Россиядан ўн кунда қарийб 100 минг ўзбекистонлик қайтди. Бунинг сабаби нима?
Ўзбекистон Миграция агентлиги маълумотига кўра, август охири ва сентябрь бошидаги ўн кун ичида Россиядан 96 мингдан ортиқ Ўзбекистон фуқароси мамлакатга қайтган.
Россиядаги айрим нашрлар буни сўнгги йиллардаги энг йирик мигрантлар оқимларидан бири сифатида талқин қилмоқда ва бунга даромадлар пасайиши ҳамда Россияда миграция сиёсати кучайтирилишини сабаб қилиб кўрсатмоқда.
Аммо Ўзбекистон расмийлари қайтганларнинг барчаси меҳнат мигрантлари бўлганини айтмаган. Шунингдек, уларнинг қанча қисми Ўзбекистонда қолиши ёки яна Россия ёхуд бошқа мамлакатларга ишлаш учун кетиши ҳақида маълумот йўқ.
Бу Россиянинг Ўзбекистон меҳнат миграциясидаги ўрни аста-секин ўзгараётган бир пайтда юз бермоқда. Россия ҳамон ўзбекистонликлар учун асосий меҳнат бозори бўлиб қолмоқда, бироқ сўнгги маълумотлар Европа ва Шарқий Осиё йўналишларининг аҳамияти ошиб бораётганини кўрсатади.
Ўн кунда 96 мингдан ортиқ одам қайтган
Миграция агентлиги маълумотига кўра, 25 августдан 5 сентябргача Россиядан Ўзбекистонга 96 415 нафар фуқаро қайтган. Уларнинг 54 885 нафари Россиядан тўғридан-тўғри, 41 530 нафари эса Қозоғистон орқали келган.
Аммо бу рақамни Россиядан қарийб 100 минг меҳнат мигранти бутунлай кетди, деб талқин қилишда эҳтиёт бўлиш керак.
Агентлик хабарида қайтган 96 415 кишининг барчаси меҳнат мигранти экани айтилмаган. Уларнинг қанчаси Россияга яна қайтишни режалаштираётгани ёки Ўзбекистонда қолмоқчи экани ҳақида ҳам маълумот берилмаган.
Шунинг учун бу рақам ҳозирча катта миқдордаги фуқароларнинг Россиядан қайтганини кўрсатади, аммо ўзбекистонлик меҳнат мигрантларининг Россиядан шунча миқдорда доимий кетганини англатмайди.
"Сўнгги йиллардаги энг катта оқим"
Россиянинг ултраконсерватив православ йўналишдаги Tsargrad нашри бу ҳолатни сўнгги йиллардаги энг йирик мигрантлар оқимларидан бири, бошқа бир хабарида эса "сўнгги йиллардаги энг катта оқим" деб атаган. Нашр бунга даромадларнинг пасайиши, рублнинг заифлашуви, миграция сиёсати кучайтирилиши ва ўзбекистонликлар учун муқобил меҳнат бозорлари пайдо бўлаётганини сабаб қилиб кўрсатган.
Бироқ "энг катта оқим" деган баҳо Ўзбекистон Миграция агентлигига эмас, Tsargradга тегишли. Ўзбекистон томони олдинги йилларнинг айни даврида Россиядан қанча фуқаро қайтганига оид қиёсий статистикани келтирмаган. Шу сабаб бу ҳақиқатан ҳам сўнгги йиллардаги рекорд кўрсаткич эканини мавжуд маълумотлар асосида тасдиқлаб бўлмайди.
Ўзбекистоннинг Upl.uz сайти ҳам фуқаролар Россиядан "оммавий равишда" қайтаётганини ёзиб, бунга паст иш ҳақи, беқарор вазият ва хавфсизлик билан боғлиқ хавотирларни эҳтимолий сабаблар сифатида кўрсатган.
Қайтганларга қандай ёрдам берилади?
Айни мақолада Google YouTube томонидан тақдим қилинган контент мавжуд. Биз бу контент юкланмасидан аввал сизнинг розилигингизни сўраймиз, чунки улар куки ва бошқа технологиялардан фойдаланган бўлиши мумкин. Сиз Google YouTube ҳаволасида кукиларга доир ва шахсий маълумотларга оид қоидалар ҳақида аввал ўқиб, кейин қабул қилишга рози бўлишингиз мумкин. Кўриш учун “қабул қилиш ва давом этиш”ни танланг.
Охири YouTube пост
BBC News O‘zbek контенти энди Сизнинг WhatsApp да
Аъзо бўлиш учун бу ерга босинг
End of podcast promotion
Миграция агентлиги Россияда вақтинча ишлаётган фуқароларнинг мурожаатлари индивидуал тартибда кўриб чиқилаётганини билдирган. Агентликка кўра, ишсиз қолганларга муқобил иш имкониятлари таклиф қилиш, оғир вазиятга тушганларга кўмаклашиш ва ватанга қайтишни истаганларга ёрдам бериш чоралари кўрилмоқда.
