Musiibo saamayn karta 3.4 milyan oo Soomaali ah oo laga digayo

Hay'adda OCHA ayaa ka digaysa in roobabka El Niño ee la saadaaliyay ay saameyn karaan ilaa 3.4 milyan oo qof guud ahaan Soomaaliya.

Roobab culus oo la saadaalinayo Oktoobar ilaa Diseembar ayaa saameyn kara 16 ka mid ah 18-ka gobol ee dalka, gaar ahaan Hiiraan, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose.

Daadadku waxay la mid noqon karaan ama ka badan karaan xilliyadii 2023 iyo 1997 ee daran - labada heer ee ugu xun ee daadadka Soomaaliya - waxayna imaan karaan ka hor inta aysan bulshooyinka ka soo kaban abaarta daba dheeraatay sanadkan.

Isku darka daadadka, barakaca iyo nadaafad darrada aan ku filnayn ayaa kordhin kara khatarta faafitaanka cudurrada biyaha ka dhasha, xilli ugu yaraan 380 xarumood oo caafimaad ay xirmeen ama ay ku shaqeynayaan awood yar sababtoo ah caqabadaha maalgelinta. Intaa waxaa dheer, 115 unugyo caafimaad oo guurguura ayaa xirmay, taasoo jartay isha kaliya ee daryeelka dad badan oo fog fog oo ay adag tahay in la gaaro.

Qaramada Midoobay iyo bahwadaagteeda bani'aadamnimada oo ay weheliyaan Dowladda ayaa sheegay inay xoojiyeen dadaallada diyaargarowga, oo ay ku jiraan falanqaynta khatarta, qorsheynta xaaladaha degdegga ah, ficilka la filayo, wacyigelinta bulshada, iyo diyaarinta sahayda. Si kastaba ha ahaatee, waxaa weli jira farqiyo muhiim ah, gaar ahaan maalgelinta iyo diyaargarowga meelaha khatarta sare leh.

Iyada oo laga duulayo casharrada laga bartay xaaladda degdegga ah ee cimilada ee 2023 markii daadad iyo abaaro ay barakiciyeen 2.3 milyan oo qof ayna saameeyeen malaayiin kale - OCHA waxay isku dubaridaysaa diyaargarowga jawaab celinta heerarka qaranka iyo kuwa gobolka si loo xoojiyo diyaargarowga daadadka iyo barakaca.

Si kastaba ha ahaatee, daaqadda diyaargarowga ayaa xirmaysa. OCHA waxay si degdeg ah ugu baaqaysaa ilo dheeraad ah si loo xoojiyo diyaargarowga iyo waxqabadka hore ka hor xilliga El Niño. Qorshaha Baahiyaha iyo Jawaab celinta Bani'aadamnimada ee Soomaaliya ee sanadkan oo dhan $852 milyan ayaa hadda la maalgeliyay oo keliya 31 boqolkiiba, iyadoo $262 milyan la helay.

Maxaa dhaca xilliga El Niño, maxaase laga yaabaa in tan hadda jirta uu noqoto mid xooggan?

El Niño ayaa ka soo ifbaxa Badweynta Baasifigga iyo jawiga ka sarreeya.

Marka dabaysha sida caadiga ah u dhacda bari-galbeed ay daciifto ama dib u laabato, biyaha diirran waxay ku faafi karaan bartamaha iyo bariga kulaylaha Baasifigga.

Saynisyahanno ka tirsan NOAA ayaa ku dhawaaqay in marxalad cusub oo El Niño ah ay bilaabatay ka dib markii ay arkeen heerkulka dusha sare ee badda oo ka badan 0.5C celceliska bartamaha kulaylaha Baasifigga.

Waxay sidoo kale arkeen isbeddel ku yimid xaaladaha cimilada, iyadoo hoos u dhac ku yimid cadaadiska ka jira bartamaha Baasifigga marka la barbar dhigo galbeedka Baasifigga.

Hay'adda Saadaasha Hawada ee Japan ayaa sidoo kale sheegtay in xaaladaha El Niño ay jiraan.

Saynisyahanno qaarkood ayaa ka digay in dhacdada El Niño-daan ay noqon karto mid aad u xooggan, taas oo qayb ahaan ka dhalatay in biyaha ku jira gunta hoose ee Badweynta Baasifigga ay aad u diirran yihiin si aan caadi ahayn.

Sida ay sheegtay Hay'adda Cimilada Adduunka ee Qaramada Midoobay (WMO), heerkulka biyahan ayaa meelaha qaar ka sarreeya celceliska caadiga ah ilaa 6 darajo oo Celsius ah.

Badanaa, kuleylka ka jira gunta hoose ee badda waxaa ku xiga biyo diirran oo ka jira dusha sare ee badda.

El Niño "aad u xooggan" ama midka loo yaqaan "super El Niño" ayaa dhaca marka heerkulka dusha sare ee qaybta dhexe ee Badweynta Baasifigga (ee aagga kulaylaha) uu kordho 2 darajo oo Celsius ah ama ka badan muddo dheer. Dhacdooyinkan oo kale ayaa dhacay dhowr jeer oo keliya tan iyo sannadkii 1950-kii.

Hay'adda NOAA ayaa sheegtay inay jirto fursad dhan 63% oo ah in El Niño-daan ay noqoto mid "aad u xooggan". Waxayna intaas ku dartay in tani ay "ka mid noqon doonto dhacdooyinkii ugu waaweynaa ee El Niño ee la diiwaangeliyay tan iyo sannadkii 1950-kii".

Waxaa la filayaa inay sii socoto ugu yaraan ilaa bilowga sannadka 2027-ka.

Dhacdada El Niño waxaa markii ugu horreysay arkay kalluumeysato u dhashay Peru qarnigii 17-aad, kuwaas oo u bixiyay magaca *El Niño de Navidad* — oo af-Isbaanishka ka dhigan "Ilmihii Ciise" (Christ Child).