Fahamu kwanini Urusi itazishinda China na Marekani iwapo kutatokea vita angani

Marekani imetangaza kuwa imetuma 'silaha ya anga za juu' katika mzunguko wa Dunia.

Tangazo hilo limeibua maswali mengi. Ni aina gani za silaha zinazopatikana kwa sasa angani? Na silaha hizo zinawezaje kusaidia mataifa makubwa duniani kuongeza nguvu na ushawishi wao katika anga za juu?

Hadi sasa, Marekani imetoa taarifa chache sana kuhusu silaha hiyo. Katibu wa Jeshi la Anga la Marekani, Troy Mink, alisema ni muhimu kuwa na silaha hiyo katika mzunguko wa Dunia ili kulinda vikosi vya Marekani dhidi ya vitisho kutoka kwa maadui.

Hata hivyo, hawakueleza silaha hiyo inaweza kufanya nini wala ilipelekwa angani lini.

Kwa hiyo, huenda hii ikawa ni silaha ya aina gani? Na hali ya sasa ya maendeleo ya kijeshi katika anga za juu ikoje? Pia, ni nchi gani nyingine huenda zikawa na silaha kama hizo? Hebu tuangalie.

Maendeleo ya kijeshi angani yaongezeka

Shughuli za kijeshi katika anga za juu zimekuwepo tangu mwanzo wa enzi ya safari za anga. Umoja wa Kisovieti ulipeleka silaha angani mwishoni mwa miaka ya 1960.

Umoja wa Kisovieti ulianzisha mpango wa Istrebitel Sputnik (IS), unaomaanisha "mwangamizi wa satelaiti".

Chini ya mpango huo, satelaiti zilitengenezwa ambazo zingeweza kulipuka baada ya kuingia katika mzunguko wa satelaiti nyingine.

Kwa kawaida, lengo lao lilikuwa kulenga satelaiti za Marekani.

Zingeweza kuharibu satelaiti nyingine kwa kutumia vipande vya chuma vilivyotawanyika baada ya mlipuko.

Leo, majeshi ya nchi mbalimbali yanaweka satelaiti angani kwa madhumuni tofauti.

Satelaiti hizo hutumika kwa upelelezi, kulinda mawasiliano na kugundua kurushwa kwa makombora.

Pia husaidia kubaini eneo kamili la shabaha ili iweze kushambuliwa.

Wataalamu wanatabiri kuwa matumizi ya teknolojia katika vita yanapoongezeka, matumizi ya vifaa vya kijeshi katika anga za juu pia yataongezeka.

Marekani imepeleka silaha gani angani?

Dkt. Bladin Bowen ni mtafiti mwandamizi katika Idara ya Sayansi ya Kijeshi katika Royal United Services Institute (RUSI).

Pia ni profesa msaidizi wa "Siasa za Anga za Juu" katika Chuo Kikuu cha Durham.

Anasema anaweza kutoa tu makadirio kuhusu silaha zilizotangazwa na Marekani.

"Nadhani huenda ikawa ni mfumo wa vita vya kielektroniki au kifaa cha kuzuia mawimbi ya redio," aliiambia BBC Radio 4 katika kipindi cha Today.

"Pia inaweza kuwa silaha ya kuzuia satelaiti, ambayo inaweza kuizima satelaiti bila kuiharibu kabisa."

Alieleza kuwa silaha kama hizo tayari zipo Duniani na zinaweza kuvuruga mawasiliano ya satelaiti na mifumo yake ya mawasiliano.

"Ikiwa mawasiliano ya redio yatakatika, satelaiti yako huwa karibu haina maana," Bowen alisema.

Hata hivyo, Bowen hakutenga uwezekano kwamba silaha hiyo ya Marekani inaweza kuwa silaha hatari zaidi na huenda hata ikawa ya kuangamiza.

Silaha kama hiyo inaweza kusababisha uharibifu mkubwa na kuzalisha mabaki mengi angani.

Aliongeza: "Ni jambo lisilo na uwezekano mkubwa kwamba silaha hii ni chombo kinachoweza kugonga na kuharibu satelaiti nyingine."

"Huenda pia ikawa ni chombo kinachoweza kurusha kitu kutoka ndani yake na kuharibu satelaiti nyingine."

