قالیباف: د امریکايي جنګي الوتکو په نښه کولو پېر پیل شوی؛ ریاض کې د چاودنو غږونه اورېدل شوي

د ایران د اسلامي شورا رئیس محمدباقر قالیباف ویلي چې د F-35 او F-15 جنګي الوتکو په نښه کول "ورځنی واقعیت" ګرځېدلی، په داسې حال کې چې سعودي عربستان په ریاض او الخرج کې له هوايي خبرداریو وروسته د خطر د له منځه تلو اعلان کړی او هم‌مهاله پلازمېنه کې د دوو چاودنو غږونه اورېدل شوي دي.

قالیباف پر ایکس لیکلي: "ستاسو د F-35 او F-15 الوتکو د په نښه کولو عصر پیل شوی او تاسو اړ شوي یاست چې یوازې ووایاست الوتکې زیانمنې شوې دي. هغه څه چې یو وېروونکی خوب و اوس په ورځني واقعیت بدل شوي دي. له دې سره ځان عادت کړئ."

د هغه څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې د سعودي عربستان او په یمن کې د حوثیانو ترمنځ نښتې زیاتې شوې دي. حوثیانو د همدې اونۍ په ترڅ کې اعلان کړی و چې مأرب ولایت کې یې د سعودي عربستان یوه F-15 جنګي الوتکه نسکوره کړې ده.

په ریاض او الخرج کې هوايي خبرداري

د سعودي عربستان ملکي دفاع ادارې د شنبې په سهار وختي په ریاض او الخرج کې د احتمالي هوايي ګواښ په اړه خبرداری ورکړ. په همدې وخت کې د رویټرز او فرانس پرېس خبریالانو پلازمېنه ریاض کې د دوو چاودنو غږونه اورېدلي دي.

د ریاض اوسېدونکو د سهار شاوخوا ۳ بجې د ځايي وخت په یوه پیغام کې خبرداری ترلاسه کړ چې پکې ویل شوي وو: "سیمه د دوښمن د هوايي ګواښ له خطر سره مخ ده. " له خلکو غوښتل شوي وو چې په ودانیو کې دننه پاتې شي. شاوخوا نیم ساعت وروسته چارواکو د خطر د له منځه تلو اعلان وکړ.

د رویټرز یوه خبریال په العلیا سیمه کې د دوو چاودنو غږونه اورېدلي دي. د دې خبري اژانس په وینا، دا په ریاض کې له هغه وخت راهیسې لومړنی هوايي خبرداری و چې حوثیانو پر سعودي عربستان خپل بریدونه ډېر کړي دي.

دغه خبرداري څو ساعته وروسته له هغې خپاره شول چې د حوثیانو پوځي ویاند یحیی سریع اعلان وکړ چې په صنعا کې یې د "جنایتکارانه هڅو" مخه نیولې ده. هغه سعودي عربستان په دې هڅو تورن کړ او د ځواب ورکولو ګواښ یې وکړ، خو د دغو هڅو د ماهیت په اړه یې جزئیات ور نه کړل.

فرانس پرېس راپور ورکړی چې د جمعې په سهار یوه بې‌پیلوټه الوتکه د صنعا پر سر الوتله او حوثیانو هڅه وکړه چې پرې د ډزو له لارې هغه راوغورځوي.

پاکستان: د سعودي عربستان په دفاع کې به تر هر حده وړاندې ځو

د پاکستان د پوځ ویاند احمد شریف چوهدري ویلي چې هېواد به یې "د دوو سپېڅلو جوماتونو او د سعودي عربستان د امنیت لپاره تر هر حده وړاندې ولاړ شي". نوموړي د "عرب نیوز" ورځپاڼې سره په هغه مرکه کې چې پنجشنبه خپره شوې، د سعودي عربستان لپاره د پاکستان دیپلوماتیک او پوځي ملاتړ تایید کړی دی.

تېره میاشت سعودي عربستان، پاکستان او ترکیې "د ګډې دفاع د مکې تړون" لاسلیک کړ. د دغه تړون له مخې، که پر له دغو هېوادونو څخه پر یوه برید وشي، نور غړي به یې په متقابل ډول دفاع کوي. خو دا تړون په دې معنا نه دی چې که د غړو له هېوادونو یو په جګړه کې ښکېل شي، نور هېوادونه به په اتومات ډول جګړې ته داخلېږي.

په مقابل کې، یوه ترکي دیپلوماتیکې سرچینې فرانس پرېس ته ویلي چې انقرې تر اوسه له ریاض د پوځي مرستې رسمي غوښتنه نه ده ترلاسه کړې.

سرچینې زیاته کړې چې د دغو درېیو هېوادونو پوځونه اړتیا لري چې د خپلو عملیاتو د همغږۍ څرنګوالی زدکړي او ټینګار یې کړی چې یوازې هوايي بمبارۍ د مطلوبو پایلو د ترلاسه کولو ضمانت نه شي کېدای.

د نښتو زیاتېدل او د سمندري تګ راتګ په اړه اندېښنې

سعودي عربستان د چهارشنبې په ورځ حوثیان تورن کړل چې د مکې مکرمې په نښه کولو هڅه یې د یوې بې‌پیلوټه الوتکې په وسیله کړې، خو حوثیانو دا ادعا رد کړه.

