Shidaalka diyaaradaha ee Yurub u haray oo la qiyaasayo 'in lix todobaad oo kaliya' la isticmaali karo

Yurub waxaa "laga yaabaa in lix toddobaad oo kaliya uu hayn karo shidaalka diyaaradaha ee u haray", madaxa hay'adda tamarta caalamiga ah (IEA) ayaa sidaas sheegay.

Saamiyada ayaa gaari doona meel sare bisha Juun haddii Yurub ay awoodi weydo inay beddesho ugu yaraan kala bar shidaalka ay ka keento Bariga Dhexe, ayay hay'addu ku sheegtay warbixin toddobaadkan.

Marinka Hormuz, oo ah marin muhiim ah oo shidaalka diyaaraduhu ka yimaado, ayaa Iran si wax ku ool ah u xirtay in ka badan lix toddobaad si ay uga jawaabto weerarrada Maraykanka iyo Israa'iil, taas oo sababtay qiimaha sare u kacay.

Agaasimaha fulinta ee IEA Fatih Birol ayaa u sheegay AP in ay dhawaan dhici karto in la baajiyo duulimaadyada haddii saadka sidaa u sii xannibnaado.

Warbixinteeda suuqa saliidda ee billaha ah, hay'adda - oo kala talisa 32 waddan oo xubno ka ah tamarta iyo amniga - waxay sheegtay in shidaalka gobolka khaliijku uu yahay isha ugu weyn ee shidaalka diyaaradaha ee suuqyada adduunka.

Dalalka kale ee waaweyn ee dhoofiya shidaalka ay sifyeeyeen, sida Kuuriya, Hindiya iyo Shiinaha ayaa laftoodu aad ugu tiirsanaa saliidda cayriin ee laga keeno Bariga Dhexe.

Natiijo ka dhalatay ayaa "cuuryaamisay shaqada gudaha ee suuqyada shidaalka duulista", ayay tiri hay'addu.

Waagii hore, Yurub waxay ku tiirsanayd Bariga Dhexe ilaa 75% shidaalka ay la soo degto, IEA ayaa xustay.

Waqtigan xaadirka ah, wadamada Yurub waxay u xusul duubayaan sidii ay ugu badalan lahaayeen Khaliijka oo ay meelo kale uga keeni lahaayeen shidaal. Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in badalku uu noqon karo Mareykanka iyo Nigeria.

IEA waxa ay sheegtay in ay si xawli ah ku socotay dhoofinta shidaalka diyaaradaha Maraykanku todobaadyadii la soo dhaafay.

Si kastaba ha ahaatee, waxay ka digtay warbixinteeda in xitaa haddii shixnadahan dhamaantood loo waday Yurub, ay bedeli doonaan oo kaliya wax yar in ka badan kala bar sahayda la la' yahay.

Iyadoo la falanqeynayo xaalado kala duwan, waxay sheegtay in haddii Yurub ay awoodi wayday inay beddesho in ka badan 50% waxyaabaha ay ka soo dhoofsato Bariga Dhexe, "yaraan duulimad ayaa laga yaabaa inay ka soo ifbaxdo garoommada qaar, taasoo sababi doonta in la hakiyo duulimaadyo".

"Sidaas darteed, hadda, waxay u muuqan doontaa in suuqyada Yurub ay u baahan doonaan inay si adag u shaqeeyaan si ay u soo jiitaan shixnadaha beddelka ah ee meelo kale ka imaan kara haddii la doonayo in sahay ku filan la helo bilaha xagaaga," ayay tiri hay'addu.

Amaar Khan, oo ah madaxa qiimaha shidaalka diyaaradaha Yurub ee Argus Media, ayaa aaminsan in xitaa haddii sahayda Khaliijka ay dib u bilaabato mustaqbalka dhow, ay weli jiri karto gabaabsi marka la gaaro maalmaha ugu horeeya ee xagaaga.

"Ma ahan wax la hubo, laakiin weli, waxay u muuqataa mid aad iyo aad u badan in ay jiri doonto gabaabsi ilaa xad ah meelaha qaar ee Yurub.

"Dabcan, meel Heathrow oo kale ah ayaa laga yaabaa in laga hormariyo garoomada kale ee yaryar, ama xarumaha baahida yar ka jirto. Laakiin haa, xitaa haddii sahaydaasi soo baxdo, waxay qaadan doontaa shan ilaa lix toddobaad," ayuu yiri.

Duulimaadyo badan oo adduunka ah ayaa ku qasbanaaday inay qaadaan tillaabooyin degdeg ah si ay uga hortagaan kor u kaca qiimaha shidaalka, kaas oo caadi ahaan ka kooban 20-40% kharashaadkooda shaqo.

Qiimaha shidaalka diyaaradaha Yurub wuxuu gaaray heerkii ugu sarreeyay abid oo ahaa $1,838 (£1,387) tankii billowgii Abriil, marka la barbar dhigo $831 ka hor inta uusan dagaalku bilaaban.

Horraantii usbuucan, guddiga Yurub wuxuu sheegay "in aysan jirin wax caddaynaya shidaal yaraan" Midowga Yurub, laakiin waxay qireen inay jiri karaan arrimo sahayda "mustaqbalka dhow la xiriira".

Dagaalka Iran ayaa sababay sare u kac dunida oo dhan ah kaa oo ku dhacay shidaalka noocyadiisa kala duwan.