Mặt tối của cơn sốt nâng mông kiểu Brazil

Khi Alice Webb quyết định thực hiện nâng mông không phẫu thuật kiểu Brazil (BBL) – một thủ thuật tiêm lượng lớn chất làm đầy (dermal filler) vào mông – tại một phòng khám tạm, được đặt bên trong cơ sở được thuê để mở tiệm làm đẹp ở Anh, vào một buổi sáng tháng 9/2024, cô nghĩ rằng mình sẽ hoàn tất thủ thuật để kịp đón con tan học vào buổi chiều.

Nhưng Alice, 33 tuổi, đã không bao giờ trở về nhà.

Bà mẹ 5 con qua đời chưa đầy 24 giờ sau khi thực hiện thủ thuật, trở thành trường hợp đầu tiên được biết đến tại Anh tử vong sau khi thực hiện BBL. Một cuộc điều tra pháp y sẽ được tiến hành vào mùa thu để xác định nguyên nhân cái chết của cô.

Câu chuyện của Alice đã trở thành tâm điểm trong cuộc tranh luận ngày càng gay gắt về ngành thẩm mỹ đang bùng nổ tại Anh.

Tại đây, các dịch vụ tiêm chất làm đầy có mặt ở khắp nơi, từ các tiệm làm đẹp trên phố cho tới các văn phòng thuê và cả phòng khách sạn được sử dụng làm nơi hành nghề.

Trong hai năm qua, tôi đã điều tra ngành này bằng cách đóng giả khách hàng để tìm hiểu điều thực sự diễn ra phía sau cánh cửa các phòng khám.

Tôi phát hiện nhiều người hành nghề sẵn sàng tiêm vào cơ thể tôi hàng trăm ml chất làm đầy trong những phòng điều trị tạm bợ đặt tại các tòa nhà văn phòng.

Tôi cũng được chào bán các loại thuốc chỉ được phép kê đơn mà không hề có quy trình tư vấn đầy đủ, đồng thời được rao bán các loại thuốc tiêm giảm cân không có nhãn mác qua mạng xã hội.

Tôi đã trò chuyện với hàng chục phụ nữ kể lại những cơn đau dữ dội mà họ phải chịu sau các mũi tiêm thẩm mỹ vốn được quảng cáo là "không đau" và "ít rủi ro", cũng như những ca nhiễm trùng nghiêm trọng khiến họ phải nhập viện.

Tổ chức kiểm định dịch vụ thẩm mỹ Save Face cho biết họ đã ghi nhận nhiều trường hợp bị tổn hại nghiêm trọng liên quan đến các thủ thuật thẩm mỹ.

Trong đó có một bệnh nhân không thể nhắm mắt sau ca phẫu thuật mí mắt thất bại, và một người khác bị thủng ruột trong quá trình hút mỡ.

"Điều này kinh khủng đến mức nghe như một bộ phim kinh dị, nhưng đây lại là những thủ thuật đang được thực hiện ngay trên những tuyến phố sầm uất của chúng ta," bà Ashton Collins, Giám đốc Save Face, nói.

Anh là một trong những thị trường có quy định lỏng lẻo nhất châu Âu đối với các dịch vụ tiêm chất làm đầy thẩm mỹ. Không giống nhiều quốc gia châu Âu khác, tại Anh, bất kỳ ai cũng có thể được đào tạo để tiêm chất làm đầy và cung cấp dịch vụ cho công chúng một cách hợp pháp.

Hiện các bộ trưởng tại Scotland và Anh cho biết họ đang siết chặt quy định đối với ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ bảng này. Nhưng liệu các biện pháp đó có hiệu quả?

Và vì sao bệnh nhân vẫn tiếp tục phải đối mặt với những tổn hại hoàn toàn có thể phòng tránh khi mà các chuyên gia đã cảnh báo chất làm đầy da là một "cuộc khủng hoảng chỉ chờ bùng phát" từ hơn một thập kỷ trước?

