TOOS, Xiisadda Itoobiya: Ciidamada Difaaca Itoobiya oo sheegay inay fuliyeen weerar ka dhan xoogagga Tigray

Tebin toos ah

1. 11 Daqiiqadood ka horKhudbaddii la duubay ee Mahmoud Abbas uu ka jeediyay QM: Mareykanku wuxuu jebiyay waajibaadkii ka saarnaa dalka martigelinta

   Khudbad muuqaal ah oo horay loo duubay oo laga baahiyay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, Madaxweynaha Maamulka Falastiin, Mahmoud Abbas, ayaa cambaareeyay go’aanka Mareykanka uu ku diiday inuu fiisooyin siiyo mas’uuliyiin Falastiiniyiin ah oo doonayay inay ka qaybgalaan shirka sannadlaha ah ee Qaramada Midoobay ee ka socda magaalada New York.

   Mr. Abbas ayaa sheegay in Mareykanku uu jebiyay waajibaadkii saarnaa ee ahaa dalka martigelinaya shirka.

   “Waxaan diiddanahay tallaabooyinkan ciqaabeed ee sharci-darrada ah, iyo eedeymaha iyo marmarsiinyada lagu saleeyay go’aankan,” ayuu yiri.

   Mahmoud Abbas ayaa carrabka ku adkeeyay in shacabka Falastiin iyo hoggaamiyayaashooda aan loo ciqaabi karin dalabkooda ku aaddan soo afjaridda gumeysiga, ama inay arrimahooda u gudbiyaan Qaramada Midoobay, Maxkamadda Caddaaladda Adduunka ama Maxkamadda Dambiyada Caalamiga ah.

   “Go’aankeenna ah inaan u laabanno sharciga caalamiga ah waa go’aan nabadeed oo ilbaxnimo ku dhisan,” ayuu yiri.

   Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

   Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

   Waxa aan ilaa hadda ka ognahay colaadda dib uga soo cusboonaatay Waqooyiga Itoobiya

   Isbahaysiga fallaagada ma noqon karaa caqabad cusub oo dhinaca amniga ah oo Itoobiya ka dhalata?

2. 35 Daqiiqadood ka horMucaaradka Koonfurta Suudaan oo diiday doorashooyinka bisha December

   Xisbiga ugu weyn mucaaradka Koonfurta Suudaan, SPLM-IO, ayaa ku dhawaaqay inuusan ka qaybgalayn doorashooyinka guud ee la qorsheeyay in la qabto bisha Diseembar ee sanadkan, isagoo sheegay in aan weli la buuxin shuruudihii looga baahnaa doorashooyin xor, caddaalad ah oo lagu kalsoonaan karo.

   Go’aankan ayaa yimid xilli xisbigu, isagoo kaashanaya kooxo kale oo mucaarad ah iyo ururrada bulshada rayidka ah, uu warqad u diray urur-goboleedka IGAD, Midowga Afrika iyo dhinacyada kale ee dammaanad-qaadayaasha heshiiskii nabadeed ee 2018. Waxay uga digeen waxa ay ku tilmaameen qalalaase dastuur iyo su’aalo ka dhashay sharciyadda hoggaanka dalka.

   Warqadda ay direen ayay kooxahan ku sheegeen in hirgelinta heshiiskii nabadeed ee 2018 ay hakad gashay, iyagoo sabab uga dhigay in aan la fulin qodobo muhiim ah oo heshiiska ku jiray, iyo sidoo kale tallaabooyin ay dowladda Madaxweyne Salva Kiir qaaday oo aan lagala tashan dhinacyada kale.

   Mucaaradku wuxuu sheegay inuusan ka qaybqaadan doonin ama sharciyad siin doonin doorashooyin la qabto iyadoo aan marka hore la sameyn dib-u-habeyn weyn oo dhinacyada dastuurka, siyaasadda iyo amniga ah. Waxay ku adkaysteen in aan weli la helin shuruudaha aasaasiga ah ee doorashooyin caddaalad ah.

   Kooxahan ayaa hadda ugu baaqaya IGAD, Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamka inay hoggaamiyaan wada-hadallo qaran oo horseeda in dalka loo sameeyo heshiis dastuur oo cusub.