"Uwezekano mwingine ni kwamba inaweza kuwa satelaiti inayoweza kuikaribia satelaiti nyingine, kuichunguza na kuiteka."

Je, Urusi na China pia zina silaha kama hizo?

Ni vigumu kusema iwapo wapinzani wa Marekani kama Urusi na China tayari wamepeleka silaha kama hizo angani.

Juliana Zuse, ambaye awali alikuwa mtafiti katika RUSI na sasa ni mtafiti katika Taasisi ya Ujerumani ya Masuala ya Kimataifa na Usalama, anasema:

"China na Urusi zote zimefanya mambo kama hayo," aliiambia BBC.

"Kwa upande wa Urusi, tumeona shughuli ambazo zinaweza kufanana na majaribio ya silaha za kuzuia satelaiti katika mzunguko huo huo," alisema.

"Hii ina maana kwamba Urusi lazima iwe ilirusha silaha au kombora katika mzunguko wa Dunia kwa ajili ya majaribio."

"Pia kumekuwa na operesheni nyingine zinazofanana. Lakini hakuna taarifa kuhusu silaha za Marekani, hivyo ni vigumu kuzilinganisha."

Silaha ambazo Marekani imepeleka angani huenda zikawa tofauti na silaha za kawaida.

Hata hivyo, Marekani, Urusi na China zimekuwa na silaha zinazoweza kurushwa kutoka Duniani kuelekea shabaha zilizo angani kwa muda mrefu.

China imepinga tangazo la Marekani na pia imesema mashindano ya silaha angani yanapaswa kusitishwa.

Baadaye, akizungumza na BBC, Bowen alikosoa kauli ya China.

Aliilinganisha hali hiyo na "mwizi mmoja kumwita mwizi mwingine mwizi."

"Ukiwa tayari unafahamu maendeleo katika eneo hili, unajua jinsi madai haya ya serikali za Urusi na China yalivyo dhaifu," Bowen alisema.

Alisema: "Marekani, Urusi, China na India zimeunda aina mbalimbali za silaha za kuzuia satelaiti au silaha za anga za juu."

Urusi na China zimetumia teknolojia mbalimbali angani ambazo zinaweza kutumika kama silaha.

Teknolojia ya kufuatilia satelaiti

Katika kipindi cha miaka 10 iliyopita, Urusi na China zimefanya idadi kubwa ya operesheni zinazojulikana kama "Rendezvous and Proximity Operations" (RPOs) angani.

Katika operesheni hizi, satelaiti moja huikaribia nyingine na kufanya shughuli kuizunguka.

Satelaiti za Urusi na China pia zimeonekana zikikaribia na "kufuatilia" satelaiti za nchi za Magharibi.

Dkt. Rod Thornton, mhadhiri wa usalama na ulinzi wa Urusi katika Chuo cha King's College London, anasema:

"Kinadharia, satelaiti za RPO zinaweza kubadilishwa na kuwa satelaiti zinazogundua na kuharibu satelaiti nyingine," aliiambia BBC.

Zinaweza kugongana moja kwa moja na satelaiti nyingine au kuisukuma kutoka kwenye mzunguko wake.

Kwa mujibu wa Bowen, China pia imeonyesha uwezo wa kutumia "space tugs", yaani vyombo vinavyoweza kuvuta satelaiti angani na kuihamisha hadi eneo jingine.

"Chombo kinaweza kwenda hadi kwenye satelaiti, kuishika na kuihamisha hadi kwenye mzunguko mwingine," aliongeza.

Bowen alisema teknolojia hii inaweza pia kuwa na manufaa.

Inaweza kutumika kuondoa uchafu wa angani na kuhamisha satelaiti zinazofanya kazi.

Hata hivyo, baadhi ya silaha za angani zinaweza pia kuzalisha kiasi kikubwa cha uchafu.

Dkt. Mark Hilborn, mtaalamu wa usalama wa anga na silaha katika King's College, alisema mwaka 2007 China ilifanya jaribio la kombora lililorushwa kutoka Duniani na kulenga satelaiti iliyokuwa angani.

Sehemu kubwa ya uchafu uliotokana na jaribio hilo inaendelea kuzunguka Dunia kwa muda mrefu.

