe alipatikana na hatia na kuhukumiwa kifo.

Miaka mitatu baadaye akiwa gerezani, hukumu hiyo ilitekelezwa mwezi Juni mwaka huu.

"Hakuwahi hata kupata fursa ya kuzungumza nasi," anasema Kinfe huku akibubujikwa na machozi. "Nilijulishwa kuhusu kifo chake kupitia mitandao ya kijamii," aliiambia BBC.

Kinfe anaamini kuwa mwanawe hakuwa na hatia na kwamba alihukumiwa kimakosa.

"Hakuna ushahidi wowote unaoonyesha kwamba mwanangu alihusika katika usafirishaji haramu wa bangi," anasema.

"Hakuna aliyenipa cheti chake cha kifo, wala kurejesha mali zake binafsi, sembuse mwili wake. Nimebaki nikiomboleza kimya kimya. Nifanye nini kingine?" anaongeza.

Siku hiyo hiyo na katika gereza hilo hilo, Tsigabu Gebremariam pia alinyongwa baada ya kupatikana na hatia ya kosa kama hilo.

Kijana huyo mwenye umri wa miaka 26 alikuwa mtoto wa kwanza wa familia ya watoto wanane kutoka wilaya ya vijijini ya Tigray ya Kati, nchini Ethiopia.

Baba yake, Hagos Gebremeskel, anasema Tsigabu aliondoka nyumbani mara baada ya kutimiza miaka 18 akitafuta njia ya kuikimbia hali ngumu ya maisha na athari za vita vya wenyewe kwa wenyewe.

"Hakuna fursa nyingi za ajira kwa vijana katika eneo letu. Alienda Saudi Arabia ili aweze kuisaidia familia," Hagos anaiambia BBC.

Tsigabu alipatikana na hatia ya kusafirisha dawa za kulevya na alitumikia kifungo cha miaka mitatu na nusu gerezani. Mara ya mwisho kuwasiliana na familia yake ilikuwa mwezi Februari mwaka huu.

"Alituambia angerudi nyumbani hivi karibuni na kuoa," anasema baba yake.

Mama yake, Letechristos Gebretsadik, alikuwa tayari ameanza kumtafutia mchumba anayefaa mwanawe. Badala yake, anasema, alijikuta akiandaa shughuli za maombolezo.

"Watoto wangu wengine wote ni wasichana. Yeye ndiye alikuwa mvulana pekee katika familia," anasema.

"Dada zake walikuwa na matumaini makubwa kwamba angerudi nyumbani muda si mrefu. Walikuwa tayari wanajiandaa kwa sherehe ya harusi yake na hata walikuwa wakijiandaa kwa nyimbo za harusi. Sasa huzuni waliyonayo ni kubwa kuliko hata yangu."

Kwa familia hiyo, ndoto za kumuona Tsigabu akirejea nyumbani kuanzisha maisha mapya zimegeuka kuwa majonzi, huku ikisalia na kumbukumbu za mazungumzo yao ya mwisho na matumaini ambayo hayakutimia.

Baada ya kupata taarifa za kunyongwa kwa Tsigabu Gebremariam kutoka kwa ndugu waliokuwa nchini Saudi Arabia, familia yake, ambayo ni waumini wa Kanisa la Orthodox la Ethiopia, ilifanya ibada ya kumbukumbu na maombi maalumu katika kanisa la eneo lao.

"Nataka kujua kwa nini mwili wake haujarejeshwa nyumbani," anasema Letechristos Gebretsadik, ambaye tayari ametimiza kipindi cha maombolezo cha siku 40 kwa mujibu wa desturi za jamii yake.

"Hali hii inaongeza maumivu ya huzuni yetu na kuvunja mioyo yetu."

Wazazi wa Tsigabu wanaitaka Saudi Arabia kutoa ushahidi unaoonyesha uhalifu ambao mwana wao alidaiwa kutenda. Pia wanahoji iwapo huenda alitumiwa au kudanganywa na watu wengine wakati wa safari yake.

Ripoti ya mwaka jana ya shirika la kutetea haki za binadamu la Amnesty International ilibaini kuwa takriban asilimia 75 ya waliotekelezewa hukumu ya kifo kwa makosa yanayohusiana na dawa za kulevya nchini Saudi Arabia walikuwa raia wa kigeni.

Duaa Dhainy, mtafiti wa Shirika la Ulaya na Saudi Arabia la Haki za Kibinadamu (ESOHR), anasema wahamiaji na watu walio katika mazingira magumu mara nyingi huwa waathirika wa mitandao ya uhalifu inayotumia udhaifu wao.

"Katika baadhi ya visa vya raia wa Ethiopia, watu waliokuwa kizuizini walieleza kuwa walishawishiwa kubeba mizigo wakiahidiwa msaada wa kuvuka mpaka," anasema.

"Katika visa vya raia wa Pakistan, tulibaini watu waliolazimishwa kumeza dawa zilizopigwa marufuku, wakati mwingine kwa vitisho na wakati mwingine kwa ahadi za kupata ajira."

Idadi ya hukumu za kifo zilizotekelezwa nchini Saudi Arabia imezidi 2,000 tangu Mfalme Salman bin Abdulaziz Al Saud aingie madarakani mwaka 2015, kwa mujibu wa makadirio ya Shirika la Ulaya la Haki za Binadamu nchini Saudi Arabia (ESOHR). Shirika hilo linaeleza kuwa karibu asilimia 42 ya waliohukumiwa ni raia wa kigeni.

ESOHR pia linakadiria kuwa Saudi Arabia ilitekeleza hukumu 356 za kifo mwaka 2025, kiwango kikubwa zaidi kuwahi kurekodiwa katika mwaka mmoja.

