بسته شدن تنگه هرمز چگونه بر مواد غذایی، دارو و تلفن‌های هوشمند تاثیر می‌گذارد؟

اختلال در عرضه نفت و گاز از راه تنگه هرمز به ‌علت حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، قیمت جهانی انرژی را به‌‌شدت افزایش داده است.

قیمت بنزین بیشتر شده و تقریبا قطعی است که هزینه‌های گرمایش خانگی هم به دنبال آن بالا برود.

اما این فقط سوخت نیست که تحت تاثیر این درگیری قرار گرفته است. مجموعه‌ای از مواد شیمیایی، گازها و دیگر محصولات بسیار حیاتی هم معمولا از راه تنگه هرمز وارد زنجیره‌های تامین بین‌المللی می‌شوند.

بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی دریافته است که قیمت طیف گسترده‌ای از کالاها، از مواد غذا‌یی گرفته تا تلفن‌های هوشمند و داروها، ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرند، چرا که تعداد کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، از بیش از صد کشتی در روز پیش از جنگ به تنها چند کشتی کاهش یافته است.

کودهای شیمیایی

محصولات پتروشیمی‌ از نفت و گاز به ‌دست می‌آیند و مقادیر زیادی از این محصولات صادراتی در کشورهای منطقه خلیج فارس تولید می‌شوند.

یکی از مهم‌ترین محصولات پتروشیمی، کود شیمیایی است که برای تولیدات کشاورزی حیاتی است.

بر اساس آمار سازمان ملل متحد، حدود یک‌ سوم کودهای جهان، مثل اوره، پتاس، آمونیاک و فسفات‌ها، از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

داده‌های سازمان تجارت جهانی نشان می‌دهد که از زمان شروع حمله ، صادرات محصولات مرتبط با کود از این تنگه به‌شدت کم شده است.

تحلیلگران هشدار داده‌اند که کمبود این کودها، به‌‌ویژه برای تولید کشاورزی، زیان‌بار خواهد بود، زیرا ماه‌های مارس و آوریل فصل کاشت در نیم‌کره شمالی است و استفاده کمتر از کود در این زمان بر میزان برداشت در اواخر سال تاثیر خواهد گذاشت.

پژوهشگران موسسه کیل می‌گویند: «بسته شدن نسبتا کوتاه‌مدت شاید کل یک فصل رشد را مختل کند و پیامدهای امنیت غذایی آن مدت‌ها پس از بازگشایی تنگه ادامه یابد.»

پژوهش‌های این موسسه نشان می‌دهد که بسته شدن کامل تنگه هرمز قیمت جهانی گندم را ۴/۲ درصد و قیمت میوه و سبزیجات را ۵/۲ درصد گرانتر می‌کند.

این موسسه همچنین برآورد می‌کند کشورهایی که بیشترین تاثیر را از نظر افزایش کلی قیمت مواد غذایی خواهند دید عبارت‌اند از: زامبیا (۳۱ درصد)، سریلانکا (۱۵ درصد)، تایوان (۱۲ درصد) و پاکستان (۱۱ درصد).

روسیه معمولا حدود یک‌ پنجم صادرات جهانی کود را تامین می‌کند و تحلیلگران می‌گویند این کشور ممکن است برای پر کردن این شکاف، تولید را بالا ببرد.

کیریل دمیتریف، فرستاده ویژه ولادیمیر پوتین، گفته است که روسیه، به ‌عنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ کالاهایی مانند کود، «در موقعیت مناسبی قرار دارد.»

هلیوم (ریزتراشه‌ها)

یک‌ سوم از محموله‌های جهانی گاز هلیوم معمولا از قطر تامین می‌شود و از تنگه هرمز عبور می‌کند.

این گاز محصول جانبی تولید گاز طبیعی است و در ساخت ویفرهای نیمه‌رسانا استفاده می‌شود که سپس به ریزتراشه‌هایی تبدیل می‌شوند که در رایانه‌ها، خودروها و لوازم خانگی به کار می‌روند.

هلیوم همچنین برای خنک کردن آهنرباها در دستگاه‌های تصویربرداری تشدید مغناطیسی (ام آر آی) به‌کار‌می‌رود که از آن‌ها در بیمارستان‌ها استفاده می‌‌کنند.