Từ nhà Kardashian đến các tiệm làm đẹp

Tháng 6/2024, Joanne (chỉ đồng ý cho sử dụng phần tên) quyết định thực hiện BBL tại một phòng khám tạm thời trong một căn hộ ở hạt Essex (Anh), vì cho rằng cách này ít rủi ro hơn so với việc sang Thổ Nhĩ Kỳ để phẫu thuật nâng mông. Thời điểm đó, Alice Webb vẫn chưa qua đời.

"Tôi chỉ muốn có một vòng ba căng tròn, quyến rũ," Joanne, bà mẹ hai con đến từ South Wales, kể. "Đáng lẽ tôi phải quay đầu bỏ đi."

Ngay sau thủ thuật, trong đó cô được tiêm 1 lít chất làm đầy vào mông, Joanne phải nhập viện vì nhiễm trùng huyết. Hai năm sau, cô cho biết cơ thể vẫn còn những vết sẹo trên đùi và mông do biến chứng từ ca điều trị.

Các dịch vụ tiêm thẩm mỹ từng chủ yếu phục vụ những khách hàng trung niên khá giả muốn cải thiện nhẹ các dấu hiệu lão hóa. Tuy nhiên, trong khoảng một thập kỷ qua, ngành công nghiệp này đã trải qua một sự chuyển mình mạnh mẽ.

Các phương pháp như tiêm chất làm đầy da – loại gel tiêm, thường được làm từ axit hyaluronic, dùng để tạo thêm thể tích và định hình khuôn mặt hoặc cơ thể – cùng với Botox, hiện được tiếp thị tới nhóm khách hàng trẻ tuổi hơn rất nhiều và được quảng bá như những liệu pháp làm đẹp thông thường thay vì các thủ thuật y khoa.

Theo bà Ashton Collins của tổ chức Save Face, mạng xã hội và các chương trình truyền hình thực tế đóng vai trò quan trọng trong sự thay đổi này.

"Gia đình Kardashian, chương trình Love Island và mạng xã hội đã khiến việc có đôi môi dày hơn, gò má đầy đặn hơn và khuôn mặt gần như không có nếp nhăn trở thành xu hướng thời trang đối với phụ nữ trẻ."

Đồng thời, các dịch vụ tiêm thẩm mỹ cũng trở nên phổ biến hơn bao giờ hết và thường được cung cấp ngay tại các tiệm làm đẹp. Theo bà Collins, điều này khiến nhiều người lầm tưởng chúng không khác gì các dịch vụ làm đẹp thông thường.

"Bệnh nhân có thể đang làm móng hoặc tỉa chân mày rồi coi những thủ thuật này chỉ là phần nối tiếp của quy trình làm đẹp," bà nói.

"Nếu dưới 35 tuổi, rất có thể bạn sẽ coi đây là dịch vụ làm đẹp chứ không phải một thủ thuật y khoa."

Theo bà Collins, hệ quả là người tiêu dùng thường quan tâm đến sự tiện lợi, mức độ phổ biến và giá cả hơn là các tiêu chuẩn an toàn của người thực hiện.

"Chúng tôi liên tục phát hiện nhiều người không biết Botox là loại thuốc chỉ được phép sử dụng theo đơn. Họ cũng không biết mình cần được nhân viên y tế có chuyên môn thăm khám, đánh giá trước khi tiêm," bà nói.

Tất cả những yếu tố này đã góp phần thúc đẩy ngành thẩm mỹ tăng trưởng bùng nổ. Tuy nhiên, theo bà Collins, chúng cũng tạo điều kiện phát triển cho những người hành nghề không an toàn.

"Cách các thủ thuật này được quảng bá trên mạng xã hội đã làm giảm đáng kể nhận thức của mọi người về những rủi ro đi kèm," bà cho biết.

Phát triển bùng nổ

Quy mô thực sự của thị trường này vẫn chưa được xác định rõ, do không có hệ thống đăng ký tập trung đối với người hành nghề cũng như cơ sở dữ liệu chính thức theo dõi sự tăng trưởng của ngành.

Tiến sĩ Alexander Zargaran, bác sĩ phẫu thuật tạo hình thuộc Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) và là nhà nghiên cứu tại Đại học University College London (UCL), đã tiến hành nghiên cứu nhằm định lượng một trong những phân khúc lớn nhất của thị trường: Botox.

