Садир Жапаров: Қирғизистон санкцияга тушган бирорта ҳам товарни Россияга жўнатмаган

Қирғизистон Президенти Садир Жапаров мамлакат Россияга санкцияга тушган товарларни жўнатмаганини маълум қилди. У бу ҳақда АҚШга ташрифи доирасида 21 сентябр куни Америка-Қирғизистон тадбиркорлар кенгаши томонидан ташкил этилган йиғилишда сўзлаган нутқида айтиб ўтди.

Жапаровнинг таъкидлашича, Қирғизистон Россияга товарларни аввалдан ҳам экспорт қилиб келган. У сўнгги йиллардаги савдо ўсишини Украинадаги урушдан кейин пайдо бўлган реэкспорт билан боғлаш нотўғри деган позицияни билдирди.

"Россия ва Украина ўртасидаги уруш муносабати билан Қирғизистон Хитой ёки Европа товарларини Россияга ташиётгани ва иқтисодиёти шунинг ҳисобига кўтарилаётгани, акс ҳолда кўтарилмаган бўлар эди, дея "Нью-Йорк Таймс" бу ерда нотўғри ёзган. Чунки биз Россияга аввалдан ҳам товарлар сотиб келамиз. Хитойдан ҳам экспорт қиламиз. Бироқ ҳарбий товарларни эмас. Санкцияга тушган бирорта ҳам товарни ҳужжат асосида ёки амалда Россияга юборганимиз йўқ. Биз ҳам санкцияларни ҳурмат қиладиган, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти қонунларини ҳурмат қиладиган давлатмиз".

Жапаров Қирғизистон иқтисодиётининг ўсишига реэкспорт эмас, бошқа омиллар таъсир этаётганини айтди. У иқтисодиёт ўсиши учун жиноятчилик ва коррупция камайиши кераклигини билдириб, давлат раҳбарлари бюджет маблағлари ўғирланишига йўл қўймаслиги кераклигига тўхталди.

"Мен эртага ҳам бу бўйича ўз сўзимда айтаман. Иқтисодиёт кўтарилишининг фақат учта сабаби бўлади. Қайси давлат бўлмасин, бу фақат Қирғизистонга тегишли эмас. Биринчиси, криминал деган нарса йўқ бўлиши керак. Чунки четдан келган инвестор ўзини хавфсиз ҳис қилиб, бизнесига киритган пулини қайтариб олиши, икки-уч баробар қилиб қайтариб олишига ишониши керак. Иккинчиси, коррупция. Амалдорлар даражасида, юқорида бўладими, ўрта ёки қуйи поғонада бўладими, умуман коррупция йўқ бўлиши керак. Учинчиси эса энг асосийси, раҳбар, президентнинг ўзи ўғирламаслиги керак. Бошқаларга ҳам ўғирлатмаслиги керак, вазирларга ҳам. Ана шунда бюджетинг тўлади. Ана шунда иқтисодиётинг кўтарилади. Халқингнинг турмуши яхшиланади. Масалан, 2020 йилгача аҳоли жон бошига ЯИМ ҳажми 1000 доллар атрофида бўлган бўлса, ҳозир 4000 долларга яқинлашиб қолди. 2030 йилгача уни янада кўпайтириш режаларимиз бор".

Жапаровнинг бу баёноти The New York Times нашри Қирғизистон иқтисодиётининг сўнгги йиллардаги ўсиши ҳақида эълон қилган материалидан кейин янгради.

The New York Times нимани ёзган эди?

15 сентябрда эълон қилинган мақолада Қирғизистон иқтисодиёти 2025 йилда 11 фоиз ўсгани, ўсишнинг бир қисми эса Россияга йўналтирилган реэкспорт билан боғлиқ экани ёзилган. Нашр Осиё тараққиёт банки маълумотларига таяниб, сўнгги тўрт йилда реэкспорт мамлакат иқтисодий ўсишининг 30–40 фоизини таъминлаганини таъкидлаган.

The New York Times материалида Қирғизистон орқали Россияга автомобиллар, электроника ва ҳам фуқаролик, ҳам ҳарбий мақсадларда ишлатилиши мумкин бўлган айрим ускуналар ўтгани айтилади. Шунингдек, Россия Украинага кенг кўламли бостириб кирганидан сўнг Қирғизистон Хитой ва Ғарб давлатларидан келган айрим товарларни Россияга олиб ўтувчи муҳим йўналишлардан бирига айлангани баён қилинган.

Шу билан бирга, Қирғизистондаги иқтисодий ўсишни фақатгина реэкспорт билан тушунтириш нотўғри экани таъкидланган. The New York Times материалида олтин нархининг ўсиши, молия ва криптовалюта секторларининг кенгайиши, шунингдек, давлат қурилишига сарфланган харажатларнинг кўпайиши ҳам иқтисодий ўсиш омиллари сифатида кўрсатилган.

Халқаро Валюта фонди ҳам Қирғизистон савдосида реэкспортнинг кескин ўсганини қайд этади. Мазкур фонднинг 2026 йилдаги ҳисоботида 2025 йилда мамлакатга импорт қилинган истеъмол товарларининг муҳим қисми Евроосиё божхона иттифоқининг бошқа мамлакатларига, асосан Россияга қайта экспорт қилингани айтилади. Фонд бундай савдода назоратга олинган товарларнинг рухсатсиз қайта экспорт қилиниши ва бошқа мамлакатларга йўналтирилиб кетиш хавфи борлигини таъкидлаган.

Қирғизистон ҳукумати бунга қадар санкцияга тушган товарларни назорат қилиш кучайтирилганини айтиб келган. The New York Times нашрига берган шарҳида Вазирлар Маҳкамаси раиси Адилбек Қосималиев Европа Иттифоқи, АҚШ ва Буюк Британия томонидан белгиланган санкциявий товарлар ҳисобга олинишини ва улар қаттиқ назорат қилинишини билдирган.

Президент Садир Жапаров Қирғизистоннинг аҳоли жон бошига ҳисобланган ЯИМ ҳажми ҳозир 4 минг долларга яқинлашганини айтди.

Президент Садир Жапаров шу кунларда АҚШда бўлиб турибди. У бунгача Америка Қўшма Штатларининг (АҚШ) Юта штатига бориб, ҳудуд раҳбарияти билан учрашувлар ўтказган. Шунингдек, қирғиз президенти АҚШга ташрифи доирасида БМТ Бош ассамблеясининг 81-сессиясида иштирок этиши айтилган.