   Guddoomiye ku-meelgaarka ah ee SPLM-IO, Nathaniel Oyet, ayaa sheegay in qaybo ka mid ah Koonfurta Suudaan ay weli gacanta ugu jiraan mucaaradka, taasina ay su’aal gelinayso awoodda shacabka deegaannadaas ku nool inay ka qaybqaataan doorashooyinka.

   Mowqifka mucaaradka ayaa soo baxay maalmo kaddib markii Madaxweyne Salva Kiir uu kala diray dowladda ku-meelgaarka ah iyo baarlamaanka, isla markaana uu saxiixay wax-ka-beddello lagu sameeyay sharciga doorashooyinka, kuwaas oo meesha ka saaray shuruudihii ahaa in marka hore la helo dastuur rasmi ah iyo tirakoob qaran ka hor inta aan doorashooyinka la qaban.

3. Saacad ka horQiimaha shidaalka oo mar kale sare u kacay

   Iyadoo ay sii yaraanayso rajada laga qabo in Iran iyo Maraykanku ay heshiis gaaraan, qiimaha Shidaalka ayaa maanta suuqyada caalamka kor u kacay maalintii labaad oo xiriir ah, isagoo weli ka sarreeya 100 doollar foostadii.

   Qiimaha shidaalka nooca Brent ee la filayo in la keeno bisha Nofvember ayaa kor u dhaafay 105.50 doollar foostadii, taas oo ah koror ku dhow 2.5%.

   Sidoo kale, qiimaha hal foosto oo shidaalka West Texas Intermediate (WTI) ayaa kor u kacay wax ka badan hal doollar intii lagu jiray ganacsigii maanta.

   Labadii maalmood ee u dambeeyay, mas’uuliyiin Iran ah ayaa xiriir la sameeyay wakiillo Maraykan ah oo ku sugnaa magaalada New York, xilli uu socdo shirka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay. Arrintan ayaa kordhisay rajada laga qabo in labada dhinac ay heshiis u dhow yihiin.

   Hase yeeshee, horumar la’aanta ka muuqata wada-hadallada labada dhinac ee New York ayaa hoos u dhigtay rajada suuqyada shidaalka ee ku aaddan xaaladda mustaqbalka.

   Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran, Ismaaciil Bagaei, ayaa sheegay in wada-hadalka dhexmaray wasiirka arrimaha dibadda Iran Cabbaas Araqchi iyo Steve Witkoff, oo ah wakiilka Madaxweyne Trump, uu dhacay “iyada oo loo marayo dhexdhexaadin Qadar ah”.

4. Saacad ka horRa'iisul Wasaare Abiy oo shaaciyay in la bilaabayo dhismaha dhuumaha shidaalka ee Jabuuti iyo Itoobiya

   Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa ku dhawaaqay in la daahfuray mashruuca dhuumaha shidaalka ee isku xiri doona Jabuuti iyo Itoobiya.

   Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa saaka oo Khamiis ah u safray Jabuuti, wuxuuna boggiisa rasmiga ah ee Facebook ku sheegay in la bilaabay dhismaha dhuumaha shidaalka ee isku xiri doona Damerjog oo ku taalla Jabuuti iyo Dewele oo ku taalla Itoobiya.

   Itoobiya oo aan lahayn xeeb ayaa ganacsigeeda dhoofinta iyo soo dejinta inta badan u marto dekedda Jabuuti, taas oo dalka ku kacda balaayiin doollar sannad kasta.

   Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in mashruuca uu si wadajir ah u daahfuray madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle iyo ganacsadaha Aliko Dangote.

   Wuxuu sheegay in dhuumaha cusub ee shidaalka sifaysan laga dhisayo Damerjog ee Jabuuti ilaa Dewele ee Itoobiya, iyadoo labada dhinacba laga dhisayo xarumo lagu kaydiyo shidaalka.

   Dhismaha kaabayaasha mashruucan waxaa fulin doona iskaashi ay sameeyeen Ethiopian Investment Holdings iyo Dangote Group.

   Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in mashruucu “yareyn doono kharashaadka iyo dib-u-dhacyada saadka, isla markaana xoojin doono amniga tamarta.”

