'ကီမိုဆေးကြောင့် ဆံပင်ကျွတ်တာက ကျွန်မရဲ့ ခွန်အားကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ သင်္ကေတ'

ရီယန်နွန် သောမတ်စ် ဟာ ရင်သားတစ်ဖက် ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားပြီး ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာမှာ ကီမိုဆေးသွင်းကုသမှုခံယူရင်း သူ့ ဆံပင်တွေကျွတ်သွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သူ့ကိုယ်သူ ယုံကြည်မှုအရမ်းကျဆင်းနေခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရင်သားကင်ဆာနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ခံနိုင်ရည်ရှိမှုကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ ကမ်ပိန်းတစ်ခုအတွက် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခံရတာက သူ့ ကိုယ်သူတောင် ရှိနေမှန်းမသိခဲ့တဲ့ အတွင်းစိတ်ခွန်အားကို ရှာတွေ့ခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ် မိခင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ရီယန်နွန် က "အခုမှ ပထမဆုံးအကြိမ် ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှတယ်၊ ယုံကြည်မှုရှိတယ်၊ ခွန်အားရှိတယ်လို့ ခံစားရတယ်" လို့ ပြောပါတယ်။

"ဒီလောက်ခက်ခဲတဲ့အချိန်ကို ဖြတ်သန်းရတဲ့အခါ ကိုယ့်အတွင်းမှာ ကျွန်မှာရှိနေတဲ့ခွန်အားကို ပြန်ရှာတွေ့ခဲ့တာ တကယ့်ကို အံ့ဩစရာပါပဲ" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

ရီယန်နွန် သောမတ်စ် ဟာ အသက် ၁၄ နှစ်နဲ့ ၉ နှစ်အရွယ် သမီးနှစ်ယောက်ရဲ့ မိခင်ပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ သူ ရေချိုးရင်း ရင်သားမှာ အလုံးတစ်လုံးကို စမ်းမိပြီးနောက် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နေတယ်လို့ စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

"ကျွန်မ တော်တော်လေးကို ပြိုလဲသွားခဲ့တယ်။ ကလေးတွေကို ဘယ်လိုပြောရမလဲဆိုတာပေါ့။ သူတို့ကို ပြောပြဖို့တောင် အရမ်းကြောက်ခဲ့တယ်" လို့ ဆရာမအကူအဖြစ် အလုပ်လုပ်တဲ့ ရီယန်နွန် က ပြောပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာတော့ ရင်သားတစ်ဖက် ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခဲ့ရပြီး ကီမိုဆေးသွင်းကုသမှုခံယူခဲ့ပါတယ်။ အခုလည်း ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှု ခံယူနေပါတယ်။

ကီမိုဆေးသွင်းကုသမှုခံယူနေတုန်း ဆံပင်တွေ စကျွတ်လာတဲ့အခါ ရီယန်နွန် က ခေါင်းတုံးဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအတွေ့အကြုံကို သူ့ကလေးတွေအတွက် တတ်နိုင်သမျှ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ အမှတ်တရတစ်ခု ဖြစ်စေချင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သမီးအငယ်ဆုံးကို ဆံပင်ညှပ်ဆရာမ လုပ်တမ်း ကစားခိုင်းပြီး ဓားကတ်ကြေးနဲ့ သူလိုချင်သလို ဆံပင်ကို ညှပ်ခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှ ခေါင်းရိတ်စက်နဲ့ ဆက်ရိတ်ခဲ့တာပါ။

"ကျွန်မက သမီးကို 'ကြိုက်တဲ့နေရာ ကြိုက်သလိုညှပ်လို့ရတယ်နော်၊ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီဆံပင်တွေက ကျွတ်တော့မှာပဲ' လို့ ပြောခဲ့တယ်" လို့ ရီယန်နွန် က ပြောပါတယ်။

