Công an xử lý người dùng mạng xã hội: 'Phản động' trong nhãn quan Đảng Cộng sản Việt Nam

Công an Việt Nam đang đẩy mạnh chiến dịch trừng phạt những người "tương tác" với các trang mạng xã hội mà họ coi là "phản động", trong nỗ lực kiểm soát các ý kiến bất lợi cho chính quyền.

Chỉ một bình luận, chia sẻ, thậm chí chỉ một lần nhấp chuột tương tác (thích, giận, cười…) trên mạng xã hội từ các trang này thì người dân Việt Nam có thể gặp rắc rối với chính quyền.

Trong vài tháng qua, hàng trăm người đã bị công an mời lên làm việc, từ nhắc nhở, răn đe đến xử phạt hành chính.

Chẳng hạn, vào ngày 3/8, Công an xã Liên Hòa, tỉnh Phú Thọ cho biết đã phát hiện 10 cá nhân trên địa bàn có hành vi tương tác, bình luận đối với các nội dung do tài khoản Hoàng Dũng hiện đang sống ở Mỹ đăng tải.

Công an đã mời các trường hợp này đến làm việc để "tuyên truyền, giáo dục, nhắc nhở theo quy định pháp luật". Những người này sau đó đã cam kết không vi phạm.

Danh sách 'trang phản động'

Trong các vụ công an mời người dân lên xử phạt gần đây, một số địa chỉ bị cáo buộc "phản động" đã được công an chính thức nêu tên, trong số đó có các trang của nhà báo Lê Trung Khoa, luật sư Nguyễn Văn Đài ở Đức, hay trang Hoàng Dũng trong vụ việc vừa đề cập ở trên.

Ông Khoa và ông Đài là những người thường phê phán Đảng Cộng sản Việt Nam. Gần đây, cả hai ông đã bị tòa án Việt Nam tuyên án 17 năm tù với tội danh "tuyên truyền chống nhà nước", với những cáo buộc mà cả hai ông đều phủ nhận.

Còn Hoàng Dũng sống tại Mỹ, thường có các bài viết châm biếm, phê phán chính quyền Việt Nam, hoặc chia sẻ các thông tin về bổ nhiệm nhân sự lãnh đạo trước khi có thông tin chính thức.

Trên mạng xã hội, sau khi công an công bố việc xử lý các trường hợp "tương tác với trang phản động", nhiều người đã đề nghị công an cung cấp danh sách các trang này để họ tránh. Đáp lại, cơ quan công an thường có các phản hồi mang tính thách thức, đánh đố nhiều hơn là giải thích, hướng dẫn.

Chẳng hạn, khi được đề nghị cung cấp danh sách "trang phản động", Công an TP Huế đã trả lời trên mạng xã hội rằng: "Không có danh sách nào thay thế được ý thức và kỹ năng tiếp nhận thông tin của người dùng." Hoặc, "Bạn hãy theo dõi các bình luận trong bài này, nếu bạn không nhận biết được bình luận nào đúng, sai thì bạn không nên tốn tiền internet."

Theo một số ý kiến đánh giá, đây có thể là chính sách mập mờ có chủ đích của cơ quan thực thi pháp luật, để họ có thể dễ dàng tùy nghi hành sự, thay vì công bố một danh sách cụ thể sẽ khiến họ khó xử lý trong trường hợp xuất hiện hành vi tương tác với các trang ngoài danh sách nói trên.

Mặt khác, việc công bố một danh sách chính thức có thể khiến chính quyền rơi vào thế lưỡng nan trong việc phải quyết định liệt các tổ chức hợp pháp, các quan chức, chính trị gia của nước ngoài vào danh sách đen của chính quyền: không đưa vào danh sách thì khó xử lý người tương tác, mà đưa vào thì có thể bị phản đối chính thức. Trên thực tế, nhiều tổ chức báo chí, truyền thông, vận động nhân quyền của Mỹ và các nước phương Tây khác từ lâu đã bị chính quyền Việt Nam coi là "phản động", dù không chính thức khẳng định.

Trong vài ngày gần đây, một danh sách các trang "phản động" đã được phát tán trên mạng xã hội, trong đó có tên các tổ chức chính trị, các cơ quan truyền thông, các nhóm hoạt động và cá nhân, như BBC Tiếng Việt, RFA Tiếng Việt, Luật Khoa Tạp Chí, Bàn Tròn Chính Trị Việt Nam,...

Thậm chí, trang Học viện phòng chống phản động cũng có tên trong danh sách phản động.

Một trong những tài khoản phát tán danh sách này có tên gọi Công an xã Triệu Cơ, một xã tại tỉnh Quảng Trị.

Ở phần bình luận, trang Công an xã Triệu Cơ khuyên mọi người không tương tác – bao gồm bình luận, chia sẻ, nhấn nút thích (cười, giận…). Thậm chí trang này còn khuyên "không nên chửi nó vì giúp nó tăng tương tác", thay vào đó hãy "report nó đi cho lành".

Dù trang này mang tên một cơ quan chính thức – Công an xã Triệu Cơ – và chuyên đăng tải các hoạt động chính thức, nhưng chúng tôi chưa có bằng chứng chắc chắn để khẳng định đây là một trang chính thức của cơ quan công an.

Chính quyền hiện tại vẫn chưa công bố một danh sách chính thức các trang mà họ cho là phản động.