Ingawa sheria za Saudi Arabia zinaruhusu mamlaka kurejesha miili ya waliohukumiwa kwa gharama ya ubalozi wa nchi husika, mwanaharakati wa haki za binadamu Taha al-Hajji Dhainy anasema hali hiyo ni nadra kutokea kwa vitendo.

"Hatufahamu kesi yoyote ambayo mwili wa mfanyakazi mhamiaji aliyenyongwa ulirejeshwa kwa familia yake. Hata katika kesi tulizozifuatilia zinazohusu raia wa Saudi Arabia, hali inaonekana kuwa hiyo hiyo," anasema.

Kwa mujibu wake, familia kadhaa zimewahi kuendesha kampeni za kutaka kurejeshewa miili ya wapendwa wao waliotekelezewa hukumu ya kifo, wakiwemo raia wa Uturuki na Jordan, lakini juhudi hizo hazikuzaa matunda.

"Cheti cha kifo kilichotolewa kwa familia moja ya Jordan kilikuwa na maelezo machache sana. Hakikuwa na taarifa kuhusu mahali mwili ulipozikwa wala mazingira yaliyosababisha kifo hicho," anasema.

Kutorejeshwa kwa miili ya waliohukumiwa kifo kunazidisha maumivu kwa familia nyingi, ambazo mbali na kupoteza wapendwa wao, hubaki bila fursa ya kufanya mazishi kwa mujibu wa mila, desturi na imani zao za kidini. Kwa baadhi yao, hali hiyo huacha maswali yasiyopata majibu na kufanya mchakato wa kuomboleza kuwa mgumu zaidi.

BBC iliwasilisha maombi ya kupata maoni ya serikali ya Saudi Arabia kupitia Wizara ya Mambo ya Ndani, Wizara ya Mambo ya Nje na ubalozi wake mjini London, lakini haikupokea majibu kabla ya kuchapishwa kwa taarifa hii.

Mamlaka za Saudi Arabia zimekuwa zikichukua msimamo mkali dhidi ya uhalifu unaohusishwa na dawa za kulevya, zikieleza kuwa hatua hiyo ni muhimu kwa kulinda usalama wa jamii.

Katika taarifa iliyotolewa mwezi Juni kufuatia utekelezaji wa hukumu ya kifo dhidi ya raia mmoja wa Saudi Arabia aliyepatikana na hatia ya makosa yanayohusiana na bangi, Wizara ya Mambo ya Ndani ilinukuu aya za Qurani zinazozungumzia adhabu kwa wanaosababisha kile ilichokiita "ufisadi duniani".

Wizara hiyo ilisema serikali imejizatiti "kulinda usalama wa raia na wakazi dhidi ya janga la dawa za kulevya" na kutekeleza adhabu kali zaidi dhidi ya wanaohusika na biashara na usafirishaji wa dawa hizo. Ilieleza kuwa msimamo huo unazingatia madhara makubwa ya dawa za kulevya, ikiwemo vifo vya watu wasio na hatia na athari zake kwa jamii.

BBC pia iliomba maoni kutoka kwa ubalozi wa Ethiopia nchini Saudi Arabia.

Saudi Arabia haijaweka wazi idadi ya wafungwa wanaosubiri utekelezaji wa hukumu ya kifo. Hata hivyo, wanaharakati wa haki za binadamu wanaamini kuwa idadi hiyo inaweza kufikia mamia ya watu.

Joey Shea, mtafiti wa kitengo cha Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini katika shirika la Human Rights Watch (HRW), anasema kutotekelezwa kwa uwazi kwa hukumu za kifo kunazua wasiwasi kuhusu haki za wafungwa na familia zao.

"Utekelezaji wa hukumu ya kifo unaofanyika kwa siri au bila kutoa taarifa ya kutosha mapema unawanyima wafungwa na familia zao muda wa kujiandaa kwa tukio hilo," anasema.

Kwa familia za Waethiopia walionyongwa, maumivu hayahusiani tu na kupoteza wapendwa wao, bali pia na kukosekana kwa taarifa kamili kuhusu siku zao za mwisho, mahali walipozikwa na uwezekano wa kuwapa mazishi yanayolingana na mila na imani zao za kidini.

Kuombea muujiza

Usiri unaozunguka utekelezaji wa hukumu za kifo nchini Saudi Arabia hauwaathiri tu familia za wafungwa, bali pia wale wanaosubiri hukumu zao kutekelezwa.

Mfungwa mmoja, ambaye BBC haitafichua jina wala gereza alilopo kwa sababu za kiusalama, ameelezea hofu anayoishi nayo kila siku.

Alikamatwa mwaka 2023 kwa kosa la kusafirisha dawa za kulevya. Anasema alikiri kosa hilo, akahukumiwa kifo, lakini bado ana matumaini ya kusamehewa.

Mwaka huu, amesema ameshuhudia wafungwa wenzake 15 wakinyongwa.

"Kila walinzi wanapofungua mlango, tunajiuliza ni nani atakayefuata," anaiambia BBC.

Anasema bado anasubiri muujiza ambao unaweza kuzuia hukumu yake kutekelezwa. Lakini kama atanyongwa, ana ombi moja tu.

"Nina hofu kwamba wazazi wangu hawatapata hata nafasi ya kuuona mwili wangu," anasema.

Anatamani mabaki ya mwili wake yapelekwe nyumbani ili familia yake ipate nafasi ya kumuaga na kumzika kwa heshima za mwisho.

Kauli yake inaonyesha hali ya hofu na wasiwasi inayowakumba wafungwa wanaosubiri kunyongwa pamoja na familia zao, ambazo mara nyingi hazina taarifa za uhakika kuhusu hatima ya wapendwa wao.