โควิดสายพันธุ์ซิคาดา (Cicada) น่ากังวลแค่ไหน และเด็ก ๆ มีความเสี่ยงมากกว่าหรือไม่

องค์การอนามัยโลก (WHO) กำลังติดตามตรวจสอบเชื้อไวรัสโควิด-19 สายพันธุ์ที่มีการกลายพันธุ์สูงซึ่งมีชื่อว่า สายพันธุ์ซิคาดา (Cicada) ซึ่งล่าสุดตอนนี้ตรวจพบแล้วใน 23 ประเทศ

มีการตรวจพบโควิดสายพันธุ์นี้ซึ่งมีชื่ออย่างเป็นทางการว่าสายพันธุ์ BA.3.2 แล้วทั้งในสหรัฐอเมริกา ฮ่องกง โมซัมบิก และสหราชอาณาจักร

ในประเทศไทย กระทรวงสาธารณสุขออกมาชี้แจงว่ายังไม่พบเชื้อโควิด-19 สายพันธุ์ดังกล่าวในไทย โดยเมื่อวันที่ 27 มี.ค. ที่ผ่านมา นพ.โสภณ เอี่ยมศิริถาวร รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข ระบุว่าจากข้อมูลในช่วงหนึ่งปีที่ผ่านมาเชื้อโควิดสายพันธุ์ใหม่นี้ "ไม่ได้เป็นเชื้อรุนแรง" จึงขอประชาชนอย่าตื่นตระหนก

"ส่วนประเทศไทยขณะนี้ยังไม่พบเชื้อ แต่เมื่อเชื้อกระจายในหลายประเทศ สุดท้ายประเทศไทยก็ต้องเจอ แต่ไม่รุนแรง อย่างไรก็ตาม อย่าวิตกจนเกินเหตุ เพราะสายพันธุ์ Cicada จากข้อมูลหนึ่งปีที่ผ่านมาไม่ได้เป็นเชื้อรุนแรง" นพ.โสภณระบุ

เขาบอกด้วยว่าอาการของเชื้อไวรัสโควิดสายพันธุ์นี้เหมือน "อาการไข้หวัดทั่วไป คือ ติดเชื้อทางเดินหายใจ มีไข้ น้ำมูก ไอ เจ็บคอ"

รองปลัด สธ. กล่าวต่อไปว่า คนที่เคยฉีดวัคซีนป้องกันโรคโควิด-19 วัคซีนก็ยังสามารถป้องกันอาการป่วยรุนแรงได้อยู่ จึงแนะนำหลักป้องกันเหมือนกับไข้หวัดอื่น ๆ ทั่วไป

แม้จะไม่มีเหตุผลให้เชื่อว่าสายพันธุ์นี้อันตรายกว่าสายพันธุ์อื่น แต่ผู้เชี่ยวชาญบางคนก็แนะนำว่าเด็กมีแนวโน้มที่จะติดเชื้อสายพันธุ์นี้มากกว่าผู้ใหญ่ แล้วมันน่ากังวลแค่ไหน

รู้จักสายพันธุ์ "ซิคาดา"

โควิด-19 สายพันธุ์ BA.3.2 ถูกขนานนามว่า "จักจั่น" เพราะหลังจากตรวจพบเป็นครั้งแรกก็ยังพบว่าสายพันธุ์นี้ยังอยู่ในเฉพาะบางพื้นที่ของโลกเท่านั้น ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับแมลงชนิดนี้ที่อาศัยอยู่ใต้ดินเป็นเวลานาน

เกี่ยวกับชื่อสายพันธุ์ซิคาดา ซึ่งมีความหมายว่า จักจั่น หรือจิ้งหรีดตามบางรายงาน นายแพทย์ยง ภู่วรวรรณ ราชบัณฑิตสำนักวิทยาศาสตร์จากศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายถึงที่มาของชื่อสายพันธุ์ว่า "ไวรัสนี้ไม่ได้มีพาหะหรือซ่อนตัวอยู่ในจักจั่นหรือไม่เกี่ยวข้องอะไรเลยกับตัวจักจั่น เป็นเพียงพฤติกรรมที่คล้ายกันเท่านั้น"

