Bên trong các 'nhà tù cho người mập' ở Trung Quốc

Các video cho thấy những người tập thể dục trong một nhà thi đấu lớn, xếp hàng lấy đồ ăn tại căng tin và ngủ trong các khu ký túc xá đầy giường đang được đăng tải rộng rãi trên mạng xã hội.

Mô hình rèn luyện thể hình mới nhất này không phải là một khu nghỉ dưỡng spa cao cấp, mà là các trại giảm cân theo kiểu quân đội tại Trung Quốc.

Được một số người gọi là "nhà tù cho người mập", các trại này áp dụng lệnh cấm nghiêm ngặt việc ăn vặt và yêu cầu cân nặng bắt buộc hai lần mỗi ngày.

Theo truyền thông Trung Quốc, hiện có khoảng 1.000 trại như vậy trên khắp Trung Quốc, quốc gia cũng đang đối mặt với cuộc khủng hoảng béo phì toàn cầu.

Với 600 USD (khoảng 15,7 triệu đồng), bạn có thể đặt một kỳ lưu trú kéo dài một tháng bao gồm chỗ ở, các bữa ăn và các lớp tập luyện hằng ngày.

Nhà sáng tạo nội dung TL Huang, người đăng tải trải nghiệm của mình trên Instagram với tên eggeats, nói với chương trình podcast What in the World của BBC World Service rằng trải nghiệm này "chắc chắn giống như ở trong tù" vì cô không rời khỏi khu trại trong 28 ngày và phải theo dõi cân nặng.

"Có các huấn luyện viên ở đó để giám sát chúng tôi, đảm bảo chúng tôi không lén mang đồ ăn vặt vào và rằng chúng tôi tham gia đầy đủ các lớp học. Chúng tôi không được phép bỏ lớp hay rời trại nếu không có lý do chính đáng," cô nói.

Tuy Huang cho biết cô thấy phương pháp này hiệu quả, các chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo rằng những biện pháp cực đoan tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng về thể chất và tâm lý.

"Một số trại được cho là đặt mục tiêu giảm một kilogram mỗi ngày. Điều này vượt xa mức được coi là an toàn, ngay cả với người trưởng thành dưới sự giám sát y tế," huấn luyện viên cá nhân kiêm chuyên gia dinh dưỡng Luke Hanna nói.

Vậy các trại này vận hành như thế nào và vì sao chúng trở nên phổ biến?

'Đã đến lúc phải thay đổi'

Huang cho biết cô lần đầu nghe về các trại này qua mẹ mình, người Trung Quốc. Cô cảm thấy "người rất không được khỏe" sau khi du lịch một mình vòng quanh Trung Quốc – lịch sinh hoạt bị đảo lộn và cô ăn rất nhiều đồ giao tận nơi.

Trong ba năm, Huang nói cô đã tăng khoảng 20 kg – dẫn đến những lời bình luận từ người thân khiến cô cảm thấy "đã đến lúc phải thay đổi".

"Tôi cảm thấy như mình bị miệt thị vì bị mập. Nhưng đồng thời, tôi đoán là họ cũng đang thể hiện một kiểu yêu thương cứng rắn," cô nói.

Việc tham gia trại là một "cú sốc văn hóa rất lớn", nhưng Huang cho biết giữa các học viên có sự gắn kết mạnh mẽ khi họ cùng nhau giảm cân.

Mỗi ngày – bắt đầu lúc 7 giờ 30 sáng bằng việc cân nặng – bao gồm bốn giờ tập luyện, trong đó có các lớp đạp xe trong nhà, nhảy trampoline, High-Intensity Interval Training (phương pháp tập luyện cường độ cao ngắt quãng, HIIT), tabata – một hình thức HIIT cường độ cao hơn – và tập tạ.

Bữa sáng có thể gồm bốn quả trứng luộc, nửa quả cà chua và hai miếng dưa chuột. Trong một video, Huang chấm điểm các bữa trưa của mình – bao gồm tôm, rau hấp và đậu phụ, hoặc cá hấp, cần tây Trung Quốc, rau lá hấp và súp lơ.

Cô cho biết các bữa ăn "tốt, cân bằng và được thiết kế để mô phỏng đồ ăn Trung Quốc hằng ngày".

Các học viên được yêu cầu tham gia thêm một lớp đạp xe kéo dài một giờ sau bữa tối, trước lần cân thứ hai lúc 19 giờ 30 tối. Sau đó họ có thể tắm rửa và nghỉ ngơi.

Huang nói chế độ này tạo cảm giác "rất mới lạ" trong tuần đầu tiên, nhưng sau đó cô nhận ra mình còn phải duy trì thêm ba tuần nữa. Việc nhắn tin với bạn bè giúp cô có động lực tiếp tục.

Dù mô tả cơ sở vật chất giống như nhà tù, Huang tin rằng trải nghiệm này xứng đáng – cô đã giảm 6kg trong 28 ngày.

"Nó cho tôi một cú tái khởi động mạnh mẽ và mang lại cho tôi sự kỷ luật mà tôi cần," Huang nói.