کارخانه عظیم راس لفان قطر که این گاز را تولید می‌کند، پس از حملات موشکی و پهپادی ایران تولید خود را متوقف کرده است.

دولت قطر هشدار داده است که تعمیر این خسارات سه تا پنج سال طول خواهد کشید؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره تامین این گاز را افزایش داده است.

در سال ۲۰۲۳، انجمن صنعت نیمه‌رسانای آمریکا هشدار داد که در صورت اختلال در تامین جهانی هلیوم، «جهش قیمتی» رخ خواهد داد.

تحلیلگران هشدار داده‌اند که اثرات زنجیره‌ای انسداد تنگه هرمز به افزایش قیمت طیفی از فناوری‌های پیشرفته، از تلفن‌های هوشمند تا مراکز داده، منجر شود.

پراشانت یاداو، پژوهشگر سلامت جهانی در شورای روابط خارجی، هشدار داده است که کمبود طولانی‌‌مدت هلیوم قیمت ام‌آر‌آی را بیشتر می‌کند.

او به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی گفت: «دستگاه‌های ام‌آر‌آی برای خنک کردن آهن‌رباها به حدود هزار و ۵۰۰ تا دو هزار لیتر هلیوم نیاز دارند. با هر بار اسکن، مقدار کمی از آن تبخیر می‌شود. مردم معمولا فکر می‌کنند استفاده اصلی هلیوم در مراکز داده، نیمه‌رساناها و خنک‌سازی برای صنعت هوش مصنوعی و داده است. اما نباید فراموش کنیم که هلیوم برای ام‌آی‌آرها و سایر کاربردهای پزشکی هم بسیار مهم است.»

مشتقات پتروشیمی (داروها)

مشتقات پتروشیمی مانند متانول و اتیلن، مواد حیاتی در تولید جهانی داروها از جمله مسکن‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و واکسن‌ها هستند.

برآورد می‌شود که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، یعنی عربستان، قطر، عمان، امارات، کویت و بحرین حدود ۶ درصد از ظرفیت تولید پتروشیمی جهان را در اختیار داشته باشند.

این کشورها عمدتا از تنگه هرمز برای صادرات این مواد شیمیایی استفاده می‌کنند و حدود نیمی از آن‌ها به آسیا می‌رود.

هند یک ‌پنجم صادرات داروهای ژنریک (بدون نام تجاری) جهان را تولید می‌کند که بسیاری از آن‌ها به آمریکا و اروپا صادر می‌شوند.

بسیاری از این محصولات دارویی هم معمولا از راه فرودگاه‌های اصلی خلیج فارس، به‌‌ویژه دبی، به بازارهای جهانی می‌رسند؛ فرودگاه‌هایی که به‌‌شدت تحت تاثیر این درگیری قرار گرفته‌اند.

برخی تحلیلگران در مورد احتمال افزایش قیمت دارو برای خانوارها در نتیجه اختلال در تنگه هرمز هشدار داده‌اند.

گوگرد (فلزات و باتری‌ها)

گوگرد هم محصول جانبی فرآوری نفت خام و گاز طبیعی است و در مقادیر زیاد برای صادرات در منطقه خلیج فارس تولید می‌شود.

حدود نیمی از تجارت دریایی گوگرد در سطح جهانی، معمولا از تنگه هرمز عبور می‌کند.

کاربرد اصلی گوگرد در تولید کود کشاورزی است، اما این ماده برای فرآوری فلزات هم حیاتی است.

از گوگرد برای تولید اسید سولفوریک استفاده می‌کنند که در فرآوری مس، کبالت و نیکل و همچنین در استخراج لیتیوم کاربرد دارد.

همه این فلزات در تولید باتری‌ها کاربرد دارند؛ باتری‌هایی که از آن‌ها در بسیاری کالاها، از لوازم خانگی گرفته تا خودروهای برقی و تجهیزات نظامی مانند پهپادها استفاده می‌شود.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر عرضه گوگرد همچنان مختل بماند، نتیجه احتمالا افزایش قیمت برای مصرف‌کنندگان محصولاتی خواهد بود که در آن‌ها باتری کاربرد دارد.