"สายพันธุ์ BA.3 เป็นสายพันธุ์ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2024 ที่พร้อมกับ BA.1, BA.2…… แต่สายพันธุ์ BA.3 เป็นสายพันธุ์ที่สงบนิ่งไม่มีลูกหลาน สู้สายพันธุ์ BA จุด 2 ไม่ได้ ที่แตกลูกหลานออกมาจนถึงปัจจุบัน สายพันธุ์ BA.3 โดยเฉพาะ BA.3 หลบซ่อนนิ่งอยู่ตั้งแต่ปี 2024 แล้ววันดีคืนดี มีการกลายพันธุ์เพิ่มขึ้นเป็น BA.3.2 ที่ติดต่อได้ง่าย โผล่ขึ้นมาหลังจากสงบนิ่งมานานกว่า 2 ปี" นพ.ยงอธิบาย

สายพันธุ์นี้ถูกตรวจพบครั้งแรกในแอฟริกาใต้ เมื่อเดือน พ.ย. 2024 แต่จำนวนผู้ป่วยเริ่มเพิ่มขึ้นในเดือน ก.ย. 2025

เมื่อเดือนที่แล้ว ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (Center for Disease Control and Prevention - CDC) ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐบาลสหรัฐฯ เปิดเผยว่าพบผู้ป่วยแล้วใน 25 รัฐ

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ ระบุว่าตรวจพบ BA.3.2 ในตัวอย่างสารคัดหลั่งจากจมูกของผู้เดินทาง 4 ราย ตัวอย่างทางคลินิกจากผู้ป่วย 5 ราย และตัวอย่างจากน้ำเสีย 132 ตัวอย่าง

องค์การอนามัยโลกจัดให้สายพันธุ์นี้อยู่ระดับ "การเฝ้าระวัง" ซึ่งหมายความว่า "อาจต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ" และกำลังอยู่ระหว่างการตรวจสอบเพื่อดูว่ามันเป็นภัยคุกคามต่อสุขภาพของประชาชนทั่วโลกหรือไม่

ส่วนในประเทศไทย นอกจากการแถลงยืนยันของรองปลัด สธ. เมื่อ 27 มี.ค. ว่าประเทศไทยยังไม่พบเชื้อ นพ.สราวุฒิ บุญสุข อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ระบุเมื่อ 29 มี.ค. ว่าจากข้อมูลการเฝ้าระวังเชื้อก่อโรคโควิด 19 ด้วยการถอดรหัสพันธุกรรม (genomic surveillance) และการติดตามฐานข้อมูลสากล GISAID นั้น ยังไม่พบการรายงานสายพันธุ์ BA.3.2 ในประเทศ แต่ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังคงติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด

เด็กเสี่ยงติดเชื้อมากกว่าหรือไม่

การวิเคราะห์ข้อมูลผู้ป่วยในนครนิวยอร์กโดยไรอัน ฮิสเนอร์ นักวิจัยสายพันธุ์โควิด ดูเหมือนจะชี้ให้เห็นว่าเด็กมีแนวโน้มที่จะตรวจพบเชื้อ BA.3.2 มากกว่าผู้ใหญ่

"งานวิจัยนี้ยังไม่ได้รับการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญหรือตีพิมพ์เผยแพร่ แต่ดูเหมือนจะเป็นความจริง" ศาสตราจารย์ราวินทรา กุปตา จากสถาบันภูมิคุ้มกันบำบัดและโรคติดเชื้อแห่งเคมบริดจ์กล่าว

มีทฤษฎีต่าง ๆ เกี่ยวกับสาเหตุที่เป็นเช่นนี้ หนึ่งในนั้นคือ ระบบภูมิคุ้มกันของคนเรายากที่จะจดจำเชื้อโควิด-19 ซิคาดาได้ เพราะเป็นสายพันธุ์ที่เราไม่เคยพบมาก่อน

"โดยทั่วไปแล้ว เด็กจะมีภูมิคุ้มกันต่ำกว่าผู้ใหญ่ เพราะพวกเขาไม่เคยสัมผัสกับไวรัสและการติดเชื้อโควิดหลายชนิดมากนัก ดังนั้นคุณคาดได้เลยว่าพวกเขาจะมีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสนี้ต่ำกว่า" ศ.กุปตากล่าว

ในผู้ใหญ่ ต่อมที่ผลิตแอนติบอดีเพื่อปกป้องเราจากไวรัสจะเจริญเติบโตเต็มที่เมื่อเวลาผ่านไปหลายปี และช่วยให้เรามีภูมิคุ้มกันที่กว้างขึ้น