د سعودي عربستان ملکي دفاع ادارې د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ چې په الطائف کې د هغې بې‌پیلوټه الوتکې د ټوټو له امله، چې دفاعي ځواکونو یې د نسکورولو هڅه کړې وه، یو یمني اوسېدونکی وژل شوی او دوه نور کسان ټپیان شوي دي. سعودي چارواکو حوثیان د دغې بې‌پیلوټه الوتکې د توغولو مسؤول بللي دي.

په یمن کې حکومتي او حوثي سرچینو ویلي چې د ۲۴ ساعتونو په یوه موده کې د جګړو او هوايي بریدونو له امله د دواړو خواوو لږ تر لږه ۶۳ کسان وژل شوي دي.

یحیی سریع ویلي چې سعودي عربستان د یوې اونۍ په ترڅ کې د یمن پر بېلابېلو ولایتونو ۳۰۰ هوايي بریدونه کړي دي.

دغه شخړه د جولای له میاشتې راهیسې لا زیاته شوې ده؛ له هغه وروسته حوثیانو د سره سمندر پر غاړه د یمن د ساحلي سیمو خپل کنټرول پراخ کړ او تر باب‌المندب پورې یې ورساوه.

حوثیان، چې پر سعودي عربستان یې سمندري محاصره اعلان کړې، وايي چې د ټولو بېړیو لپاره سمندري تګ راتګ پرانیستی دی، پرته له سعودي بېړیو.

د سیمې د سمندري تګ راتګ د خوندي کولو هڅې

په سیمه کې د سمندري تګ راتګ پر وړاندې د نښتو بیا پیل د سعودي عربستان پر صادراتو هم د پام وړ اغېز کړی دی. د سمندري تګ راتګ د څارنې متخصصې "کپلر" کمپنۍ په وینا، د سعودي صادرات په څرګند ډول کم شوي دي.

د دغې کمپنۍ د جمعې ورځې د معلوماتو له مخې، په تېرو اوو ورځو کې یوازې پنځه بار وړونکې بېړۍ چې سعودي توکي یې لېږدول، د سره سمندر له لارې د باب‌المندب له تنګي څخه وتلې دي. دا شمېر د جنورۍ له میاشتې راهیسې د معمولې اوونیزې تګ راتګ له درېیمې برخې هم کم دی.

په همدې موده کې، متحده ایالاتو سعودي عربستان ته د F-35 جنګي الوتکو د پلورلو اجازه ورکړې. دا یوه لویه معامله بلل شوې چې له مخې به سعودي عربستان له اسرائیلو وروسته په سیمه کې لومړی هېواد وي چې دغه پرمختللې پټې (Stealth) جنګي الوتکې ترلاسه کوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې ویلي چې "د وړاندیز شوي پلور له لارې به د سعودي عربستان وړتیا لوړه شي چې د اوسنیو او راتلونکو ګواښونو مخه ونیسي؛ د خپلې خاورې دفاع به پیاوړې کړي او له امریکايي ځواکونو سره به یې عملیاتي او تجهیزاتي همغږي ښه شي."

اروپايي اتحادیې د خپل سمندري ماموریت "اسپیدس" لپاره د چمتووالي کچه لوړه کړې، په داسې حال کې چې ایټالیا اعلان کړی چې د تنګي له لارې د سمندري تګ راتګ د ساتنې لپاره به جنګي بېړۍ واستوي.

رویټرز د دریو ایراني سرچینو له قوله راپور ورکړی چې چین له تهرانه د حوثیانو د مهارولو په برخه کې د مرستې غوښتنه کړې؛ دا وروسته له هغې وه چې سعودي عربستان له بیجینګ څخه د مداخلې غوښتنه کړې وه.

د کډوالۍ نړیوال سازمان د جمعې په ورځ ویلي چې وروستیو جګړو د یمن دننه لږ تر لږه ۱۱۲ زره کسان بې‌ځایه کړي او شاوخوا ۳ زره نور کسان د سمندر له لارې جیبوتي ته تښتېدلي دي.

د سعودي عربستان د صادراتو کمېدل

په سیمه کې د سمندري تګ راتګ پر وړاندې د نښتو بیا پیل د سعودي عربستان پر صادراتو هم د پام وړ اغېز کړی دی. د سمندري تګ راتګ د څارنې متخصصې "کپلر" کمپنۍ په وینا، د سعودي صادرات په څرګند ډول کم شوي دي.

د دغې کمپنۍ د جمعې ورځې د معلوماتو له مخې، په تېرو اوو ورځو کې یوازې پنځه بار وړونکې بېړۍ چې سعودي توکي یې لېږدول، د سره سمندر له لارې د باب‌المندب له تنګي وتلې دي. دا شمېر د جنورۍ له میاشتې راهیسې د معمولې اوونیزې تګ راتګ له درېیمې برخې هم کم دی.

په همدې موده کې، متحده ایالاتو سعودي عربستان ته د F-35 جنګي الوتکو د پلورلو اجازه ورکړې. دا یوه لویه معامله بلل شوې چې له مخې به سعودي عربستان له اسرائیلو وروسته په سیمه کې لومړی هېواد وي چې دغه پرمختللې پټې (Stealth) جنګي الوتکې ترلاسه کوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې ویلي چې "د وړاندیز شوي پلور له لارې به د سعودي عربستان وړتیا لوړه شي چې د اوسنیو او راتلونکو ګواښونو مخه ونیسي؛ د خپلې خاورې دفاع به پیاوړې کړي او له امریکايي ځواکونو سره به یې عملیاتي او تجهیزاتي همغږي ښه شي."