Kết quả phân tích của ông cho thấy đến năm 2025 có gần 20.000 người hành nghề trên khắp Vương quốc Anh, so với con số chỉ hơn 3.500 người được ghi nhận vào năm 2023.

"Chúng tôi biết ngành này đang phát triển," ông Zargaran nói.

Ông cho biết, mặc dù một phần mức tăng này là nhờ việc thống kê đầy đủ hơn các cơ sở quảng bá dịch vụ trên internet và mạng xã hội, tốc độ tăng trưởng chỉ trong vòng hai năm vẫn là điều rất đáng kinh ngạc.

Nghiên cứu cũng cho thấy một phần sự tăng trưởng của ngành được thúc đẩy do những người hành nghề không có chuyên môn y khoa. Theo nghiên cứu, tỷ lệ các chuyên viên thẩm mỹ không có bằng cấp y khoa đã tăng từ 12% lên 24,8% trong giai đoạn 2023-2025.

Ngoài ra, nghiên cứu còn phát hiện các dịch vụ tiêm Botox phổ biến hơn tại những cộng đồng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn nhất.

Mật độ người hành nghề tại các khu vực nghèo nhất cao gấp hơn sáu lần so với các khu vực khá giả nhất. Tuy nhiên, người dân tại những khu vực này lại ít có cơ hội tiếp cận các bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn hơn.

Điều đó dẫn đến một câu hỏi lớn hơn: nếu hiện nay có tới hàng chục ngàn người thực hiện các thủ thuật tiêm thẩm mỹ trên khắp Vương quốc Anh, thì liệu có cần một cơ quan chịu trách nhiệm quản lý và giám sát họ hay không?

Nhẹ tay hơn?

Theo quy định hiện hành tại Vương quốc Anh, bất kỳ ai cũng có thể tham gia các khoá đào tạo, mua chất làm đầy da (dermal filler) và cung cấp dịch vụ tiêm thẩm mỹ cho công chúng một cách hợp pháp.

Trong khi các bác sĩ, điều dưỡng và nha sĩ chịu sự quản lý của các tổ chức nghề nghiệp có quyền điều tra khiếu nại và áp dụng các biện pháp kỷ luật, thì không có cơ quan quản lý theo luật định tương đương đối với những người hành nghề thẩm mỹ không có chuyên môn y khoa.

Ngược lại, tại Áo, các thủ thuật tiêm Botox (botulinum toxin) và chất làm đầy da được xếp vào nhóm thủ thuật y khoa và thường chỉ bác sĩ mới được phép thực hiện.

Tại Pháp, những người không có chuyên môn y tế bị cấm thực hiện các thủ thuật tiêm thẩm mỹ.

Ông Andrew Rankin, Giám đốc điều hành Hội đồng Liên hiệp các Chuyên gia Thực hành Thẩm mỹ (JCCP), cho rằng cách tiếp cận tương đối "nhẹ tay" của Anh phản ánh một triết lý quản lý lâu đời, trong đó ưu tiên quyền lựa chọn của người tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế.

"Chúng tôi theo đuổi một triết lý cởi mở đối với hoạt động kinh tế, trong đó chính phủ cố gắng tìm điểm cân bằng giữa việc bảo đảm an toàn cho công chúng và duy trì một nền kinh tế năng động, hiệu quả," ông nói.

Năm 2023, khi chính phủ lấy ý kiến về kế hoạch áp dụng cơ chế cấp phép đối với ngành thẩm mỹ ở Anh, một số ý kiến cho rằng mọi quy định mới cần được xây dựng ở mức hợp lý, tương xứng.

Mặc dù nhìn chung mọi người đều ủng hộ việc tăng cường an toàn, nhiều ý kiến lo ngại các quy định mới có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp nhỏ – vốn chiếm phần lớn trong ngành – đồng thời cảnh báo rằng những quy định quá chặt chẽ có thể hạn chế quyền lựa chọn của người tiêu dùng hoặc đẩy một phần hoạt động của ngành vào thị trường ngầm.

Tuy nhiên, theo tiến sĩ Zargaran, tình trạng hiện nay tại Vương quốc Anh khiến người tiêu dùng rất khó đánh giá trình độ của người hành nghề, hiểu họ đã được đào tạo như thế nào và biết phải tìm đến đâu khi xảy ra sự cố sau điều trị.

