Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
Amerika na Denmark byageze ku masezerano kuri Greenland nyuma yuko Trump akangishije kuyigarurira
- Umwanditsi, Oliver O'Connell
- Umwanditsi, Max Matza
- Yatangajwe
- Igihe co gusoma: iminota 4
Amerika na Denmark byatangaje ko byageze ku masezerano ku mutekano wa Greenland – ikirwa cya mbere kinini ku isi, akaba acyemuye amakimbirane muri dipolomasi yatejwe n'ibikangisho bya Perezida Donald Trump byo gufata ubwo butaka ku ngufu.
Trump yavuze ko ayo masezerano azaha Amerika "ubugenzuzi buhoraho ku mutekano, n'ibindi byose bicyenewe" byo kuri ubwo butaka bwigenga by'igice bwa Denmark.
Abategetsi ba Denmark na Greenland bashimye ayo masezerano yo "kongerera imbaraga umutekano" mu karere, bavuga ko byitezwe ko ashyirwaho umukono mu cyumweru gitaha, ariko ntibasobanuye ibiyakubiyemo.
Ayo masezerano agezweho nyuma y'amezi y'ibikangisho bya Trump byo "gufata" Greenland, akarere kigenga by'igice ka Denmark, kubera impungenge ku mutekano w'igihugu – akomoza ku kuba iri ahantu h'ingenzi mu bya gisirikare no kuba ikungahaye ku mabuye y'agaciro.
Nta nyandiko y'ayo masezerano yatangajwe. Mu butumwa yatangaje ku rubuga nkoranyambaga rwa Truth Social, Trump yavuze ko ayo masezerano yagezweho "nta kiguzi kuri Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika]" ndetse ko azaha Amerika ubushobozi bwo "gukora ikintu cya ngombwa" mu rwego rwo "kurinda umutekano wa Greenland".
Yavuze ko harimo itegeko rivuga ko nta mwanzi w'Amerika ushobora kugira igikorwa cya gisirikare muri Greenland cyangwa "gukora amashoramari akomeye muri Greenland, tutabanje kubitangira uruhushya rwanditse".
Minisitiri w'intebe wa Denmark Mette Frederiksen yavuze ko ashimishijwe no kuba hashobora kubaho "amasezerano meza" kuri izo mpande eshatu zose, yitezwe gushyirwaho umukono mu cyumweru gitaha mu nteko rusange y'Umuryango w'Abibumbye.
Mu itangazo ahuriyeho na Minisitiri w'intebe wa Greenland Jens-Frederik Nielsen, Frederiksen yavuze ko ayo masezerano "yongerera imbaraga umutekano muri Arigitika [impera y'isi ya ruguru] no mu gace k'Atlantika ya Ruguru" ari na ko "yemera ubusugire no kutavogerwa kw'Ubwami [bwa Denmark] n'uburenganzira bw'abaturage ba Greenland bwo kwishyira ukizana".
Yongeyeho ko ayo masezerano, namara gushyirwaho umukono, azaba agicyeneye kwemezwa n'abadepite, ndetse ko "agomba kunyura mu nzira za ngombwa zo mu nteko ishingamategeko kugira ngo atangire gukurikizwa".
Nielsen yavuze ko bishimishije kuba "turi hafi kwinjira mu masezerano abungabunga umutekano kandi akongerera imbaraga umutekano wa Greenland, Ubwami bwa Denmark, Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika] n'umuryango w'Uburengerazuba [OTAN]".
Yagize ati: "Aya masezerano yemera inyungu za Greenland n'umwanya wacu mu bufatanye mpuzamahanga. Aratwungukira twese."
Trump yari amaze amezi agerageza kugura cyangwa kwigarurira ubwo butaka bukungahaye ku mabuye y'agaciro kandi bwigenga by'igice bwa Denmark, avuga ko bwugarijwe n'abanzi b'Amerika, barimo Uburusiya n'Ubushinwa. Yanakangishije gukora igikorwa cya gisirikare muri Greenland, bituma yamaganirwa kure na Denmark n'ibindi bihugu byo mu muryango wo gutabarana w'Uburayi n'Amerika (OTAN/NATO).
Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'Amerika Marco Rubio yavuze ko ayo ari "amasezerano yanditse amateka" ndetse ko ari "intsinzi nini cyane kuri Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika] no ku Banyamerika".
Mu itangazo yasohoye, yagize ati: "Aya masezerano acyemuye burundu kandi byuzuye impungenge zacu ku mutekano w'igihugu muri Greenland."
Nta nyandiko y'ayo masezerano yatangajwe. BBC yandikiye ambasade ya Denmark n'ibiro bya Perezida w'Amerika (White House) ku bijyanye n'iyo nyandiko.
Ariko umutegetsi wo muri minisiteri y'ububanyi n'amahanga y'Amerika utatangajwe izina yavuze ku by'ayo masezerano ariko ntiyajya mu ngingo zirambuye zayo.
Mu ngingo zemeranyijweho harimo imwe ivuga ko ayo masezerano atazata agaciro n'igihe Greenland yaba ihindutse igihugu cyigenga mu gihe kiri imbere.
Uwo mutegetsi yavuze ko muri ayo masezerano Amerika ifite ububasha yonyine bwo kubaka ibigo bya gisirikare by'inyongera hadacyenewe ko ihabwa uruhushya na Greenland cyangwa Denmark. Harimo "uburenganzira buhoraho bwo kuhagera [muri Greenland], kuhashyira ibigo bya gisirikare no gukorera ingendo z'indege mu kirere cyayo".
Ayo masezerano anabuza ibihugu bitari muri OTAN kubaka ibigo bya gisirikare muri Greenland, ndetse "abuza abanzi gukora amashoramari muri Greenland ashobora guteza inkeke kuri Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika]".
Uwo mutegetsi yongeyeho ko hashingiwe ku kuntu ibintu bimeze ubu, abanzi bari baremerewe gushora imari mu "nzego zikomeye" za Greenland "hatabayeho gusuzuma ishoramari" ryabo.
Uwo mutegetsi yavuze by'umwihariko Uburusiya n'Ubushinwa, avuga ko ayo masezerano abibuza kugaba ingabo muri Greenland cyangwa gukora amashoramari mu "nzego zikomeye" zaho.
Mu gihe inyandiko ikubiyemo ayo masezerano itaratangazwa, ntibisobanutse neza neza ukuntu ayo masezerano atandukanye n'ayo mu mwaka wa 1951 Amerika yagiranye na Denmark, ateganya ko Amerika ishobora kohereza muri Greenland abasirikare benshi bashoboka ishaka.
Amerika isanzwe ifite abasirikare barenga 100 bakorera mu buryo buhoraho mu kigo cya gisirikare cyayo cya Pituffik kiri mu majyaruguru ashyira uburengerazuba bwa Greenland.
Trump avuga ko Greenland ari ingenzi cyane muri gahunda ye yo kubaka ubwirinzi buhebuje buzwi nka 'Golden Dome', bugamije kurinda Amerika ibitero bya misile by'Uburusiya n'Ubushinwa, ndetse ko inshuti z'Amerika z'i Burayi zishobora gufatanya na yo muri uwo muhate.
Icyo kirwa gifite ibigega binini cyane – ndetse ahanini bitarabyazwa umusaruro – by'amabuye y'agaciro y'imbonekarimwe, menshi akaba ari ingenzi cyane mu ikoranabuhanga ririmo irya telefone zigendanwa n'iry'imodoka zikoresha amashanyarazi.