Қайтган меҳнат мигрантларининг айримлари учун ўз бизнесини бошлаш ёки мавжуд бизнесини ривожлантиришга грант олиш имконияти ҳам таклиф этилмоқда. 2026 йил сентябрда Миграция агентлиги ва Халқаро миграция ташкилоти ҳамкорлигида 2025-2026 йилларда хорижда ишлаб, Ўзбекистонга қайтган фуқаролар учун танлов эълон қилинган. Унда муносиб бизнес-лойиҳаларга 60 миллион сўмгача грант ажратилиши кўзда тутилган. Дастур Швеция Адлия вазирлигининг молиявий кўмагида амалга оширилмоқда.
Грант олувчиларни танлашда бизнес ғоянинг асосланганлиги, янги иш ўринлари яратиш имконияти ҳамда лойиҳанинг барқарорлиги ҳисобга олинади. Аёлларнинг иштирокини рағбатлантиришга ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Аризалар 2026 йил 21 сентябргача қабул қилиниши белгиланган.
Бундан ташқари, 2024-2026 йилларда Британиянинг мавсумий ишчилар дастурида қатнашиб қайтган ўзбекистонликлар учун ҳам алоҳида бизнес-грант дастури мавжуд. Номзодлар бизнес бўйича тренингдан ўтиб, ўз бизнес-режасини тақдим этиши талаб қилинади.
Аммо бу дастурларни 25 августдан 5 сентябргача Россиядан қайтган 96 мингдан ортиқ кишининг барчасига мўлжалланган махсус ёрдам пакети, деб бўлмайди. Расмий хабарда 96 415 кишининг барчаси меҳнат мигранти экани ҳам айтилмаган. Бизнес-грант эса белгиланган талабларга жавоб берадиган ва танловдан ўтган қайтган меҳнат мигрантларига мўлжалланган.
Россия ҳамон асосий йўналиш
Россиянинг Ўзбекистон меҳнат миграциясидаги салмоғи пасайиб бораётган бўлса-да, мамлакат ҳануз ўзбекистонликлар учун энг катта ташқи меҳнат бозори бўлиб қолмоқда.
Августда эълон қилинган маълумотларга кўра, қарийб 1,4 миллион Ўзбекистон фуқароси 40 га яқин давлатда ишлаган ва уларнинг қарийб 60 фоизи Россия ҳиссасига тўғри келган.
Шу билан бирга, миграция географияси ўзгариб бормоқда. Марказий банк маълумотлари Европа ва Шарқий Осиё йўналишларида ўсиш кузатилганини кўрсатади.
Бу тенденция пул ўтказмаларида ҳам кўринади.
2026 йилнинг биринчи чорагида Ўзбекистонга хориждан юборилган пул миқдори ошган, бироқ унда Россиянинг улуши бир йил аввалги 77,6 фоиздан 72,4 фоизга тушган. Марказий банк буни, жумладан, Россияда ишлаш патентлари нархининг ошиши, рубль курсидаги ўзгаришлар ва меҳнат миграцияси йўналишларининг кенгайиши билан боғлаган.
Шунинг учун Россиядан келаётган пуллар кескин камаймоқда, дейишдан кўра, Ўзбекистонга келаётган пул ўтказмаларида Россиянинг улуши камаймоқда, дейиш аниқроқ.
Ҳозирги маълумотлар Россия ўзбекистонлик мигрантлар учун ўз аҳамиятини йўқотганини кўрсатмайди. У ҳамон асосий меҳнат бозори ва пул ўтказмаларининг энг катта манбаи бўлиб қолмоқда.
Аммо бошқа тенденция ҳам кўзга ташланмоқда: Ўзбекистон фуқаролари учун Европа, Жанубий Корея ва бошқа меҳнат бозорларида ишлаш имкониятлари кенгаймоқда, Ўзбекистон эса меҳнат миграцияси йўналишларини диверсификация қилишга ҳаракат қилмоқда.
Шу сабаб ўн кун ичида 96 мингдан ортиқ фуқаронинг Россиядан қайтиши эътиборга молик рақам бўлса-да, буни ҳозирча ўзбекистонлик меҳнат мигрантларининг Россиядан оммавий ва доимий кетиши деб баҳолашга етарли далил йўқ.
Бунинг учун қайтганларнинг қанчаси меҳнат мигранти бўлгани, қанчаси Ўзбекистонда қолиши ва қанчаси яна хорижга ишлаш учун кетиши ҳақида қўшимча маълумот зарур.
Ҳозирча айтиш мумкин бўлгани шуки, Россия Ўзбекистон учун асосий меҳнат миграцияси йўналиши бўлиб қолмоқда, аммо ўзбекистонликлар ишлаш учун бораётган мамлакатлар географияси тобора кенгаймоқда.