'Cản trở sự phát triển bình thường'

Tuy nhiên, các chuyên gia kêu gọi nên thận trọng. Cách tiếp cận của các trại đặc biệt đáng lo ngại vì khi giảm cân, cơ thể mất cả mô cơ lẫn mỡ, theo huấn luyện viên cá nhân Luke Hanna, người làm việc tại London.

Do đó, nếu sử dụng các biện pháp cực đoan như tập luyện quá mức, nguy cơ mất mô cơ sẽ tăng lên. Điều này đặc biệt đáng lo nếu trẻ em hoặc thanh thiếu niên giảm cân theo cách này.

"Bạn cũng có khả năng làm suy giảm sự phát triển bình thường. Vì vậy, nó có thể ảnh hưởng đến chiều cao cuối cùng của bạn và sức khỏe xương," ông nói.

Điều này cũng có thể gây ra các vấn đề tâm lý, chẳng hạn như làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển rối loạn ăn uống.

"Hiện nay, một số người giảm được lượng cân rất lớn, điều này nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng nhiều người trong số họ sẽ nhanh chóng tăng cân trở lại khi quay về cuộc sống bình thường vì phương pháp này không giải quyết được các nguyên nhân hay vấn đề gốc rễ," ông nói.

Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương quốc Anh (NHS) khuyến nghị giảm cân từ từ, ở mức từ 0,5 đến 1kg.

Ông Hanna cho rằng mọi người nên tập trung vào việc thay đổi thói quen dần dần trong môi trường sống bình thường của mình – tận hưởng các bữa ăn bổ dưỡng đều đặn, nạp đủ protein và tập thể dục vì kỹ năng, niềm vui và sự hứng thú, chứ không phải như một hình phạt.

Trên thực tế, trong một video Instagram sau đó, TL Huang nói phần khó khăn nhất là khi trở về nhà, vì cơ thể cô không còn biết thế nào là ăn uống "bình thường".

Chế độ ăn lành mạnh cũng nên bao gồm ít nhất năm khẩu phần trái cây và rau mỗi ngày, đồng thời hướng tới việc vận động 150 phút mỗi tuần. Uống nước thay cho đồ uống có đường và giảm tiêu thụ thực phẩm nhiều chất béo, nhiều đường cũng có thể giúp ích.

Phân biệt đối xử

Theo Wanqing Zhang (Trương Uyển Thanh) từ đơn vị BBC Global China Unit, các trại này bắt đầu phát triển ở Trung Quốc vào đầu những năm 2000, sau một chương trình truyền hình ghi lại hoạt động bên trong các tổ chức giảm cân. Các huấn luyện viên từ những chương trình này đã quyết định mở các trại giảm cân của riêng họ.

Tuy nhiên, sự bùng nổ thực sự diễn ra trong mười năm trở lại đây, cùng với sự trỗi dậy của mạng xã hội.

"Nếu bạn lên mạng xã hội Trung Quốc, bạn sẽ thấy rất nhiều nội dung khác nhau, được đăng bởi các nhà tổ chức trại giảm cân hoặc các học viên tham gia các trại này," Zhang nói.

Các trại có thể dao động từ những mô hình kỷ luật rập khuôn như trại mà Huang tham gia – thậm chí cực đoan đến mức lắp camera giám sát bên ngoài ký túc xá để đề phòng việc mọi người đặt đồ ăn giao tận nơi, theo bà Zhang.

Ở đầu kia của câu chuyện, chúng có thể là "những khu nghỉ dưỡng cao cấp rất sang trọng, nơi bạn có thể chạy bộ trên máy chạy bộ nhìn ra một hồ nước tuyệt đẹp".

Động lực chính là xu hướng toàn cầu về tỷ lệ béo phì gia tăng – tại khoảng hai phần ba số quốc gia, hơn 50% người trưởng thành được phân loại là thừa cân hoặc béo phì.

Theo cơ quan y tế Trung Quốc, ước tính khoảng 34% người trưởng thành trong nước được coi là thừa cân, trong khi 16% được coi là béo phì.

Ngoài ra còn có yếu tố văn hóa, theo phóng viên Wanqing Zhang của BBC.

"Trung Quốc là một quốc gia có mức độ chấp nhận và khoan dung tương đối thấp đối với sự đa dạng về cân nặng, điều đó có nghĩa là nếu bạn thừa cân, bạn có khả năng phải đối mặt với nhiều sự phân biệt đối xử hơn tại nơi làm việc hoặc khi đi hẹn hò."

Các loại tinh bột tinh chế trong gạo, bánh bao và mì là một vấn đề, cùng với thực tế là mọi người trên toàn cầu dành thời gian rảnh trong nhà với điện thoại hoặc máy tính bảng thay vì ra ngoài.

Trong khi đó, trên Instagram của mình, Huang biết cô hiện đang ở Thái Lan, tham gia một thử thách giảm cân kéo dài 30 ngày khác, tập luyện hai giờ mỗi ngày trong điều kiện nắng nóng khắc nghiệt.