"Nếu là một chuyên gia y tế, bạn sẽ phải trải qua quá trình đào tạo bài bản, bao gồm những nguyên tắc quan trọng như lấy sự đồng thuận của bệnh nhân, thực hiện thủ thuật, theo dõi sau điều trị và nhận biết các biến chứng," ông nói thêm.

Hơn một thập kỷ trước, sau vụ bê bối túi ngực PIP khiến hàng ngàn phụ nữ được cấy ghép các túi ngực chứa silicone chưa được phê duyệt cho mục đích y tế, chính phủ Anh đã giao thực hiện một cuộc rà soát độc lập về ngành thẩm mỹ.

Cuộc rà soát dưới sự chủ trì của Giáo sư Sir Bruce Keogh, khi đó là Giám đốc Y khoa của NHS, xem xét toàn bộ lĩnh vực thẩm mỹ, bao gồm chất làm đầy da, Botox và các thủ thuật không phẫu thuật khác.

Báo cáo cảnh báo rằng những người thực hiện các thủ thuật thẩm mỹ không phẫu thuật "không được bảo vệ và có cơ chế khiếu nại, bồi thường nhiều hơn một người mua bút bi hay bàn chải đánh răng", đồng thời kết luận.

"Theo quan điểm của chúng tôi, chất làm đầy da là một cuộc khủng hoảng chực chờ bùng phát."

Báo cáo kêu gọi thiết lập cơ chế cấp phép hành nghề, siết chặt yêu cầu đào tạo và quy định chặt chẽ hơn về những đối tượng được phép thực hiện các thủ thuật thẩm mỹ.

Sau Báo cáo Keogh (tức cuộc rà soát nói trên được thực hiện dưới quyền ông Keogh), chính phủ đã triển khai một cơ chế tự quản lý trên cơ sở tự nguyện. Các tổ chức như JCCP được thành lập nhằm xây dựng các tiêu chuẩn nghề nghiệp và khuyến khích người hành nghề tham gia các hệ thống đăng ký được công nhận.

Tuy nhiên, theo ông Rankin, cách tiếp cận này không mang lại hiệu quả như kỳ vọng, khi nhiều người hành nghề vẫn hoàn toàn đứng ngoài các hệ thống tự nguyện.

"Điều mà người ta đã đánh giá thấp là trong một cơ chế tự quản lý, rất nhiều người hành nghề đơn giản là không hề quan tâm đến việc đáp ứng những tiêu chuẩn đó."

Vấn đề thực thi pháp luật

Bốn ngày sau khi thực hiện BBL tại một cơ sở ở hạt Essex vào tháng 10/2023, Louise Moller, 28 tuổi, đến từ thành phố Bolton, phải nhập viện cấp cứu vì nhiễm trùng huyết.

Từ khoa cấp cứu, cô gọi điện cho mẹ là Janet Taylor và nói:

"Mẹ ơi, con nghĩ con sắp chết rồi."

Để ngăn việc nhiễm trùng lan ra khắp cơ thể, các bác sĩ phẫu thuật buộc phải cắt bỏ những vùng mô hoại tử lớn ở mông trái của Louise.

Bà Janet đã trình báo vụ việc và tố cáo Ricky Sawyer – người thực hiện thủ thuật và là một thợ tiêm chui khá có tiếng – với cảnh sát.

Tuy nhiên, do thủ thuật được thực hiện tại Essex trong khi Louise sinh sống ở vùng Đại Manchester, bà Janet cho biết cảnh sát thông báo hồ sơ phải được chuyển qua lại giữa các lực lượng cảnh sát có thẩm quyền.

Khi BBC News liên hệ với Cảnh sát Greater Manchester và Cảnh sát Essex về vụ việc vào năm 2025, cả hai đều cho rằng trách nhiệm điều tra thuộc về phía còn lại.

BBC tiếp tục liên hệ với Cảnh sát Đại Manchester để thực hiện bài viết này nhưng không nhận được phản hồi. Trong khi đó, Cảnh sát Essex cho biết:

"Chúng tôi hiểu sự thất vọng của gia đình trong vụ việc này", đồng thời khẳng định trách nhiệm thuộc về Cảnh sát Đại Manchester.

