Maxay Saynisyahannadu ka baran karaan gantaalkii Dayaxa ku dhacay?

Gantaal ay leedahay shirkadda SpaceX oo qaldamay ayaa la rumeysan yahay inuu ku dhacay dayaxa, isagoo abuuray god cusub oo u dhow Godka caanka ah ee Einstein, taasoo siinaysa saynisyahannada fursad cilmi baaris oo naadir ah oo gacan ka geysan karta hawlgallada hawada sare ee mustaqbalka.

Qaybta sare ee gantaalka Falcon 9 ayaa ku dhacay Arbacadii dusha dayaxa meel u dhow Godka Einstein isagoo ku socday xawaare dhan 8,700 kiiloomitir saacaddii.

Iftiinka gaaban laakiin cajiibka ah ee ka dhashay shilka ayaa adkayd in la arko xitaa xiddigiyayaal si hiwaayad ah u eega oo wata teleskoobyo horumarsan uma suurto galin, laakiin indha-indheeyayaasha waaweyn ee Ameerika ayaa hadda baaraya xogta.

Waxay qaadan kartaa maalmo ama xitaa toddobaadyo si ay si buuxda ugu fahmaan dhacdada iyo waxa laga baran karo, laakiin saynisyahannada darsa qaab-dhismeedka iyo dusha sare ee meerayaasha, ayaa arrintan u arka fursad cilmiyeed oo naadir ah.

Falcon 9 oo ay leedahay shirkadda SpaceX waa gantaal dib loo isticmaali karo, kaas oo loo adeegsaday hawlgallo badan. Gantaalkan waxaa loo qaabeeyey qaab qayb ka mid ah inay dib ugu soo laabato Dhulka, halka qaybaha kalena lagu reebo hawada sare.

Gantaalku wuxuu ka kacay Florida bishii Janaayo ee sannadkii hore, isagoo sida laba qalab oo loogu talagalay inay dayaxa ku degaan.

Hawsha gantaalku waxay ahayd inuu qaybtiisa sare ku kaxeeyo awood ku filan oo labadaas qalab looga saaro wareegga dhulka loona jiheeyo dhanka dayaxa; waana hawl si guul leh loo fuliyay.

Qaybta gantaalka ee shaqadeeda dhammaystay — taas oo cabbirkeedu la mid yahay dhisme shan dabaq ah, miisaankeeduna yahay ugu yaraan afar kun oo kiiloogaraam — ayaa lagu sii daayay wareeg dheer oo goobo ah, kaas oo u jiheeyay dhanka dayaxa ka dibna dib ugu soo celiyay dhanka dhulka.

18-kii bilood ee xigay, jiidista cufisjiidadka Dhulka, Dayaxa, iyo Qorraxda, iyo xitaa cadaadiska yar ee ka imanaya iftiinka qorraxda, ayaa ku soo rogay awood daciif ah laakiin joogto ah.

Cilmi-baarayaasha raadraaca gantaalka ayaa ugu dambeyntii ogaaday in saameyntan aadka u yar ay ku keentay isku dhac dayaxa ah, taasoo keentay inuu maalin kasta degdego.

Shilku wuxuu dhacay abbaare 1:35 subaxnimo ee Arbacadii Waqtiga Bari. Waqtigaas, meelo badan oo adduunka ah ayaa si cad looga arkay laakiin iftiinka ka dhashay shilku aad ayuu u yaraa oo xitaa laguma arki karin teleskoob.

Cilmi-baarayaasha ku daawanaya meelaha mugdiga ah ayaa sidoo kale fursad yar u haystay inay arkaan iftiinka, maadaama uu socday in ka yar ilbiriqsi.

Si kastaba ha ahaatee, waxaa laga yaabaa inay arkeen daruur boor ah oo gaaraysa ilaa 100 kiiloomitir oo hawada sare ku jirtay dhowr daqiiqo.

Xitaa dayax-gacmeedyada ku wareegaya dayaxa ma aysan joogin meel wanaagsan oo ay ka arki karaan saameynta tooska ah.

Aaladda dayaxa ku dul wareegeysa ee ay leedahaya Kuuriyada Koofureed ee loo yaqaano Danuri ayaa fursadda ugu fiican u haysatay inay qabato dhacdada, maadaama ay u gudubtay meel u dhow goobta uu ku dhacay in yar ka hor intii uusan ku dhicin. Kooxda howlgalka ayaa u sheegtay warbaahinta Kuuriya in sawirro kasta oo suurtagal ah la sii dayn doono oo keliya ka dib marka la dhammeeyo daraasadaha sayniska.

Aalad ay NASA leedahay oo dayaxa ku dul wareegta ayaa joogi doonta booskeeda maalmaha soo socda si ay u sawirto goobta saameynta, taasoo u oggolaanaysa isbarbardhigga sawirrada ka hor iyo ka dib.

Xogta iyo sawirrada sayniska ee ugu horreeya waxay u badan tahay in laga sii daayo teleskoobyo awood badan oo ku yaal Ameerika, halkaas oo ay weli mugdi ahayd markii saameyntu dhacday.

Si kastaba ha ahaatee, duubista shay dhererkiisu yahay 14 mitir oo saameeya dusha sare ee dayaxa masaafo dhan 385,000 kiiloomitir ma aha hawl fudud.

Sameynta sawirada si looga saaro mugdiga loona hagaajiyo tayadooda waxay qaadan kartaa saacado, maalmo, ama xitaa toddobaadyo, maadaama saynisyahannadu ay si taxaddar leh u baaraan oo ay u falanqeeyaan xogta.

Sababtoo ah cilmi-baarayaashu waxay hore u ogyihiin cabbirka saxda ah ee gantaalka, xawaaraha uu ku socdo, iyo goobta uu ku dhacayo, dhacdadu waxay ka gudubtay shil aan kala sooc lahayn una gudubtay tijaabo naadir ah oo la xakameeyey. Arrintani sidoo kale waa muhiimad weyn oo wax ku ool ah.

Ogaanshaha inta dhagaxa iyo boodhka uu saameyn ku tuuro ayaa ka caawin doonta injineerada inay si ammaan ah u naqshadeeyaan soo degayaasha dayaxa ee mustaqbalka iyo saldhigyada. Waxay xisaabin karaan inta ay masaafada u socoto walxaha la tuuray iyo inta dhulku ruxayo agagaarka goobta saameynta.

Waxyaabaha laga soo saaray dusha sare ee dayaxa hoostiisa ayaa sidoo kale bixiya tilmaamo cusub oo ku saabsan juqraafiga dayaxa, taasoo dhammaystiraysa fahamka hadda ee saynisyahannada ee ku saabsan sida nidaamka oogada Dayaha uu u sameysmay qiyaastii 4.5 bilyan oo sano ka hor.

Kani maaha markii ugu horreysay ee shay bini'aadam sameeyay uu ku dhaco dayaxa. Tan iyo 1959, daraasiin dayax-gacmeed ayaa ku dhacay dusha sare ee dayaxa, kuwaasoo qaarkood si kama' ah ay ugu dheceen.