   Wuxuu intaas ku daray in mashruucu dedejin doono, isla markaana sii waari doono isu-socodka ganacsi ee u dhexeeya Itoobiya iyo Jabuuti.

   Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa markii uu saaka gaaray Jabuuti ku dhawaaqay bilowga mashruucan wadajirka ah oo looga gol leeyahay in lagu sii xoojiyo xiriirka dhaqaale ee labada dal.

   Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

   Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

   Waxa aan ilaa hadda ka ognahay colaadda dib uga soo cusboonaatay Waqooyiga Itoobiya

   Isbahaysiga fallaagada ma noqon karaa caqabad cusub oo dhinaca amniga ah oo Itoobiya ka dhalata?

5. 3 Saacadood ka horIran oo ka digtay in dagaal cusub oo dhexmara iyada iyo Mareykanka uu ku fidi karo Badweynta Hindiya

   La-taliye sare oo milatari oo Iran ah ayaa ka digay in dagaal cusub uu ku fidi karo Badweynta Hindiya haddii Maraykanku mar kale weerar ku qaado Tehran.

   Sarreeye Gaas Yahya Rahim Safavi, oo ah la-taliyaha sare ee hoggaamiyaha Iran ee arrimaha milatariga, ayaa Khamiistii sheegay in ciidamada qalabka sida ee dalku ay diyaariyeen qorshayaal ku aaddan xaalado kala duwan, sida ay werisay wakaaladda wararka Fars.

   “Ma garanayno waxa maskaxda uga jira madaxweynaha Maraykanka Trump iyo ra’iisul wasaaraha Israa’iil Netanyahu,” ayuu yiri Safavi.

   Wuxuu sheegay in ciidamada Iran ay isu diyaariyeen xaaladda ugu xun haddii Maraykanka ama Israa’iil ay mar kale weerar ku qaadaan hay’adaha ama danaha qaranka Iran, wuxuuna ka digay in colaadda ay sii fidi karto.

   “Dagaalku hadda wuxuu ka soo gudbay Gacanka iyo marin-biyoodka Hormuz, wuxuuna gaaray Badda Cas. Dagaalka xiga ee aan la galno Maraykanka wuxuu ku fidi karaa Badweynta Hindiya ama meelo kale,” ayuu yiri.

6. 3 Saacadood ka horMadaxwaynaha Itoobiya oo ku eedeeyay dalal shisheeye inay faragalin ku hayaan dalkiisa

   Itoobiya waxay muddo dheer dulqaad u muujinaysay “faragelinta dibadda”, ayuu sheegay madaxweynaha Itoobiya Taye Atskeslassie.

   Madaxweynaha ayaa hadalkan ka sheegay khudbad uu ka jeediyay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee ka socda magaalada New York.

   Khudbaddiisa, madaxweynuhu wuxuu carrabka ku adkeeyay doorka Itoobiya ee xasilloonida gobolka, sida ay werisay Reuters.

   Hadalladiisa ayaa ku soo beegmaya xilli uu dib u qarxay dagaal u dhexeeya ciidamada dowladda federaalka iyo ciidamada Tigray.

   Arbacadii, 13-kii Sebtembar 2019, marka loo eego taariikhda Itoobiya, ciidamada Tigray ayaa la wareegay garoonka diyaaradaha Alula Aba Nega ee Mekelle.

   Arrintaas kaddib, waxaa la hakiyay duullimaadyadii Ethiopian Airlines ee ku wajahnaa saddex goobood oo ku yaalla Tigray, waxaana sidoo kale dagaallo ka dhacay gobollada muhiimka ah ee Cafar iyo Amxaaro.

   Isagoo ka hadlayay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, Madaxweyne Taye wuxuu ku eedeeyay “ciidamo shisheeye inay faragelin ku hayaan” Itoobiya, inkasta oo uu sheegay in dalkiisu taageerayo is-dhexgalka gobolka iyo dadaallada lagu doonayo in nabad looga dhalo Suudaan.

   Madaxweynuhu ma uusan magacaabin ciidamada ama dalalka shisheeye ee uu sheegay inay faragelinayaan.

   Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa dalalka deriska la ah Itoobiya ugu baaqay inay ka fogaadaan tallaabooyin sii hurin kara colaadda.

   Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

   Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

   Waxa aan ilaa hadda ka ognahay colaadda dib uga soo cusboonaatay Waqooyiga Itoobiya

   Isbahaysiga fallaagada ma noqon karaa caqabad cusub oo dhinaca amniga ah oo Itoobiya ka dhalata?

7. 4 Saacadood ka horCiidamada Difaaca Itoobiya oo sheegay inay weerar ka fuliyeen Waqooyiga Wollo

   Ciidamada Difaaca Itoobiya ayaa sheegay inay iska caabiyeen weerar ay TPLF ku qaaday dhul ay ciidamadu gacanta ku hayeen.

   Sida lagu sheegay war ay ciidamadu ku baahiyeen baraha bulshada, TPLF ayaa weerar ku qaaday dhanka waqooyi-bari, kaas oo billowday 9:00-kii fiidnimo ee Talaadadii, kuna soo dhammaaday Arbacadii.

   Warbixinta oo soo xiganaysa taliyaha ciidamada taliska waqooyi-bari, Sarreeye Guud Assefa Chekol, ayaa sheegay in “TPLF iyo kooxo kale oo xulafo la ah ay isku dayeen inay gudaha u galaan gobolka”, balse ay ku guuldarreysteen.

   Wuxuu sheegay in weerarka laga isku dayay deegaannada Tekelesh, Dilday, Kei Or, Berha Mariam, Baibwa, Bechro iyo Kube Qerensa, oo ka tirsan gobolka Waqooyiga Wollo.

   Hadalkan ciidamada Itoobiya ayaa yimid kaddib warar iyo bayaanno ay soo saareen dhinacyo kala duwan, tan iyo markii uu dib uga qarxay dagaal waqooyiga Itoobiya.

   Si kastaba ha ahaatee, dowladda Itoobiya weli kama aysan bixin wax war rasmi ah oo ku saabsan dagaallada.

   Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

   Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

   Waxa aan ilaa hadda ka ognahay colaadda dib uga soo cusboonaatay Waqooyiga Itoobiya

   Isbahaysiga fallaagada ma noqon karaa caqabad cusub oo dhinaca amniga ah oo Itoobiya ka dhalata?

8. 4 Saacadood ka horGudoomiyaha Jabhadda Xoreynta Oromada (OLF) oo war soo saaray

   Jabhadda Xoreynta Oromada (OLF) ayaa ugu baaqday dhinacyada ku biiray isbahaysiga cusub inay dib uga fiirsadaan go’aankooda, iyadoo sheegtay in isbahaysiga toddobada kooxood ee hubeysan uu Oromia u beddeli karo goob dagaal.

   OLF oo uu hoggaamiyo Daawud Ibsa, xarunteeduna tahay Addis Ababa, ayaa bayaan ay soo saartay ku cambaareysay isbahaysiga ay ku jirto Jabhadda Xoreynta Oromada (OLA), waxayna dowladda ugu baaqday inay wadahadallo dhab ah la bilowdo dhinacyada ku sugan Oromia.

   Bayaan ay soo saartay ayay OLF ku eedeysay dhaqdhaqaaqa ay ugu yeertay “Zemdo” iyo “Isbahaysiga Waqooyi” inuu doonayo inuu “Oromia ka dhigo goob dagaal, isla markaana uu gacanta ku dhigo Oromia si uu uga faa’iideysto kheyraadkeeda.”

   Inkasta oo OLF aysan si toos ah u magacaabin isbahaysiga dhowaan la dhisay ee kooxaha hubeysan, haddana eedeymaha iyo baaqyada ay soo saartay ayaa muujinaya in hadalkeedu ku wajahan yahay isbahaysigaas.

   OLF ayaa sidoo kale baaq la mid ah u dirtay kooxda ONES, oo ka mid ah kooxaha hubeysan ee dhisay isbahaysiga, isla markaana howlgallo hubeysan ka wada gobolka Oromia.

   Waxay ku baaqday in dib looga fiirsado waddada la marayo, iyadoo sheegtay in dadka sheeganaya inay u dagaallamayaan shacabka Oromada, balse garab istaagaya “duullaankii iyo kuwii taariikh ahaan dulmiyay”, ay samaynayaan khalad aysan taariikhdu illoobi doonin.