"ခက်ခဲတဲ့အရာတစ်ခုကို ကလေးတွေအတွက်ရော ကျွန်မအတွက်ပါ ပျော်စရာအတွေ့အကြုံတစ်ခု ဖြစ်စေချင်ခဲ့တာပါ။ သူတို့ရှေ့မှာ ကျွန်မဝမ်းနည်းနေတာကို မမြင်စေချင်ဘူး။ သမီးကတော့ အရမ်းသဘောကျခဲ့တယ်" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

သူ့ရဲ့ဖုန်းနဲ့ ရိုက်ကူးထားတဲ့ ဗီဒီယိုထဲမှာတော့ ကာဖီလီ မြို့အနီး အက်ဘာထရစ်ဒွါ မှာရှိတဲ့ သူတို့အိမ်မှာ သူ့ သမီးက ကတ်ကြေးနဲ့ သူ့ဆံပင်ကို လိုချင်သလို ညှပ်နေချိန် မိသားစုဝင်တွေ အတူတူရယ်မောနေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီနောက် တစ်ယောက်တည်းရှိတဲ့အချိန်တွေမှာတော့ ကိုယ့်ရဲ့ရုပ်ရည်သွင်ပြင် ရုတ်တရက်ပြောင်းလဲသွားတာကို လက်ခံဖို့ ခက်ခဲခဲ့ပါတယ်။

"မှန်ထဲမှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်ကြည့်မိပြီး ငိုခဲ့တာကို မှတ်မိတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုတောင် မမှတ်မိတော့သလို ခံစားရတယ်" လို့ ရီယန်နွန် သောမတ်စ် က ပြောပါတယ်။

ခေါင်းရိတ်ပြီးတဲ့နောက် သူ့ကို ပထမဆုံးမြင်လိုက်ရချိန်မှာ သူ့ မိဘနှစ်ဦးရဲ့မျက်နှာပေါ်က အမူအရာကို ပြန်ပြောပြရင်း ရီယန်နွန် ဟာ မျက်ရည်ဝဲလာပါတယ်။

အပြင်ထွက်တဲ့အခါတိုင်းလည်း ခေါင်းကို အဝတ်စနဲ့ ပတ်ထားလေ့ရှိလာပါတယ်။

ဒီအကြောင်းတွေဟာ စိတ်ကျန်းမာရေးသူနာပြုတစ်ဦးဖြစ်သလို ကလေးနှစ်ယောက်ရဲ့မိခင်လည်းဖြစ်တဲ့ ဆမ် ဂရိုနိုး-ဝေါလ်တာစ် အတွက်တော့ သိပ်ရင်းနှီးနေတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေပါပဲ။

အသက် ၄၄ နှစ်အရွယ် ဆမ် ဟာ ရင်သားကင်ဆာကုသမှုခံယူရင်း ဆံပင်တွေလည်း ကျွတ်ခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ကင်ဆာဟာ အပြီးတိုင်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသလို့မရတော့ပါဘူး။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်က သူ့မှာ triple-negative breast cancer လို့ခေါ်တဲ့ ရင်သားကင်ဆာအမျိုးအစားဖြစ်နေတယ်လို့ ပထမဆုံး စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ အကြောထဲကနေ ကီမိုဆေးသွင်းကုသမှု၊ ရင်သားမှာဖြစ်နေတဲ့ အကျိတ်ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားတဲ့ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုတွေ ခံယူခဲ့ပြီးနောက် သောက်ဆေးကီမိုကုသမှု ဆက်လက်ခံယူခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီကုသမှုတွေကြောင့် ကင်ဆာကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၇ လအကြာမှာ ရင်သားမှာ အလုံးတစ်လုံး ထပ်စမ်းမိခဲ့ပြီး စစ်ဆေးချက်တွေအရ ကင်ဆာပြန်ဖြစ်လာတာကို တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီနောက် ရင်သားတစ်ဖက်ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး ကင်ဆာကင်းစင်ပြီလို့ သူ့ကို ပြောခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကင်ဆာဟာ အဆုတ်ထဲကို ပျံ့နှံ့သွားပြီလို့ သူသိခဲ့ရပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် ဇူလိုင်လမှာ စစ်ဆေးချက်တွေအရ ကင်ဆာဟာ အသည်းနဲ့ ပြန်ရည်ကြောအကျိတ်တွေထဲကိုပါ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။