Theo bà Collins, trường hợp của Louise phản ánh một vấn đề lớn hơn trong công tác thực thi pháp luật.

"Mọi người thường cho rằng chắc chắn phải có một cơ quan nào đó quản lý những người hành nghề này và buộc họ phải chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Nhưng trên thực tế, rất nhiều trường hợp hoàn toàn không phải như vậy."

Trong lúc bà Janet tìm cách đòi lại công lý cho con gái, phóng viên BBC đã đóng giả khách hàng để thâm nhập một phòng khám tạm thời hoạt động trong một tòa nhà văn phòng ở vùng ngoại ô London, nơi Ricky Sawyer vẫn tiếp tục hành nghề.

Trong buổi tư vấn, Sawyer đề nghị tiêm tới 1 lít chất làm đầy, cung cấp thuốc chỉ được phép sử dụng theo đơn dù không hề có đơn thuốc, đồng thời gợi ý sử dụng thuốc gây tê tại chỗ dù không có người kê đơn hiện diện.

Sau khi xem đoạn ghi hình, bác sĩ phẫu thuật tạo hình Dalvi Humzah mô tả những hành vi này là "gây sốc" và "cực kỳ nguy hiểm".

Sau khi phóng sự điều tra của BBC về Sawyer được phát sóng vào tháng 2/2025, người này bị cấm hành nghề theo một lệnh của tòa án do Hội đồng Trafford đề nghị.

Gần đây, Sawyer tiếp tục phải ra tòa vì bị cáo buộc vi phạm lệnh cấm này, nhưng được tuyên không có tội. Trong phần khai trước tòa, Sawyer thừa nhận rằng ông biết các thủ thuật mình thực hiện là nguy hiểm.

Mặc dù hiện Sawyer không còn được phép hành nghề ở bất kỳ đâu tại Anh và xứ Wales, phải mất nhiều năm các cơ quan chức năng mới đạt được kết quả đó.

Vấn đề không chỉ nằm ở người hành nghề mà còn ở các sản phẩm được sử dụng, vốn cũng không được quản lý chặt chẽ. Trong những năm gần đây, nhiều lo ngại đã được đưa ra về tình trạng thuốc bất hợp pháp và hàng giả xuất hiện trong lĩnh vực này.

Một cuộc điều tra ngầm của BBC năm 2025 phát hiện nhiều điều dưỡng và dược sĩ đã cung cấp Botox mà không thực hiện khám trực tiếp với bệnh nhân như quy định chuyên môn yêu cầu.

Các cơ quan chức năng cũng nhiều lần cảnh báo về tình trạng sản phẩm không được cấp phép và hàng giả xâm nhập thị trường Anh.

Năm 2023, cảnh sát Bắc Ireland thu giữ hơn 700.000 sản phẩm thuốc giả và thuốc không được cấp phép, bao gồm Botox.

Tại Glasgow, cảnh sát sau đó cũng thu giữ số chất làm đầy da, kim tiêm và các sản phẩm chứa độc tố botulinum trị giá hàng ngàn bảng Anh trong một cuộc đột kích liên quan đến ngành thẩm mỹ.

Các tổ chức vận động cho rằng công tác thực thi hiện nay có sự chia cắt giữa chính quyền địa phương, lực lượng cảnh sát, cơ quan quản lý dược phẩm và các tổ chức nghề nghiệp, trong khi không có một cơ quan duy nhất chịu trách nhiệm.

"Bạn có thể bước vào một tiệm làm đẹp ở bất cứ đâu trong nước và tiêm Botox ngay trong ngày mà không hề được bác sĩ kê đơn thăm khám đúng quy trình," bà Collins nói.

"Điều đó lẽ ra không được phép xảy ra, nhưng vẫn diễn ra vì việc thực thi pháp luật hầu như không ăn thua."

Liên tiếp trì hoãn

Kể từ năm 2013, các chính phủ Anh liên tiếp thừa nhận cần phải cải cách, nhưng việc xây dựng một khuôn khổ quản lý toàn diện liên tục bị trì hoãn.

