Việt Nam xây đài tưởng niệm lính Triều Tiên trong Chiến tranh Việt Nam, vì sao?

Việt Nam sẽ xây dựng một đài tưởng niệm các binh sĩ Triều Tiên thiệt mạng khi chiến đấu tại Việt Nam, một sự thừa nhận công khai hiếm hoi về vai trò của Triều Tiên trong Chiến tranh Việt Nam.

Bên cạnh việc xây tượng đài, chính quyền cũng sẽ tu bổ lại Nghĩa trang liệt sĩ Triều Tiên tại tỉnh Bắc Ninh dù hài cốt của binh lính thiệt mạng đã được chuyển về nước.

Hôm 3/8, một cuộc họp bàn về vấn đề này đã được tổ chức, với sự tham dự củaThượng tướng Nguyễn Trường Thắng - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, cùng Đại sứ Triều Tiên tại Việt Nam Ri Sung Guk, và Tuỳ viên Quốc phòng Triều Tiên tại Việt Nam, Thượng tá Choe Kwang Il.

Theo Báo Quân đội Nhân dân, Tướng Thắng khẳng định Việt Nam "luôn trân trọng, ghi nhớ sự giúp đỡ hiệu quả của Triều Tiên cùng sự hy sinh của các liệt sĩ Triều Tiên trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc trước đây".

Cử chỉ này được Đại sứ Triều Tiên Ri Sung Guk đánh giá cao, và rằng quan hệ hai nước đang đi đúng định hướng của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Triều Tiên là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đầu tiên, tuy nhiên các thông tin về binh lính nước này trực tiếp tham gia Chiến tranh Việt Nam vẫn ít được biết đến.

Phải đến năm 2000, 25 năm sau ngày Chiến tranh Việt Nam kết thúc, Bình Nhưỡng và Hà Nội mới lần đầu tiên xác - rằng phi công Bắc Hàn đã tham chiến chống các đợt oanh kích của Không quân Hoa Kỳ tại miền Bắc Việt Nam.

Lính Triều Tiên tham chiến thế nào?

Quan hệ giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hoà và Triều Tiên chính thức bắt đầu vào năm 1950, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua Bình Nhưỡng gặp Thủ tướng Kim Nhật Thành.

Theo một bài viết đăng vào tháng 10/2025 trên trang web của Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, trong giai đoạn chiến tranh, "tình đoàn kết giữa hai dân tộc càng được thử thách và bền chặt".

"Ngay từ giữa thập niên 1960, Bình Nhưỡng đã cử hàng trăm phi công và sĩ quan sang Việt Nam huấn luyện, chiến đấu cùng Quân đội Nhân dân Việt Nam," bài viết khẳng định.

Năm 2019, báo Tiền Phong nêu rằng đã có "khoảng 200-400 lính Triều Tiên, trong đó khoảng 90 phi công, được cử chiến đấu gần Hà Nội trong hơn 2 năm, theo thông tin từ các tài liệu sau chiến tranh của Việt Nam".

Điều này được gọi là sự hỗ trợ kịp thời vì đội máy bay chiến đấu MiG-17 của Việt Nam đã hứng chịu thiệt hại nặng khi chống trả lực lượng máy bay ném bom của Mỹ tại miền Bắc.

"Trung Quốc và Nga hỗ trợ về vật chất, nhưng số lượng phi công qua đào tạo của Việt Nam khi đó không nhiều," bài viết cho hay.

Cũng vào năm 2019, báo VnExpress dẫn lời của Thiếu tướng Phan Khắc Hy, cựu Chính ủy Bộ Tư lệnh Không quân rằng quân đội Triều Tiên sang Việt Nam học hỏi kỹ thuật sử dụng máy bay trong hai đợt.

"Sau khi nắm được kỹ thuật, một số người lính Triều Tiên đề nghị ta cho thực hành, ra trận chiến đấu như không quân Việt Nam," ông nói.

Trên báo Dân trí, Tướng Hy khẳng định Triều Tiên cử lính sang Việt Nam "học hỏi kỹ thuật sử dụng máy bay" vì "ngưỡng mộ thành tích oanh liệt của không quân Việt Nam".