ဝေလပြည်နယ်၊ ဂလမော်ဂန်တောင်ကြား ထဲက စိန့် အေသင် မှာ နေထိုင်တဲ့ ဆမ်က " ရှေ့ကိုဆက်ရမယ်။ ကိုယ်တတ်နိုင်သမျှ အရာအားလုံးကို လုပ်ရမယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်မကလေးတွေ ကြီးပြင်းလာတာကို မြင်ချင်လို့ပါ" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

ရီယန်နွန်လိုပဲ ဆံပင်ကို ခေါင်းတုံးရိတ်ရုံကလွဲပြီး တခြားရွေးချယ်စရာမရှိတော့ဘူးလို့ ခံစားရချိန်မှာ ဆမ် ရဲ့ ပထမဆုံးစဉ်းစားမိတာက အသက် ၂၀ အရွယ် သမီးနဲ့ ၁၃ နှစ်အရွယ် သားဖြစ်သူတို့အတွက် ဒီအခြေအနေကို ဘယ်လိုပိုလွယ်ကူအောင် လုပ်ပေးရမလဲဆိုတာပါ။

သူ့သားက ၂၀၀၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲတုန်းက ဘရာဇီးဘောလုံးသမား ရိုနယ်ဒို ရဲ့ နာမည်ကြီးဆံပင်ပုံစံကို အမှတ်ရစေဖို့ ရှေ့ဘက်မှာ ဆံပင်နည်းနည်းချန်ပြီး ခေါင်းရိတ်ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဆမ် ကလည်း သားဖြစ်သူတောင်းဆိုတဲ့အတိုင်း လုပ်ပေးခဲ့ပါတယ်။

"ကျွန်မအတွက်တော့ အဲဒါက ပျော်စရာအမှတ်တရတစ်ခုပါ။ ဒါကြောင့် ကျွန်မနေမကောင်းဖြစ်နေရင်တောင် ပျော်နိုင်သေးတယ်၊ ပြုံးနိုင်သေးတယ်၊ ကလေးတွေကို ပျော်အောင် ရယ်မောအောင် လုပ်ပေးနိုင်သေးတယ်ဆိုတာ သူမြင်စေချင်တာပါ" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ သူ့ ရဲ့ရုပ်ရည်သွင်ပြင် ပြောင်းလဲသွားတာက ကလေးတွေအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်မလဲဆိုတာကိုလည်း ဆမ် က စိုးရိမ်နေခဲ့ပါတယ်။

"သားကို ကျောင်းပို့တဲ့အခါ 'မေမေ ဦးထုပ်မဆောင်းဘဲ သွားရင် သားအဆင်ပြေမလား' လို့ ကျွန်မက မေးလေ့ရှိတယ်" လို့ ဆမ် က ပြန်ပြောပြပါတယ်။

"သားက 'မေမေ့ကဘာလို့ အဲဒါကို ဂရုစိုက်ရမှာလဲ' လို့ ပြန်ပြောတယ်" လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

ရီယန်နွန် သောမတ်စ် နဲ့ ဆမ် ဂရိုနိုး-ဝေါလ်တာစ် တို့ဟာ ရင်သားကင်ဆာအတွက် ကူညီပံ့ပိုးပေးနေတဲ့ Pink Ribbon Foundation ရဲ့ BOLD Wales ကမ်ပိန်းမှာ ပါဝင်ဖို့ စာရင်းပေးပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့ကြတာပါ။

