Nhóm chat WhatsApp được dùng để rửa tiền cho tội phạm và các hoạt động cực đoan

Một nhóm chat trên WhatsApp đã được sử dụng để rửa hàng trăm triệu euro tiền mặt trên khắp thế giới, tài trợ cho tội phạm có tổ chức và các hoạt động cực đoan mà không để lại dấu vết gì trên giấy tờ, theo một cuộc điều tra của các đài truyền hình châu Âu.

Nhóm chat gồm 532 thành viên, có tên "Traders of Greater Europe" (tạm dịch: Các thương nhân của Đại châu Âu), được sử dụng để dàn xếp việc chuyển tiền mặt xuyên biên giới cho khách hàng, bao gồm những thành phố ở Anh như Birmingham và London.

Trong một trường hợp, các khoản tiền từ Brussels được chuyển cho các tay súng thuộc tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) ở Syria.

Mạng lưới điều tra báo chí của Liên minh Phát thanh Truyền hình châu Âu (EBU), trong đó có BBC, cũng phát hiện thêm nhiều bằng chứng cho thấy các hệ thống chuyển tiền mặt tương tự được sử dụng trong hoạt động vận chuyển người trái phép và buôn bán ma túy.

Nhóm chat này có hơn 82.000 tin nhắn được gửi từ cuối tháng 2 đến tháng 12/2022. Người đầu tiên phát hiện ra nhóm chat này là ông Vincent Guerra, thẩm phán điều tra người Bỉ.

Thẩm phán điều tra là người có nhiệm vụ xem xét bằng chứng trong các vụ án phức tạp trước khi xét xử và đưa ra khuyến nghị về việc có nên đưa vụ án ra xét xử hay không.

Ông Guerra cho biết số lượng giao dịch là "đáng kinh ngạc" và mạng lưới này có phạm vi "trên toàn thế giới".

Vụ án ban đầu là cuộc điều tra về hoạt động tài trợ khủng bố, nhưng sau đó hoá ra "chỉ là một giọt nước giữa đại dương giao dịch", ông mô tả.

Các thành viên nhóm chat sử dụng tiếng Ả Rập để trao đổi và sắp xếp các khoản thanh toán tiền mặt thông qua hệ thống chuyển tiền hawala có từ hàng thế kỷ.

Hawala dựa trên một mạng lưới các nhà môi giới chuyển tiền đáng tin cậy, cho phép chuyển tiền đi khắp thế giới mà không cần ghi nhận giao dịch điện tử hoặc vận chuyển tiền giấy.

Hệ thống này hoạt động dựa trên thỏa thuận giữa hai nhà môi giới, được gọi là hawaladar, ở hai địa điểm khác nhau.

Một hawaladar nhận một khoản tiền mặt, trong khi người còn lại đồng ý giao cho người nhận một khoản tiền tương đương, sau khi trừ hoa hồng.

Hai nhà môi giới sau đó sẽ tự quyết toán các khoản giao dịch với nhau vào một thời điểm sau đó.

Chuyển tiền qua hawala thường được sử dụng cho các mục đích hợp pháp, chẳng hạn lao động nhập cư gửi tiền về hỗ trợ gia đình tại những quốc gia có khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng hạn chế.

Tuy nhiên, tội phạm cũng có thể lợi dụng hawala để né tránh hệ thống Swift, vốn được sử dụng cho phần lớn các giao dịch chuyển tiền quốc tế. Trong hệ thống này, các ngân hàng thường đánh dấu những giao dịch lớn bất thường và có nghĩa vụ báo cáo các hoạt động đáng ngờ.

Nhóm "Traders of Greater Europe" dành cho các giao dịch trị giá trên 5.000 euro (151,8 triệu đồng), trong đó nhiều khoản thanh toán có giá trị lớn hơn nhiều. Không có bằng chứng cho thấy tất cả những người tham gia nhóm đều có liên quan đến việc tiền phạm pháp.

Hawala là hoạt động bất hợp pháp tại nhiều quốc gia, bao gồm phần lớn các nước thuộc Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, tại Anh, hoạt động này là hợp pháp nếu các nhà môi giới đăng ký với Cơ quan Thuế và Hải quan Anh (HMRC).

Kho tin nhắn WhatsApp này được EBU thu thập sau một phiên tòa tại Bỉ năm 2024, trong đó sáu người rửa tiền bị kết án, gồm Abu Adam, người đứng đầu mạng lưới tại Brussels, và cấp phó Abu Ahmed.

Cảnh sát Bỉ phát hiện bằng chứng cho thấy các bị cáo đã chuyển tiền cho tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS), với mục đích hỗ trợ để vợ của các tay súng IS thoát khỏi các trại giam giữ ở Syria.

