Ciidamada Itoobiya oo markii ugu horreysay ka hadlay dagaalka

Ciidanka Itoobiya ayaa sheegay inay iska caabbiyeen weerarro ay soo qaadeen ciidamada Tigray iyo xulafadooda qaybo ka mid ah waqooyiga dalka, taas oo ah bayaankoodii ugu horreeyey tan iyo markii dagaalladu bilaabmeen Arbacadii.

Ciidanku waxay sheegeen in dagaalladu ka billowdeen aag ka tirsan gobolka Amxaarada oo ku dhow xadka Tigray, iyagoo intaas ku daray in askartoodu ay gaarsiiyeen khasaare culus isla markaana ay gacanta ku dhigeen hub.

Horumarradan ayaa imanaya iyadoo xiisadda u dhexeysa dowladda federaalka iyo hoggaamiyeyaasha Tigray ay si weyn u sii korortay maalmihii ugu dambeeyey, taas oo sare u qaadday cabsi laga qabo in dib u billowdo dagaal sokeeye oo ba'an.

Arbacadii, TPLF (Jabhadda Xoreynta Dadka Tigrayga), oo ah kooxda awoodda ku leh gobolka, ayaa la wareegtay saddex garoon diyaaradeed oo ay hore u maamulayeen booliiska federaalka.

TPLF ayaan weli wax faallo ah ka bixin sheegashooyinka ciidanka, BBC-duna si madax-bannaan uma xaqiijin karto sheegashooyinka ciidanka.

BBC-du ma awoodo inay warbixin ka soo tebiso gobolka Tigray iyo deegaannada ku hareeraysan.

Waxaa jira warar aan weli la xaqiijin oo sheegaya in ciidamada TPLF ay weerarro ka fuliyeen gobollada deriska ah ee Canfarta iyo Amxaarada.

Ilo wareed bani'aadannimo oo ku sugan gobolka Canfarta ayaa Khamiistii u sheegay wakaaladda wararka AFP in ciidamada Tigray ay bilaabeen weerarro culus oo madaafiic ah iyagoo isku dayaya inay la wareegaan magaalada Yallo, oo ku dhow xadka Tigray.

"Waxaan hadda ku jirnaa xaalad dagaal buuxa ah," ayuu wakaaladda wararka ka soo xigtay madaxweyne ku xigeenka TPLF, Amanuel Assefa.

Xiisaddan ugu dambeysay ayaa daba socota bilo ay sii kordhayeen murannada u dhexeeya dowladda Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed iyo maamulka Tigray, kuwaas oo dagaal ba'an dhex maray intii u dhexeysay 2020 iyo 2022.

Dagaalkaas waxaa lagu soo afjaray heshiis nabadeed oo uu dhexdhexaadiyey Midowga Afrika, balse bilihii la soo dhaafay labada dhinacba waxay isku eedeynayeen inay ku xadgudbeen heshiiska.

Wuxuu ahaa mid ka mid ah colaadaha ugu dhimashada badan qarnigan, iyadoo dhexdhexaadiyihii Midowga Afrika uu ku qiyaasay in ku dhawaad 600,000 oo qof ay ku dhinteen dagaalka, kaas oo gobolka geeyey qarka macaluul.

Axaddii, TPLF ayaa ku dhawaaqday isbahaysi ay la sameysatay lix kooxood oo kale oo hubaysan si ay xilka uga tuuraan dowladda.

Kadib la wareegistii garoomada diyaaradaha, Ethiopian Airlines ayaa joojisay dhammaan duullimaadyadii ay ku tegi jirtay Tigray.

Dadka deggan magaalada Mekelle, oo ah magaalada ugu weyn Tigray, ayaa BBC-da u sheegay in ciidamada maxalliga ahi ay aroornimadii Arbacada kala wareegeen maamulka garoonka diyaaradaha magaalada booliiska qaranka.

Tani waxay daba socotay warar ku saabsan weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay ka geysteen Tigray maalmihii u dambeeyey.

Qof deggan Mekelle ayaa Khamiistii u sheegay barnaamijka Newsday ee BBC-da in aanay magaalada ka dhicin wax dagaal ah, si ka duwan dagaalkii hore, iyadoo inta badan dagaalladu ay ka dhacayeen meelo kale.

"Mekelle way deggan tahay, marka laga reebo walaaca dadka haysta," ayuu yiri qofkan oo magaciisa lagu sheegay kaliya Fitsum, sababo la xiriira ammaankiisa. Waxa uu intaa ku daray in dhibaatada ugu weyn ay tahay tan dhaqaale, maaddaama dadka aanay haysan lacag caddaan ah oo ku filan.

"Dadka waxay ku jiraan xaalad murugo iyo walbahaar leh sababtoo ah xaaladdu aad bay u adkayd. Toddobadii ama siddeeddii bilood ee la soo dhaafay, dowladda ayaa miisaaniyaddii ka jartay shaqaalaha rayidka ah, bangiyaduna lacag caddaan ah way ka sii dhammaanayeen."

Fitsum ayaa sheegay in dadku ku tiirsanaayeen adeegyada bangiyada moobaylka, balse maadaama ay jirto halis ah in isgaarsiinta la jaro, "dadku waxay geli doonaan khatar weyn sababtoo ah ku dhowaad wax lacag caddaan ah ma jiraan."

Markii dagaalku qarxay, dadku waxay xaddideen dhaq-dhaqaaqooda, magaalada oo dhamina way aamusanayd. "Waxay u ektahay sidii in bandow la soo rogay," ayuu u sheegay BBC-da.