BOLD က ကမ်ပိန်းက ရင်သားကင်ဆာကုသမှုကြောင့် ဆံပင်ကျွတ်ခဲ့ရတဲ့ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ရဲရင့်မှု၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု၊ ခံနိုင်ရည်ရှိမှု ကို ဓာတ်ပုံတွေနဲ့ ဖော်ပြတဲ့ ပရောဂျက် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအစီအစဉ်က ရင်သားကင်ဆာကြောင့် ဆံပင်ကျွတ်ခဲ့ရတဲ့ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ သတ္တိနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုကို ဂုဏ်ပြုဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝေလပြည်နယ်က အခြားအမျိုးသမီး ကိုးဦးနဲ့အတူ သူတို့နှစ်ဦးဟာ ကာဒစ်ဖ် မြို့မှာ တစ်ရက်တာ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခဲ့ကြပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံသား ဓာတ်ပုံဆရာမ ကာရိုလိုင်း ဆစ်ကင်ခ် က ဓာတ်ပုံတွေ ရိုက်ကူးပေးခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီဓာတ်ပုံတွေကို လာမယ့်လမှာ လန်ဒန်မြို့ ပစ်ကဒလီ လိုက်စ် မှာ ပြသသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အမျိုးသမီးနှစ်ဦးစလုံး ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခံရမှာကို စိတ်လှုပ်ရှားပြီး စိုးရိမ်နေခဲ့ကြပေမဲ့ အဲဒီအတွေ့အကြုံက အလွန်ပျော်စရာကောင်းခဲ့တယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။

"အဲဒီနေ့မှ စတွေ့ကြတာဆိုပေမဲ့ အားလုံးက အရင်ကတည်းက သိကျွမ်းခဲ့ကြသလို ခံစားရတယ်။ အခုအချိန်အထိလည်း အဆက်အသွယ်ရှိနေကြတယ်" လို့ ဆမ်က ပြောပါတယ်။

ရီယန်နွန် ကတော့ ကင်ဆာကုသမှုခံယူရင်း ဆံပင်ကျွတ်ခဲ့ရတဲ့ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနဲ့ အရင်က တစ်ခါမှ စကားမပြောဖူးခဲ့ပါဘူး။

"ကျွန်မအနေနဲ့ တကယ်ကို လုံခြုံတယ်လို့ ခံစားရတယ်။ ဘယ်သူကမှ ကျွန်မကို အကဲဖြတ်တာမျိုး မရှိဘူး" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

သူတို့နှစ်ဦးစလုံးအတွက်တော့ ဓာတ်ပုံတွေကို ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်မြင်ရတာဟာ စိတ်ခံစားမှု အတော်လေးဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။

"အိုး... ဝိုး" လို့ ရီယန်နွန် က ပြောပါတယ်။ အဲဒီလို ကိုယ့်ကိုယ်ကို အားနည်းနေသလို ခံစားရတဲ့အချိန်မှာတောင် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခံဖို့ သတ္တိရှိခဲ့တဲ့အတွက် သူ့ ကိုယ်သူ ဂုဏ်ယူမိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဆမ် ကတော့ ဓာတ်ပုံထဲက သူ့ကိုယ်သူကိုတောင် မမှတ်မိသလောက် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

"အိုး... ဝိုး၊ ဒါ ကျွန်မ မဟုတ်ဘူးလို့တောင် ခံစားရတယ်" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

"ဒီပုံတွေကို မိသားစုကိုပြပြီး 'အဲဒါ ကျွန်မပဲ' လို့ ပြောရတာကို တော်တော်ဂုဏ်ယူမိတယ်" လို့ ဆမ် က ဆိုပါတယ်။

BOLD ကမ်ပိန်းကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာ စတင်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီအချိန်က The Pink Ribbon Foundation က လီဆာ အယ်လန် ဟာ ရင်သားကင်ဆာဆိုင်ရာ ညီလာခံတစ်ခုမှာ ဓာတ်ပုံဆရာမ ကာရိုလိုင်း ဆစ်ကင်ခ် နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။

ကာရိုလိုင်း ဟာ ရောဂါကြောင့် ဆံပင်ကျွတ်ခဲ့ရတဲ့ အမျိုးသမီးတွေကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခဲ့တာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ပါတယ်။