Zuse alisema mabaki ya jaribio hilo la China bado yako katika mzunguko wa Dunia na ni hatari.

"Sehemu ya chuma si lazima iwe kubwa sana ili kusababisha uharibifu," aliongeza.

"Kwa kuzingatia kasi ambayo vitu husafiri katika mzunguko wa Dunia, hata kipande kidogo cha plastiki kinaweza kusababisha uharibifu."

Tishio la silaha za nyuklia

Thornton anasema Urusi ina idadi ndogo ya silaha na satelaiti za anga za juu, lakini uwezo wake wa makombora unaweza kuziba pengo hilo.

Alisema: "Urusi ina makombora yanayorushwa kutoka ardhini. Makombora hayo yanaweza kulenga satelaiti zilizo katika mzunguko wa chini wa Dunia."

Urusi pia ina makombora ya ASAT (Anti-Satellite) yanayoweza kurushwa kutoka kwenye ndege zilizo katika mwinuko mkubwa.

Alisema: "Urusi inaona kwamba NATO ina satelaiti nyingi zaidi na bora zaidi kuliko ilizonazo yenyewe."

Ndiyo maana Urusi imewekeza kwa kiasi kikubwa katika silaha za kuzuia satelaiti ili kufikia kiwango fulani cha usawa katika uwanja wa vita.

Thornton aliibua wasiwasi mwingine.

Alisema: "Kama hatua ya mwisho, Urusi inaweza hata kurusha silaha za nyuklia angani."

"Mlipuko wa EMP (mlipuko wa sumakuumeme) unaoweza kutokea unaweza kuangamiza satelaiti katika eneo kubwa, hata zile ambazo hazijalindwa."

Kwa hiyo, kuna uwezekano gani wa bomu la nyuklia kulipuka au kutumika katika anga za juu?

Huenda jambo hilo likatokea tu iwapo kutakuwa pia na vita vinavyoendelea Duniani.

"Chochote kinachotokea angani hakitakuwa tukio lililojitenga na kutokea lenyewe," Bowen alisema.

Alisema: "Kuna uwezekano kwamba hakuna kitakachotokea. Pia kuna uwezekano kwamba jambo fulani linaweza kutokea."

Kwa nini Marekani imetoa tangazo hili sasa?

Silaha za anga za juu zimekuwepo kwa muda mrefu. Kwa hiyo, kwa nini Marekani inatangaza kuhusu silaha hiyo sasa?

Kwa mujibu wa wataalamu, hii si hatua kubwa ya kiteknolojia, bali ni ujumbe wa kisiasa.

Kwa mujibu wa Bowen, huenda tangazo hilo likawa ni jibu kwa kuongezeka kwa uwezo wa China katika anga za juu.

Alisema: "China imefanya maboresho makubwa ya kijeshi katika kipindi cha miaka 30 iliyopita."

China imepeleka idadi kubwa ya satelaiti za kijeshi angani, jambo linaloongeza idadi ya shabaha ambazo jeshi la Marekani linaweza kulenga na kuharibu.

Alisema: "Marekani sasa ina sababu kubwa ya kuunda na kupeleka silaha za anga za juu."

Kama ilivyo kwa Marekani, China pia inategemea anga za juu. Hivyo, China pia inaweza kuathiriwa kwa kulengwa katika anga za juu.

Kwa nini Urusi inaweza kuwa na mafanikio katika vita vya anga za juu?

Kwa mujibu wa wataalamu, hali hii imeleta usawa wa ajabu.

Urusi ina satelaiti chache sana ikilinganishwa na China na Marekani.

Kwa sababu hiyo, Thornton anaamini kwamba iwapo vita vya anga za juu vingetokea, Urusi inaweza kuwa na nafasi ya kupata faida zaidi.

Urusi ingekuwa na satelaiti chache za kupoteza, lakini bado ingeweza kulenga satelaiti za nchi nyingine.

Thornton alisema hii inaweza kujumuisha makombora yanayorushwa kuelekea angani.

Aidha, satelaiti pia zinaweza kutumika kusogea au kuharibu satelaiti nyingine kwa kuzikaribia.

Silaha za leza zinazorusha kutoka ardhini pia zinaweza kuwa sehemu ya silaha hizo.