   OLF waxay sidoo kale ugu baaqday shacabka Oromada inay mideeyaan dadaalladooda si ay u difaacaan dhulkooda, iyagoo aan ku xadgudbin xuquuqda dadka kale, isla markaana aan lagu kala qaybin khilaafaadka siyaasadeed.

   Waxay sidoo kale ugu baaqday maamulka gobolka Oromia iyo xisbiyada siyaasadeed ee Oromada inay midoobaan, ayna u shaqeeyaan sidii loo ilaalin lahaa xuquuqda shacabka.

9. 5 Saacadood ka horSacuudiga oo digniin ka bixiyay weerarro laga yaabo in lagu qaado Jeddah iyo Makka

   Hay’adda Difaaca Madaniga ah ee Sacuudiga ayaa soo saartay digniino dhowr ah oo ku saabsan khataro laga yaabo inay ka dhacaan magaalada Makka, gobolka Tabuuk ee waqooyi-galbeed, deegaannada xeebaha Badda Cas oo ay ku jiraan Jeddah iyo Yanbu, iyo magaalada Taif ee koonfurta.

   Daqiiqado kaddib, hay’addu waxay sheegtay in khatartii ka jirtay goobahaas ay “dhammaatay”, waxayna baajisay digniinihii.

   Toddobaadyadii u dambeeyay, dagaalka u dhexeeya Sacuudiga iyo Xuutiyiinta Yemen ayaa sii xoogeysanayay, iyadoo qaybo kala duwan oo ka tirsan Sacuudiga ay bartilmaameed u noqdeen weerarro ay Xuutiyiintu sheegteen.

   Sacuudiga oo digniin ka bixiyay weerarro laga yaabo in lagu qaado Jeddah iyo Makka, balse markii dambe baajiyay.

   Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

   Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

   Xayawaan ku noolaa 240 milyan oo sano ka hor dalka Tanzania oo hadda la ogaaday

   Wajiga saygayga ayaan garan waayay, sidaasna waxaan ku ogaaday inaan cudurkaan qabo

10. 5 Saacadood ka horRa’iisul Wasaare Abiy oo Jabuuti u ambabaxay xilli dagaal ka qarxay waqooyiga Itoobiya la shaaciyay

    Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa maanta u ambabaxay Jabuuti, sida uu sheegay xafiiskiisa.

    Bayaan kooban oo xafiiska ra’iisul wasaaruhu ku baahiyay baraha bulshada, oo ay la socdaan sawirro, ayaa lagu sheegay in Abiy Ahmed uu Jabuuti u tagay booqasho shaqo oo rasmi ah.

    Booqashada ra’iisul wasaaraha ayaa ku soo beegmaysa maalin kaddib markii si rasmi ah loo shaaciyay in uu dib u qarxay dagaal u dhexeeya ciidamada dowladda dowladda Itoobiya iyo xoogagga Tigray.

    Sida uu sheegay xafiiskiisa, markii uu Abiy Ahmed gaaray Jabuuti waxaa soo dhaweeyay madaxweynaha dalkaas, Ismaaciil Cumar Geelle.

    Xafiiska ra’iisul wasaaraha faahfaahin dheeraad ah kama bixin booqashada, marka laga reebo in uu sheegay in labada hoggaamiye ay ka qaybgalayaan madal lagu daahfurayo mashruuc ay si wadajir ah u fulinayaan, kaas oo lagu sheegay in lagu “xoojinayo” xiriirka dhaqaale ee Itoobiya iyo Jabuuti.

    Shalay oo Arbaco ahayd, 13-kii Sebtembar, kaddib markii la sheegay in ciidamada Tigray ay la wareegeen garoonka diyaaradaha ee Mekelle, waxaa dagaallo laga soo sheegay deegaanno ka tirsan gobollada Cafar iyo Amxaaro.

    Hase yeeshee, dowladda federaalka Itoobiya ayaan weli si rasmi ah uga hadlin dagaalka dib u soo cusboonaaday.

    Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

    Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

    Xayawaan ku noolaa 240 milyan oo sano ka hor dalka Tanzania oo hadda la ogaaday

    Wajiga saygayga ayaan garan waayay, sidaasna waxaan ku ogaaday inaan cudurkaan qabo

11. 6 Saacadood ka horXoogaga Tigray oo sheegay inay dowladda Itoobiya la galayaan “dagaal buuxa”

    Dagaallada ka socda waqooyiga Itoobiya ayaa sii xoogeysanaya, iyadoo ciidamada Tigray ay ku dhawaaqeen waxa ay ku tilmaameen “dagaal buuxa” oo ay la galeen dowladda federaalka.

    Xubin sare oo ka tirsan hoggaanka Tigray ayaa wakaaladda wararka ee AFP u sheegay in ay ku jiraan “dagaal buuxa” oo ay la galeen ciidamada dowladda Itoobiya.

    Dagaalka ayaa Arbacadii sii xoogaystay, kaddib markii mas’uuliyiinta Tigray ay la wareegeen saddex garoon diyaaradeed, waxaana la sheegay in ay weerarro ku qaadeen ciidamada federaalka.

    Waxaa sidoo kale la soo sheegay in madaafiic culus laga maqlay gobolka Cafar, oo ku dhow xadka Tigray.

    Qaramada Midoobay iyo dhinacyada kale ee caalamiga ah ayaa ku baaqaya in si degdeg ah loo dejiyo xiisadda, isla markaana dib loo bilaabo wada-hadallada tooska ah ee u dhexeeya dhinacyada.

    Sheekooyinka kale ee aad sii akhrisan karto:

    Itoobiya iyo Tigray ayaa midba kan kale ku eedeeyay inuu qaadayo weerar, taas oo sii hurinaysa cabsida laga qabo dagaal cusub.

    Xayawaan ku noolaa 240 milyan oo sano ka hor dalka Tanzania oo hadda la ogaaday

    Wajiga saygayga ayaan garan waayay, sidaasna waxaan ku ogaaday inaan cudurkaan qabo

12. 7 Saacadood ka horWar deg deg ah, Xaaladda gobolka Tigray oo laga cabsi qabo in ay isu bdesho dagaal toos ah

    Xiisadda muddooyinkii dambe ka dhex taagnayd dowladda federaalka Itoobiya iyo hoggaanka TPLF ayaa la sheegay inay isu beddeshay dagaal toos ah.

    Dalal, ururro qaaradeed iyo hay’ado kala duwan ayaa walaac ka muujiyay dagaallada iyo iska horimaadyada ka billowday meelo kala duwan tan iyo habeenkii Talaadada.

    Hoggaanka TPLF, la-taliyaha ra’iisul wasaaraha iyo maamulka gobolka Canfarta ayaa xaqiijiyay in iska horimaadyo ka dhaceen deegaannada ay Tigray xuduudda la wadaagto gobollada Amxaarada iyo Canfarta.

    Dhanka kale, ciidamada Tigray ayaa la wareegay garoomada diyaaradaha ee Mekelle, Axum iyo Shire, taasoo keentay in la xiro garoomada, lana hakiyo duulimaadyada.

    Dowladda Itoobiya weli war rasmi ah kama soo saarin dhacdooyinkan, waxaana jira cabsi laga qabo in colaadda ay mar kale isu beddesho dagaal dhiig badan ku daato.

13. 7 Saacadood ka horWar deg deg ah, Mareykanka oo si adag uga hadlay colaadda ka soo cusboonaatay gobolka Tigray

    Waaxda Arrimaha Afrika ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa cambaareysay weerar diyaaradeed oo ay sheegtay inuu Isniintii lala beegsaday kolonyo gaadiid ah oo siday gargaar cunto.

    Waxay ku baaqday in weerarka la baaro, dhinacyada khilaafkana ay wada-hadal ku xalliyaan khilaafaadkooda, isla markaana ay qaadaan tallaabooyin looga hortagayo dhacdooyin kale oo noocan ah.

    Dowladda Itoobiya iyo hoggaanka TPLF ayaa labaduba dhaleeceyn kala kulmay dib u dhaca ku yimid fulinta qodobbada muhiimka ah ee Heshiiskii Pretoria, kaas oo Midowga Afrika dhexdhexaadiyay, laguna soo afjaray dagaalka bishii November 2022.

    Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa bishii July baarlamaanka u sheegay in TPLF ay isu diyaarinayso dagaal hor leh. TPLF ayaa dib u soo celisay maamulkeedii dagaalka ka hor wax yar doorashadii guud ee May, taas oo aan Tigray ka dhicin sababo amni awgood.

    Waxaa sidoo kale jiray warar sheegaya in TPLF ay si khasab ah dhalinyaro rag ah ugu qoranaysay ciidamadeeda.

14. 8 Saacadood ka horWar deg deg ah, Xaaska Trump oo ka hadashay booqashada madaxweynaha Shiinaha

    Marwada koowaad ee Mareykanka, Melania Trump, ayaa sheegtay inay si dhow uga qayb qaadatay diyaarinta jadwalka booqashada Madaxweynaha Shiinaha Xi Jinping. Waxay Fox News u sheegtay in Donald Trump uu go’aansaday inuu Xi shaqsi ahaan ugu soo dhoweeyo garoonka diyaaradaha, maadaama ay leeyihiin xiriir wanaagsan.

    Xi waxaa booqashadiisa ku weheliya mas’uuliyiin sare oo Shiinaha ah, oo ay ka mid yihiin Cai Qi, ku-xigeenka ra’iisul wasaaraha He Lifeng iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Wang Yi.

    Bayaan ay baahisay wakaaladda wararka Xinhua ayuu Xi ku sheegay in dib-u-soo-nooleynta qaranka Shiinaha iyo himilada Trump ee ah “in Mareykanka mar kale la weyneeyo” ay si buuxda u wada jiri karaan, isla markaana ay dunida faa’iido u yeelan karaan. Wuxuu rajo ka muujiyay in booqashadu keento natiijooyin wax-ku-ool ah.

    Booqashada Xi ayaa ku eg Jimcaha. Labada dal ayaa ku jira tartan ku saabsan hoggaaminta dhinaca garaadka macmalka ah, halka Trump uu hore u diiday digniinaha ku saabsan khataraha suurtagalka ah ee AI, isaga oo ku tilmaamay “been-abuur”.

15. 8 Saacadood ka horWar deg deg ah, Madaxweynaha Iran oo si adag ula hadlay Trump

    Madaxweynaha Iran, Masoud Pezeshkian, ayaa sheegay in Tehran aysan marnaba isu dhiibi doonin cadaadiska Mareykanka, isaga oo Donald Trump ku eedeeyay inuu adeegsanayo hab-dhaqan xoog-sheegasho ah.

    Khudbad uu Arbacadii ka jeediyay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayuu kaga hadlay xannibaadda Mareykanka ee dekedaha Iran iyo marinka Hormuz, oo ka hor dagaalka ay mari jireen shan meelood meel shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee dunida laga ganacsado.

    Pezeshkian ayaa sheegay inaysan cadaalad ahayn in dalalka kale ay ka faa’iidaystaan marinka Hormuz, halka Iran loo diidayo inay maraakiibteedu isticmaalaan. Wuxuu intaas ku daray in joogitaanka maraakiibta uu ku tilmaamay cadowtinimo iyo ballaarinta dagaalku aysan nabad horseedi doonin.

    “Shacabka Iran uma hoggaansami doonaan cadaadiska,” ayuu yiri madaxweynuhu.

16. 8 Saacadood ka horWar deg deg ah, Diyaarad dagaal oo Ingiriisku leeyahay oo burburtay iyo faahfaahin ka soo baxaysa

    Ciidamada Cirka Britain ee RAF ayaa si ku-meel-gaar ah u hakiyay duulimaadyada tababarka ee diyaaradaha Hawk, kadib markii mid ka mid ah diyaaradahaas ay ku burburtay gobolka Wales.

    Diyaaradda Hawk T2 ayaa ka duushay saldhigga RAF Valley, balse waxay ku dhacday meel u dhow Pencarnesiog. Labadii duuliye ayaa daqiiqado ka hor shilka ka booday diyaaradda, waxaana soo gaaray dhaawacyo fudud.

    Booliska Waqooyiga Wales ayaa sheegay inaan cid kale waxyeello kasoo gaarin shilka. RAF ayaa bilowday baaritaan, iyadoo sheegtay in duulimaadyada Hawk iyo bandhigyada kooxda Red Arrows la hakinin doono ilaa baaritaanka la soo gabagabeeyo.