Theo các tài liệu lịch sử Việt Nam do ông Merle Pribbenow, người từng là nhà phân tích của Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA), thu thập và dịch lại, vào tháng 9/1966, Hà Nội chấp nhận đề nghị của Bình Nhưỡng cử ba đại đội phi công sang Việt Nam, thành lập một trung đoàn gồm 30 máy bay. Các phi công mặc quân phục miền Bắc Việt Nam, sử dụng máy bay và cơ sở vật chất do Việt Nam cung cấp.

Cuối năm 1966, nhóm phi công Triều Tiên đầu tiên được điều tới căn cứ không quân Kép, Bắc Giang, để hỗ trợ huấn luyện và tham gia chiến đấu bằng máy bay MiG-17.

Ông Vũ Ngọc Đỉnh, một phi công Việt Nam từng chiến đấu cùng quân đội Bắc Triều Tiên thời kỳ đó, kể trong cuốn MiG Aces of the Vietnam War (Át chủ bài MiG trong Chiến tranh Việt Nam) của sử gia Istvan Toperczer:

"Thỏa thuận đã được ký giữa hai chính phủ, nhưng chúng tôi không biết gì. Tôi chỉ biết rằng Bắc Triều Tiên muốn cử phi công sang Việt Nam để thực hành và tích lũy kinh nghiệm, với mục đích xây dựng lực lượng không quân của họ."

Ông Đỉnh khẳng định đó là những phi công giỏi nhất, có bố mẹ hoặc người thân làm việc trong Bộ chính trị của Trung ương đảng Lao động Triều Tiên.

Dù đánh giá các phi công này là dũng cảm, tuy nhiên ông Đỉnh nói rằng họ phản ứng chậm trong chiến đấu và khá máy móc, do vậy, nhiều máy bay bị lực lượng Mỹ bắn hạ.

"Họ cũng chẳng bao giờ tuân theo hướng dẫn bay hay các quy định."

Tổng cộng có 14 phi công Triều Tiên được ghi nhận đã thiệt mạng.

"Khi họ hy sinh, người dân Việt Nam đối xử với họ như những liệt sĩ Việt Nam hy sinh vì đất nước," AP News dẫn lời ông Dương Văn Dậu, người trông coi khu nghĩa trang tại Bắc Giang, nay là Bắc Ninh, trong bài viết ngày 20/2/2019.

Hài cốt của những phi công này đã được chuyển về Triều Tiên trong một buổi lễ do quân đội hai nước tổ chức vào năm 2022.

Tuy nhiên, hai hàng bia đá với dòng chữ tiếng Việt "Nơi an nghỉ của 14 đồng chí Triều Tiên" vẫn còn.

Ông Dương Văn Dậu cho biết giai đoạn trước năm 2002 mỗi dịp lễ, Tết, Đại sứ quán Triều Tiên thường về đây hương khói nhưng rồi các đoàn thể đến thăm viếng thưa hơn, còn ông Dậu vẫn đều đặn tháng đôi lần lui tới nơi này quét dọn.

"Đối với các phi công Triều Tiên đã giúp bảo vệ và hy sinh cho đất nước tôi, tôi kính trọng họ. Cũng là một người lính, tôi rất thương họ. Tôi coi họ là đồng đội, dù quốc tịch khác nhau", báo Tiền Phong dẫn lời ông Dậu năm 2019.

Bên cạnh việc hỗ trợ chiến đấu, Triều Tiên còn giúp Việt Nam đào tạo nhiều sinh viên, cung cấp vật tư như xi măng, thép, vải, thuốc men, phân bón trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, theo Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông.

Theo truyền thông Việt Nam, những phi công này chủ yếu chiến đấu trên những vùng trời ven Hà Nội như Vĩnh Phúc, Hải Dương và Hưng Yên.

Tuy nhiên cũng có thông tin nói rằng người Triều Tiên đã có mặt cả ở miền Nam Việt Nam.

Miền Nam Việt Nam khi đó có sự hiện diện của đông đảo binh sĩ Hàn Quốc tham chiến với tư cách đồng minh của Việt Nam Cộng hòa.