Thay vào đó, danh sách này chỉ phát tán thông qua các trang mang tên công an địa phương – một động thái được một số nhà quan sát nhận định là nhằm một mặt gieo vào nhận thức chung của công chúng những cái tên mà chính quyền cho là "phản động", khiến người dân phải sợ mà né tránh, mặt khác chính quyền có thể miễn trừ trách nhiệm đối với việc lập danh sách này.

Thế nào là trang 'phản động'?

Sau khi danh sách trên được công bố, dư luận trên mạng xã hội lập tức xuất hiện nhiều luồng ý kiến trái chiều.

Một bộ phận người dùng bày tỏ sự ủng hộ, trong khi không ít người khác lên tiếng phản đối hoặc đưa ra những bình luận mang tính châm biếm.

Đáng chú ý, một số ý kiến mỉa mai cho rằng nhờ có danh sách này, họ mới tiếp cận được những thông tin mà họ xem là "sự thật", thay vì chỉ biết đến các nguồn tin mà họ chỉ trích là mang tính "tuyên truyền, nhồi sọ" từ các kênh truyền thông nhà nước.

"Mà mấy trang đó nói đúng sự thật, không nhồi sọ dắt mũi," một người bình luận dưới trang Facebook Công an xã Triệu Cơ.

Trên trang cá nhân Facebook của mình, người dùng Phạm Tung đặt vấn đề: "Ai/trang nào là phản động?"

Ông viết: "Trang của những người bị cho là thuộc 'nhóm 72' [nhóm kiến nghị sửa đổi hiến pháp] có phải là phản động không? Nếu có thì văn bản nào quyết định họ là phản động? Nếu không thì những người cứ ra rả tố họ là phản động thì có phải là phản động không?"

"Trang của những người dùng ngôn ngữ tục tĩu tấn công người khác thì có phải là phản động không? Không phải thì họ là loại người gì?"

Ông tiếp tục đặt vấn đề: "Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai công kích chủ nghĩa cộng sản. Vậy trang Truth Social của ông ấy có phải là phản động không?"

Theo logic thắc mắc của ông Phạm Tung, có thể đặt thêm các câu hỏi kiểu như: Trang tiếng Việt của Đài phát thanh Quốc tế Trung Quốc (CGTN) thường đăng tải tuyên bố "chủ quyền của Trung Quốc đối với Tây Sa và Nam Sa" (tên gọi Trung Quốc chỉ Hoàng Sa và Trường Sa) thì có bị coi là phản động hay không?

'Phản động' thực ra là gì?

Trong chính trị học, "phản động" (reactionary) là khái niệm chỉ những người hoặc phong trào phản đối mạnh mẽ các thay đổi xã hội, đồng thời ủng hộ việc khôi phục một trật tự cũ mà họ cho là ưu việt hơn.

Về lịch sử, thuật ngữ này từng được dùng để chỉ các lực lượng chống lại những cuộc cách mạng và cải cách lớn.

Tuy nhiên, khi chủ nghĩa cộng sản ra đời với mục tiêu đấu tranh giai cấp, xóa bỏ phong kiến và phê phán chủ nghĩa tư bản, những người phản đối các chương trình cải tạo xã hội theo đường lối cộng sản cũng bị gọi là "phản động".

Trước đây, ông Hồ Chí Minh từng nhiều lần sử dụng khái niệm "phản động" để chỉ các hành động và lực lượng chống phá cuộc cách mạng của Việt Minh, thách thức sự lãnh đạo của chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Chẳng hạn, ông nói: "Những bọn phản động chưa đến nỗi bị xử tử vẫn là quốc dân. Nhưng chúng không được ở trong địa vị nhân dân, không được hưởng quyền lợi như nhân dân."

Theo thời gian và thực tế chính trị tại Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh Đảng Cộng sản củng cố vị thế lãnh đạo độc tôn của mình, khái niệm "phản động" đã có sự chuyển dịch rất lớn về mặt nghĩa.

Trong Từ điển Tiếng Việt của Giáo sư Hoàng Phê, tính từ "phản động" được định nghĩa là: "Có tính chất chống lại cách mạng, chống lại sự tiến bộ."

Trên thực tế, "phản động" trong diễn ngôn và nhãn quan của chính quyền Việt Nam được dường như được gán cho nghĩa chống chính quyền, chống Đảng Cộng sản Việt Nam.

Theo đó, bất kỳ ai phản đối các chủ trương của Đảng Cộng sản, nghi ngờ tính chính danh của tổ chức này, phản bác các chính sách hay phê bình các lãnh tụ Đảng… thường được dán nhãn "phản động".

Những người thúc đẩy đa nguyên, đa đảng, dân chủ, tự do, nhân quyền, hay lên tiếng về môi trường và quyền lợi người lao động nhưng không nằm trong đường lối của Đảng Cộng sản cũng có thể bị gắn các nhãn như "phản động" hoặc "chống phá", "thế lực thù địch".

Điều này có nghĩa là "phản động" được gán cho cả những hành động kêu gọi đổi mới, kêu gọi mở rộng quyền cho người dân nếu như những lời kêu gọi này bị đánh giá là trái với lập trường của Đảng Cộng sản.

Điều này khiến cho cả các ý kiến cổ xúy cho tiến bộ (chứ không chỉ "chống lại sự tiến bộ" như từ điển của Hoàng Phê định nghĩa), hoặc thậm chí các phản biện, các phát hiện mới mang tính học thuật vẫn có thể bị coi là "phản động", nếu thách thức quyền lực của Đảng Cộng sản Việt Nam.