دانشجویان افغان رشته‌های طبی در پاکستان از «نامیدی مطلق»، بیم اخراج و ناتمام ماندن تحصیل خود می‌گویند

نوریه، که این نام واقعی او نیست، هنوز لحظاتی را به خاطر می‌آورد که سبب شد تصمیم داکتر شدن بگیرد.

ماجرا به زادگاهش در روستایی در افغانستان برمی‌گردد؛ جایی که پسر ۱۳ ساله‌ای به آپاندیسیت دچار شد و جان باخت.

نوریه می‌گوید: «او کاملا خوب بود، اما راه بسته بود و او در راه جان باخت. اتفاقاتی دقیقا شبیه به این فراوان است.»

«این موضوع و ظرفیتی که در خودم دیدم، باعث شد فکر کنم می‌توانم داکتر شوم و به آنها کمک کنم.»

او می‌ترسد که اکنون آن رؤیا به پایان رسیده باشد و به افغانستان بازگردانده شود. این امر به معنای پایان هرگونه امیدی برای آینده شغلی نوریه خواهد بود؛ زنی که توسط حکومت طالبان در افغانستان از تحصیل و کار محروم شده است.

اوایل همین ماه، شورای طبی و طب دندان پاکستان مکتوبی به تمام کالج‌های طبی و طب دندان سراسر کشور صادر کرد و دستور داد که محصلان افغان باید به کشور خود بازگردند.

در این نامه آمده بود که عدم پیروی از این دستورالعمل «به طور جدی پیگیری خواهد شد» و ممکن است به اقدامات نظارتی منجر شود.

یک دستور موقت از دادگاه عالی لاهور مانع شد که دانشجویان در ایالت پنجاب، به شمول نوریه، تا جلسه بعدی دادگاه که جمعه است، اخراج شوند. هیچ تضمینی وجود ندارد که این حکم تعلیق پابرجا بماند.

به گفته ملل متحد، از سال ۲۰۲۳ تاکنون صدها هزار افغان‌ از پاکستان اخراج شده‌اند و بیش از دو میلیون نفر این کشور را ترک کرده‌اند. این آمار همزمان با وخامت چشمگیر روابط میان پاکستان و افغانستان در سال گذشته، افزایش یافت. پاکستان دولت طالبان را به پناه دادن به گروه‌های شبه‌نظامی متهم کرده است، اتهامی که از سوی طالبان رد می‌شود.

اطلاعیه شورای طبی با واکنش شدیدی مواجه شد. سازمان عفو بین‌الملل این تصمیم را «تبعیض‌ آشکار و خودسرانه» توصیف کرد و گفت که «پاکستان تحت قوانین بین‌المللی حقوق بشر وظیفه دارد حق تحصیل را بدون تبعیض ملیتی حفظ کند.» چندین تن از سفرای سابق پاکستان در افغانستان نیز از شورا خواستند در تصمیم خود تجدیدنظر کند؛ یکی از آن‌ها این تصمیم را «تکان‌دهنده» و «مسئله‌ای مربوط به انسانیت، شفقت و مسئولیت اخلاقی خود پاکستان» خواند.

این شورا به بی‌بی‌سی اعلام کرد که تا زمان ادامه روند دادگاه نمی‌تواند اظهارنظر بیشتری داشته باشد، اما وکیل آن‌ها به بی‌بی‌سی گفته است که هیچ‌یک از محصلان افغان در شورای طبی و طب دندان پاکستان ثبت‌نام نکرده بودند. دانشجویان می‌گویند که این کار وظیفه کالج‌هاست، نه خود آن‌ها. اطلاعیه‌ای که اوایل سال جاری توسط این شورا صادر شده بود نیز کالج‌ها را ملزم می‌کند تا اطمینان حاصل کنند که دانشجویان ثبت‌نام شده‌اند.

آن عده محصلان طب و طب دندان که بی‌بی‌سی با آن‌ها گفت‌وگو کرده، می‌پرسند که چرا باید روابط میان دو کشور بر تحصیل آنها تأثیر بگذارد.

برای نوریه، این موضوع آزاردهنده‌تر است؛ زیرا می‌گوید برای رسیدن به اینجا بهای سنگینی پرداخته است. او ابتدا تحصیل در دانشگاه کابل را آغاز کرد، اما با نزدیک شدن نیروهای طالبان به شهر، آنجا را ترک کرد. به او فرصتی پیشنهاد شد که در آن زمان نجات‌بخش به نظر می‌رسید؛ فرصت تحصیل طب در پاکستان با یک بورسیه تحصیلی. او که اکنون دانشجوی سال آخر یک دانشگاه طب در لاهور است، می‌گوید تمام زندگی‌اش را وقف این رشته کرده است.

