Maxay ka wada hadleen Abiy Axmed iyo Xoghayaha arrimaha dibadda ee Maraykanka

Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa boggiisa baraha bulshada ku shaaciyay inuu wadahadal taleefan la yeeshay Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Marco Rubio.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ayaa sidoo kale ku xaqiijisay wadahadalladan war-saxaafadeed ay ku qortay boggeeda internetka.

Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ku tilmaamay nuxurka wadahadallada "wadahadal taleefan oo aad waxtar u leh oo ku saabsan arrimaha labada dhinac, gobolka, iyo dhinacyo badan oo khuseeya labada dhinac."

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ayaa ku sheegtay bayaan ay soo saartay in khudbaddiisu ay ka hadashay "xiisadaha sii kordhaya ee kala dhexeeya Eritrea".

"Wasiirka Arrimaha Dibadda wuxuu taageersan yahay in la yareeyo xiisadaha dhinacyada oo dhan" ayaa lagu yiri bayaanka.

Waxaa sidoo kale la arkay in wadahadalku yahay xalka kaliya ee waara ee xiisadaha gudaha iyo dibadda.

Taas awgeed, waxaa lagu xusay qaab dhismeedka heshiiskii nabadda ee ay gaareen Itoobiya iyo Eritrea sanadkii 2018.

Ra'iisul Wasaare Abiy dhankiisa ma uusan bixin faahfaahin ku saabsan arrimaha laga wada hadlay, marka laga reebo inuu bixiyay sharraxaad kooban oo ku saabsan wadahadalladiisa Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka.

Wuxuu sheegay in wadahadalka uu la yeeshay Rubio "uu dib u xaqiijinayo ballanqaadka labada dal ee ah in saaxiibtinimada waarta loo qaado iskaashi istiraatiijiyadeed oo qoto dheer oo wax ku ool ah."

Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu warqaddiisa ku xusay inuu ka mahadcelinayo "hubinta taageerada joogtada ah" ee Mareykanka u hayo Itoobiya.

Wuxuu raaciyay, "Waxaan xaqiijinayaa ballanqaadkayaga ah inaan xoojinno iskaashiga laba geesoodka ah iyo inaan ka wada shaqeyno mudnaanta aan wadaagno ee golayaasha gobolka iyo kuwa dhinacyada badan leh."

Wadahahadalka taleefanka ee Ra'iisul Wasaare Abiy uu la yeeshay Xoghayaha Arrimaha Dibadda Rubio wuxuu yimid xilli dagaal uu mar kale ka qarxay waqooyiga Itoobiya, waxaana jira walaac laga qabo in Itoobiya iyo Eritrea ay dagaal geli karaan.

War saxaafadeed ay soo saartay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka, Marco Rubio ayaa laga soo xigtay isagoo leh "Dhammaan dalalka Geeska Afrika waa inay ixtiraamaan madaxbannaanida iyo sharafta dhuleed ee deriskooda".

Wasiirka Arrimaha Dibadda ayaa intaas ku daray in dalalku "aysan ahayn inay sameeyaan duullaanno xuduudaha laga soo gudbo".

Wadahadalkii uu la yeeshay Ra'iisul Wasaare Abiy, waxaa la sheegay inuu yiri, "Gobolku ma qaadi karo colaad kale".

Waxaa xusid mudan in labada mas'uul ay wadahadal khadka taleefanka ah yeesheen dhammaadkii bishii Nofeembar ee sannadkii hore, kaas oo ku saabsanaa "nabadda Geeska Afrika" iyo "xasiloonida gobolka."

Wadahadalka Ra'iisul Wasaare Abiy uu la yeeshay Marco Rubio ayaa yimid maalin uun ka dib markii Qaramada Midoobay ay qabatay kulan albaabbada u xiran yihiin oo ay codsadeen Mareykanka, kaas oo looga hadlayay xaaladda hadda ka taagan Geeska Afrika, gaar ahaan xiriirka Itoobiya iyo Eritrea.

Hay'adaha iyo dalalka heer qaaradeed iyo kuwa caalamiga ah, oo uu ku jiro Mareykanku, ayaa dhowr jeer ku baaqay in la joojiyo colaadda ka jirta Itoobiya, isla markaana la xalliyo xiisadda u dhaxaysa Eritrea iyo Itoobiya, lana bilaabo wadahadal.

Ka dib markii ay go'een xiriirkii diblomaasiyadeed ee u dhexeeyay Itoobiya, Masar, iyo Eritrea, iyo iyadoo la soo sheegay in ciidamo ka tirsan Eritrea ay ka gudbeen xuduudka Itoobiya, ayaa waxaa jira walaac laga qabo in dagaalku uu isu beddelo mid heer gobol ah.

Waxaa xusid mudan in maalintii xigtay markii uu dagaalku dib u billowday, Danjiraha Mareykanka u fadhiya Itoobiya, Ervin Masinga, uu hoggaanka TPLF ku eedeeyay inay "qaadeen weerar baaxad weyn."

Itoobiya ayaa warqad u dirtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, iyadoo ku sheegtay in Eritrea ay "ku soo duushay," aysanna Itoobiya haysan wax kala doorasho ah oo aan ka ahayn inay is difaacdo.

Warqad ay u dirtay golaha, ayaa Eritrea waxay Itoobiya ku eedaysay inay "dagaalka ku xalaalaysanayso magaca is difaacidda."

Waxaa sidoo kale xusid mudan in Ra'iisul Wasaare Abiy uu shaaciyay inuu shalay wadahadal khadka taleefanka ah la yeeshay dhiggiisa Israa'iil, Benjamin Netanyahu.

Sidoo kale, waxaa xusid mudan in wasiirrada arrimaha dibadda ee labada dal ay yeesheen wadahadal taleefan oo la mid ah kan dhex maray hoggaamiyeyaasha, maalmo ka hor inta aysan hoggaamiyeyaashu wada hadlin.

Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa qoraal uu soo dhigay baraha bulshada ku sheegay inuu wadahadal mirodhal ah la yeeshay Netanyahu, kaas oo ay kaga hadleen "xiriirka labada dal iyo arrimaha gobolka."

Labada Ra'iisul Wasaare ayaa sidoo kale dib u xaqiijiyay sida ay uga go'an tahay inay sii xoojiyaan iskaashiga ay ka leeyihiin "arrimaha ay wadaagaan".

Toddobaadkii hore, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Israa'iil, Gideon Saar, ayaa shaaciyay inuu khadka taleefanka kula hadlay dhiggiisa Itoobiya, Gideon Timothy (PhD), iyagoo ka wada hadlay xaaladda hadda ka taagan Itoobiya. Intii ay wadahadlayeen, waxay ka wada hadleen muhiimadda ay leeyihiin midnimada iyo xasilloonida Itoobiya, iyo sidoo kale danaha ay labada dal wadaagaan ee ku aaddan nabadda iyo xasilloonida Geeska Afrika.

Itoobiya, oo ah xulafada ugu dhow Maraykanka ee Geeska Afrika, ayaa leh xiriir dhow oo dhinacyada dhaqaalaha, milatariga, iyo qaybo kaleba leh.