"သူ့ ရဲ့ ဓာတ်ပုံတွေမှာ ကျွန်မတို့ သတိထားမိတာက အဲဒီအမျိုးသမီးတွေကို လူနာတွေအဖြစ် ပုံဖော်ထားတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာပါပဲ။ သူတို့ဟာ ခွန်အားရှိတယ်၊ လှပတယ်၊ ကိုယ့်ပုံစံအတိုင်း အပြည့်အဝ ဖြစ်နေကြတယ်" လို့ လီဆာက ပြောပါတယ်။

ပထမဆုံး BOLD ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးမှုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

"ကျွန်မတို့ မမျှော်လင့်ထားတာက ဒီကနေတစ်ဆင့် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်အားပေးတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာမယ်ဆိုတာပါပဲ" လို့ လီဆာက ပြောပါတယ်။

ဓာတ်ပုံမရိုက်ကူးခင်ကတည်းက ဒီအစီအစဉ်ရဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ စတင်လာတတ်တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

"အမျိုးသမီးတွေ မလာခင်ကတည်းက WhatsApp group တစ်ခု ဖွင့်ထားပေးတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ ဒီကိုရောက်လာတဲ့အချိန်မှာ အားလုံးအတူတူ ဒီအတွေ့အကြုံကို ဖြတ်သန်းနေကြတယ်လို့ ခံစားထားပြီးသား ဖြစ်တယ်။

"ဒီကနေ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ မိတ်ဆွေဖြစ်မှုတွေနဲ့ အချင်းချင်းအားပေးကူညီမှုတွေက ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီးသွားတဲ့နောက် အချိန်အတော်ကြာတဲ့အထိ ဆက်ရှိနေတတ်ပါတယ်" လို့ လီဆာ က ပြောပါတယ်။

အမျိုးသမီးနှစ်ဦးစလုံးက ဒီပရောဂျက်မှာ ပါဝင်ခဲ့တာကြောင့် အရင်ကမရှိခဲ့တဲ့ ခွန်အားအသစ်နဲ့ အကောင်းမြင်စိတ်ကို ရရှိလာတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

"ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးပြီးတဲ့နောက် ကျွန်မရဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုနဲ့ အကောင်းမြင်စိတ်တွေ ပိုပြီးခိုင်မာလာသလို ခံစားရတယ်" လို့ ရီယန်နွန် သောမတ်စ် က ပြောပါတယ်။

"အဲဒီနေရာကနေ ပြန်ထွက်လာတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုအပြည့်ရှိနေတယ်။ လွတ်လပ်သွားသလိုလည်း ခံစားရတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖုံးကွယ်ထားစရာ မလိုတော့ဘူးလို့ ခံစားရတယ်" လို့ သူမက ဆိုပါတယ်။

အခုတော့ အပြင်ထွက်တဲ့အခါ ခေါင်းစည်းအုပ်စရာ မလိုတော့ဘဲ ခေါင်းရိတ်ထားတဲ့ပုံစံကို ဂုဏ်ယူစွာ ပြသတာက သူ့ အတွက် "ပုံမှန်အသစ်တစ်ခု" ဖြစ်လာပါပြီ။

ဆမ် ဂရိုနိုး-ဝေါလ်တာစ် အတွက်တော့ ဒီဓာတ်ပုံရိုက်ကူးမှုက ကိုယ့်ကိုယ်ကို လက်ခံနိုင်အောင် ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။

"ဆံပင်ကျွတ်တာက ကျွန်မရောဂါသည်ဆိုတာကို သတ်မှတ်ပေးတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါက ဒီအခြေအနေကို ကျော်ဖြတ်နေတယ်၊ ကျွန်မမှာ ခွန်အားရှိတယ်ဆိုတာ ပြတဲ့ သင်္ကေတတစ်ခုပဲ" လို့ ဆမ် က ဆိုပါတယ်။