Một bước tiến quan trọng là Đạo luật Y tế và Chăm sóc năm 2022, trao cho các bộ trưởng quyền thiết lập chế độ cấp phép đối với các thủ thuật thẩm mỹ không phẫu thuật tại Anh.

Đến năm 2025, chính phủ xác nhận sẽ triển khai cơ chế cấp phép này.

Người phát ngôn của Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Anh cho biết:

"Chúng tôi sẽ sớm lấy ý kiến về các biện pháp nghiêm ngặt mới nhằm bảo đảm chỉ những nhân viên y tế có đủ trình độ mới được phép thực hiện các thủ thuật có mức độ rủi ro cao nhất."

Bộ này cũng cho biết đang xây dựng cơ chế cấp phép đối với các thủ thuật mà họ xếp vào nhóm rủi ro thấp hơn.

Trong khi đó, một đạo luật được thông qua tại Scotland trong năm nay sẽ quy định các thủ thuật như tiêm Botox và chất làm đầy chỉ được thực hiện tại những địa điểm được cấp phép, chẳng hạn các phòng khám được quản lý chính thức.

Luật cũng sẽ cấm thực hiện các thủ thuật này đối với người dưới 18 tuổi.

Người phát ngôn Chính phủ Scotland cho biết các quy định này dự kiến có hiệu lực từ tháng 9/2027, cùng với cơ chế cấp phép do chính quyền địa phương quản lý đối với các thủ thuật ít rủi ro hơn.

Bộ Y tế Bắc Ireland cho biết hiện "chưa có kế hoạch" áp dụng cơ chế quản lý bắt buộc hoặc cấp phép đối với các thủ thuật thẩm mỹ không phẫu thuật.

Tuy nhiên, cơ quan này khẳng định vẫn có "các biện pháp mạnh tay" nhằm xử lý việc cung cấp, sử dụng và quảng bá trái phép các loại thuốc như Botox.

Chính phủ xứ Wales cho biết đang theo dõi việc triển khai các chương trình cấp phép bắt buộc đối với các dịch vụ như châm cứu, châm kim khô, xỏ khuyên, điện phân, xăm hình và trang điểm bán vĩnh viễn, qua đó làm cơ sở để cân nhắc mở rộng sang các thủ thuật khác trong tương lai.

Mặc dù Scotland và Anh đã có những bước tiến nhất định, vẫn còn rất nhiều việc phải làm trước khi bất kỳ cơ chế cấp phép nào có thể được áp dụng đầy đủ.

Các quy định pháp luật bổ sung vẫn cần được ban hành, các quy định chi tiết vẫn phải được xây dựng, đồng thời chính quyền địa phương cũng cần được cấp đủ nguồn lực để thực thi bất kỳ khuôn khổ quản lý mới nào.

Trong thời gian đó, các bộ trưởng tại Anh cho biết sẽ ưu tiên quản lý những thủ thuật có nguy cơ cao nhất thông qua nhóm điều trị được đề xuất mang tên "nhóm đỏ".

Nhóm này dự kiến bao gồm BBL, căng da mặt không phẫu thuật và các thủ thuật tạo hình cơ thể bằng chất làm đầy, như thay đổi hình dáng vùng bụng, đùi hoặc mông.

Theo ông Rankin, có sự đồng thuận rộng rãi rằng một số thủ thuật "thực sự chỉ nên được phép thực hiện bởi những người có chuyên môn phù hợp."

Những người ủng hộ cải cách kỳ vọng cơ chế cấp phép mới cuối cùng sẽ yêu cầu cả người hành nghề lẫn cơ sở thực hiện đều phải được cấp phép.

Hơn một thập kỷ sau khi Báo cáo Keogh cảnh báo chất làm đầy da là "một cuộc khủng hoảng chỉ chờ bùng phát", các nhà vận động cho rằng vấn đề hiện nay không nằm ở việc thiếu những lời cảnh cáo.

Nhưng ngay cả khi các quy định mới được ban hành, thách thức vẫn sẽ là bảo đảm các quy định đó, cũng như việc thực thi nghiêm túc những quy định đã tồn tại.