17. 9 Saacadood ka horWar deg deg ah, Iran oo digniin u dirtay dalalka deriska ah ciddii qayb ka noqota cunnaqabateynta diyaaradaheeda lagu soo rogay

    Xoghayaha Golaha Sare ee Amniga Qaranka Iran, Mohsen Rezaei, ayaa uga digay dalalka deriska ah inay ku biiraan cunaqabateynta Mareykanka ee lagu soo rogay shirkadaha diyaaradaha Iran.

    Wuxuu sheegay in haddii dalalkaasi taageeraan cunaqabateynta, garoomadooda diyaaradaha ay sidoo kale wajihi karaan in duulimaadyadu istaagaan.

    Rezaei ayaa sidoo kale sheegay in wada-hadallada iyo kulamada dhinacyada shirka Qaramada Midoobay aysan ahayn wada-hadal rasmi ah, balse ay yihiin oo keliya is-dhaafsiga mowqifyada. Wuxuu sheegay in Iran ay wadato toddobo shuruudood, isla markaana aan marinka Hormuz dib loo furi doonin ilaa shuruudahaas wax laga beddelo ama laga qaado.

18. 9 Saacadood ka horWar deg deg ah, Qarax weyn oo laga maqlay koonfurta Lubnaan

    Qarax weyn ayaa xalay ruxay magaalada Khayyam iyo deegaannada ku xeeran ee koonfurta Lubnaan.

    Wakaaladda wararka dowladda Lubnaan ayaa sheegtay in qaraxu dhacay wax yar kadib saqdii dhexe, iyadoo xooggiisa laga dareemay deegaanno ka fog goobta qaraxa.

    Ilaa hadda lama oga sababta qaraxa ama cidda ka dambeysay.

19. 9 Saacadood ka horWar deg deg ah, Madaxweynaha Iran oo lagu yiri jooji "weerarrada dalalka Khaliijka"

    Madaxweynaha Golaha Yurub, Antonio Costa, ayaa sheegay inuu Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian ugu baaqay inuu joojiyo weerarrada ka dhanka ah dalalka deriska ah, isla markaana la xaqiijiyo xorriyadda buuxda ee maraakiibta mara marinka Hormuz.

    Costa ayaa sheegay in kulankooda New York uu ahaa mid “miro dhal ah oo muhiim ah”, isaga oo carrabka ku adkeeyay in wada-hadalku yahay waddada keliya ee lagu xallin karo khilaafaadka laguna xaqiijin karo nabad waarta gobolka.

    Wuxuu sidoo kale Iran ugu baaqay inay dib u bilowdo iskaashiga ay la leedahay Hay’adda Caalamiga ah ee Tamarta Atomikada (IAEA), isagoo sheegay in Midowga Yurub diyaar u yahay inuu taageero dadaallada diblomaasiyadeed ee arrimahaas lagu gaarayo.

20. 24 Sebtembar 2026War deg deg ah, Madaxweynaha Shiinaha oo warkaan sheegay saacdo kadib markii Trump si cajiib ah u soo dhaweyay

    Madaxweynaha Shiinaha Xi Jinping ayaa ugu baaqay Shiinaha iyo Mareykanka inay noqdaan iskaashi wadaag halkii ay ka noqon lahaayeen kuwa xafiiltama, saacado kadib markii uu Washington ku tagay booqasho rasmi ah.

    Xi ayaa sheegay in danaha labada dal ay si weyn isugu xiran yihiin, ayna tahay inay iska kaashadaan arrimaha muhiimka ah, iyadoo uu jiri karo tartan xaddidan.

    Inta lagu gudo jiro booqashada saddexda maalmood ah, waxaa la filayaa in Trump iyo Xi ay ka wada hadlaan arrimo ay ka mid yihiin ganacsiga, sirdoonka macmalka ah, Taiwan iyo Iran.

    Labada dal ayaa sidoo kale kordhiyay xabbad-joojinta ganacsi ee dib u dhigtay dhaqan-gelinta canshuuraha waaweyn ee Mareykanka, waxaana hadda la kordhiyay ilaa Janaayo.