او می‌گوید: «شبانه‌روز درس می‌خواندم. نمی‌توانستم بخوابم چون فشار زیادی روی من بود و حجم زیادی از مطالب را در ذهنم انباشته بودم. کمی به آن عادت کردم، گذشت‌های زیادی کردم، روابطم، صحبت با خانواده‌ام، وقت گذراندن با دوستانم. فکر می‌کنم در این سال‌ها زندگی نکرده‌ام، بلکه فقط برای رؤیایم درس خوانده‌ام.»

وقتی نوریه درباره آن نامه شنید، در شوک فرو رفت. او همچنان نگران عواقب صحبت کردن است و به همین دلیل خواست نامش فاش نشود.

«ما به هر دری زدیم، به استادهایمان، سازمان‌ها، هر کسی که فکر می‌کردیم می‌تواند به ما کمک کند. تحت چنان فشار زیادی هستیم که درس‌خواندن را کاملا فراموش کرده‌ایم و نمی‌دانیم چه سرنوشتی در انتظارمان است.»

دانشجویان سال آخر مانند نوریه، تنها چند ماه دیگر آخرین امتحانات خود را پیش رو دارند.

سعید مبین، محصل دیگری است که سال آخرخود را در پنجاب می‌گذراند. او می‌گوید: «در ناامیدی مطلق بودم، ذهنم خالی شده بود. وضعیتی شبیه به وحشت و سراسیمگی بود، چون فرصت بسیار کوتاهی برای تخلیه اقامتگاه و کالج به ما می‌دادند.»

دانشجویان دیگر نیز در نقاط مختلف کشور دست به اقدام قانونی زده‌اند، اما صدور مکتوب‌های متناقض بر سردرگمی آن‌ها افزوده است. برخی از دانشجویان به بی‌بی‌سی گفتند که امتحانات خود را به پایان رسانده‌اند، اما آموزش عملی خود را که به عنوان «کارآموزی شفاخانه‌ای» شناخته می‌شود، برای تکمیل تحصیلات طبی‌شان به اتمام نرسانده‌اند.

مبین، نوریه و بسیاری دیگر از دانشجویان طب و طب دندان که بی‌بی‌سی با آن‌ها گفت‌وگو کرده است، می‌ترسند که بدون تکمیل مدرک تحصیلی‌شان، هیچ‌یک از واحدهای درسی‌شان توسط مؤسسه دیگری به رسمیت شناخته نشود.

مبین می‌گوید: «این یعنی باید از صفر و از سال اول شروع کنیم.»

نوریه و مبین هر دو ویزای معتبر تحصیلی دارند که بی‌بی‌سی آن‌ها را مشاهده کرده است. شورای طبی پاکستان شمار دانشجویانی که به اعتقاد آن‌ها متأثر شده‌اند را به بی‌بی‌سی اعلام نکرد، اما عنایت‌الله مومند، سخنگوی محصلان طب افغان، گفته است که آن‌ها تخمین می‌زنند این تعداد حدود یک‌هزار محصل طب و طب دندان باشد که ۶۵ درصد آن‌ها دارای ویزا هستند. برخی هنوز در انتظار ویزا هستند، اما مومند گفت که ویزای ۱۵ درصد از آن‌ها لغو شده یا هنوز برای آن درخواست نداده‌اند.

در حالی که نامه شورای طبی تفاوتی بین دانشجویان بدون مدرک و دارای مدارک قانونی قائل نمی‌شود اما سخنگوی وزارت خارجه پاکستان به این تفکیک اشاره کرد. سجاد حیدر خان طی یک نشست خبری در این وزارت گفت: «سیاست ما این است آن دسته از محصلان افغان که با ویزای معتبر در پاکستان حضور دارند و در یک دوره تحصیلی معتبر ثبت‌نام کرده‌اند، تحصیلات خود را ادامه داده و به پایان برسانند.»

اظهارات مشابهی در هفته قبل نیز مطرح شد، اما دانشجویان می‌گویند هیچ تغییری در وضعیت خود ندیده‌اند.

نوریه، با توجه به نامعلوم بودن نتیجه تحصیلاتش تلاش می‌کند به این فکر نکند که بازگشت به افغانستان چه معنایی می‌تواند داشته باشد.

او می‌گوید: «خانواده‌ام روی من حساب کرده بودند. این پنج سالی که همه چیز را فدا کردم، ضرب صفر می‌شود. و پس از آن من به یک زن افغان فقیر و درمانده تبدیل خواهم شد که با چنین سرنوشتی روبه‌روست. نمی‌توانم این وضع را حتی تصور کنم.»