Khi bắt giữ Abu Adam, cảnh sát phát hiện nhóm chat "Traders of Greater Europe" trên điện thoại của người này.

Ông Guerra nói việc phát hiện nhóm chat giống như "trúng số độc đắc", giúp hé lộ cách thức hoạt động bên trong của một mạng lưới ngầm khổng lồ.

Điện thoại của Abu Adam còn chứa 6.000 ảnh chụp các tờ tiền mệnh giá 5 euro, trong đó có số sê-ri, cùng 6.000 ảnh chụp giấy tờ tùy thân.

Những thông tin này thường được sử dụng làm mã nhận diện riêng trong các giao dịch hawala. Theo ông Guerra, số lượng tiền và giấy tờ tùy thân cho thấy Abu Adam có thể đã thực hiện ít nhất 12.000 giao dịch.

"Đây không phải hoạt động nghiệp dư mà là một hệ thống chuyên nghiệp, ở quy mô mà chúng tôi chưa từng tưởng tượng", ông nói. "Họ là những chủ ngân hàng không chịu sự giám sát của chính phủ."

EBU cũng phát hiện thêm nhiều băng nhóm trên khắp châu Âu sử dụng hệ thống hawala cho các hoạt động phạm pháp. Một người từng rửa tiền và tham gia các mạng lưới hawala ở châu Âu, được EBU gọi là Frank, cho biết ông từng tham gia các giao dịch có tổng giá trị lên tới vài trăm triệu euro.

Ông cho biết lần đầu tiếp xúc với hệ thống hawala là tại một văn phòng ở một thị trấn nhỏ bên ngoài Rotterdam. Tại đây, trong khoảng một tiếng rưỡi, có 5-6 người đưa tiền đến, với tổng số tiền theo ước tính của ông lên tới ít nhất một triệu euro.

"Về sau tôi mới nhận ra rằng vấn đề không chỉ là tiền. Đó là tài trợ khủng bố, buôn bán ma túy, mại dâm và đủ thứ chuyện khác, nói nhẹ nhàng là vậy", ông nói.

Các vụ án tại Áo cũng cho thấy hệ thống hawala có mối liên hệ với bạo lực và hoạt động vận chuyển người trái phép.

Trong một vụ việc được đài ORF của Áo, thành viên mạng lưới EBU, điều tra, cảnh sát Áo đã đột kích nơi mà họ gọi là "văn phòng hawala lớn nhất Vienna".

Cơ sở này hoạt động bên trong một nhà hàng kebab trên một tuyến đường đông đúc và theo giới chức, được sử dụng để thực hiện các khoản thanh toán phục vụ hoạt động vận chuyển người trái phép.

Hai anh em người Syria điều hành hoạt động này bị truy tố về tội buôn người, cũng như tra tấn và cưỡng hiếp một người chuyển tiền sau khi người này làm mất 350.000 euro (10,6 tỷ đồng) và nói rằng mình đã bị cướp. Hai người bị kết tội vào năm ngoái và lần lượt nhận án 18 năm và 8 năm tù.

Cảnh sát Áo và Europol gần đây cũng triệt phá một đường dây vận chuyển người trái phép khác được tài trợ thông qua hawala. Theo giới chức, đường dây này đã đưa khoảng 100.000 người vào châu Âu trong vòng 18 tháng.

Gerald Tatzgern, người phụ trách các cuộc điều tra về buôn người tại Cơ quan Tình báo Hình sự Áo (BK), nói với ORF rằng tra tấn là một thực tế trong hoạt động đưa người trái phép và cũng được sử dụng để tối đa lợi nhuận.

Ông nói: "Sau đó, những kẻ này gửi video cảnh tra tấn cho gia đình nạn nhân và nói rằng nếu họ không gửi thêm 1.000 euro hoặc vài ngàn euro, người thân của họ – con trai, anh trai, cha của họ – sẽ tiếp tục phải chịu đau đớn."

Ông cho biết các khoản tiền được trả cho việc chấm dứt tra tấn cũng được chuyển thông qua hệ thống hawala.

Quentin Mugg, chỉ huy cảnh sát kiêm sĩ quan liên lạc của Europol, người từng phụ trách nhiều cuộc điều tra về rửa tiền, cho rằng hệ thống hawala là "kênh rửa tiền chủ yếu của tội phạm có tổ chức".

"Tiền có thể đến từ hoạt động đưa người di cư trái phép, buôn người, môi giới mại dâm, tiền tiết kiệm của một người bà gửi cho con trai làm quà sinh nhật, hay từ một người Mali đang làm việc tại Pháp muốn gửi tiền về hỗ trợ gia đình, [các hawaladar] chẳng bận tâm," ông nói.

"Họ chỉ việc tính phí theo mức của mình."