"เด็ก ๆ มีช่วงเวลาในการเจริญเติบโตน้อยกว่ามาก ดังนั้นนี่อาจเป็นส่วนหนึ่งที่อธิบายได้ว่าทำไมพวกเขาถึงมีความเสี่ยงต่อไวรัสนี้มากกว่า" เขากล่าวเสริม

นักวิจัยคนอื่น ๆ ชี้ว่าโปรตีนที่กลายพันธุ์อย่างมากในสายพันธุ์ซิคาดาอาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อในเด็ก

ศ.กุปตาและทีมของเขากำลังมองหาตัวอย่างจากเด็กเพื่อวิจัยเพิ่มเติมว่าทำไมสายพันธุ์นี้จึงดูเหมือนจะส่งผลกระทบต่อเด็กมากกว่า

อาการของโควิดสายพันธุ์นี้เป็นอย่างไร

ในขณะนี้ยังไม่มีหลักฐานว่าโควิด-19 สายพันธุ์ซิคาดาทำให้ผู้ป่วยมีอาการหนักกว่าเชื้อไวรัสสายพันธุ์อื่น "และก็ไม่มีอาการเฉพาะเจาะจงใดที่ดูเหมือนจะพบได้บ่อยกว่า" ศาสตราจารย์พอล ฮันเตอร์ นักระบาดวิทยาจากมหาวิทยาลัยอีสต์แองเกลียในสหราชอาณาจักร อธิบาย

เชื้อโควิด-19 สามารถทำให้เกิดอาการต่าง ๆ เช่น มีไข้ ไอ เจ็บคอ คัดจมูก อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามร่างกาย หายใจถี่ และท้องเสีย

"ไวรัสจะโจมตีเซลล์เดียวกันโดยไม่คำนึงถึงสายพันธุ์... ดังนั้นอาการที่คุณได้รับจึงเหมือนกันไม่มากก็น้อย" เอียน โจนส์ นักไวรัสวิทยาจากมหาวิทยาลัยเรดดิงในสหราชอาณาจักรระบุ

ทำไมไวรัสโควิด-19 กลายพันธุ์บ่อย

ไวรัสทุกชนิดกลายพันธุ์ไปตามกาลเวลา และไวรัสอาร์เอ็นเอ (RNA) เช่น โควิด-19 กลายพันธุ์ได้เร็วเป็นพิเศษ

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐฯ อธิบายว่า สายพันธุ์ BA.3.2 "มีความแตกต่างอย่างมาก" ซึ่งหมายความว่ามันแตกต่างจากสายพันธุ์โอไมครอนดั้งเดิมอย่างมาก

การกลายพันธุ์เหล่านี้อาจทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของคุณไม่สามารถจดจำไวรัสได้ และทำให้ไวรัสสามารถหลบเลี่ยงภูมิคุ้มกันที่คุณสร้างขึ้นมาแล้วได้ "ในระดับหนึ่ง" โจนส์ นักไวรัสวิทยาจากสหราชอาณาจักรกล่าว

"เห็นได้ชัดว่าไวรัส [กลายพันธุ์ได้] สำเร็จ มันหลบเลี่ยงแอนติบอดีในประชากร และด้วยเหตุนี้มันจึงค่อย ๆ เพิ่มขึ้น" เขากล่าวเสริม

วัคซีนจะยังได้ผลอยู่หรือไม่

วัคซีนโควิดอาจมีประสิทธิภาพลดลงในการป้องกันเชื้อไวรัสสายพันธุ์ซิคาดาเนื่องจากการกลายพันธุ์เหล่านี้ แต่ผู้เชี่ยวชาญเน้นย้ำว่าวัคซีนรุ่นก่อน ๆ ยังคงสามารถให้การป้องกันได้บางส่วนต่อสายพันธุ์ใหม่ชนิดนี้

"คุณอาจติดเชื้อ แต่คุณจะมีอาการไม่รุนแรง" โจนส์อธิบาย

จนถึงปัจจุบัน 67% ของประชากรทั้งหมดทั่วโลกได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโควิด-19 แล้ว ตามข้อมูลขององค์การอนามัยโลก

อย่างไรก็ตาม การเข้าถึงวัคซีน "เข็มกระตุ้น" ที่ได้รับการปรับปรุงใหม่ ซึ่งได้รับการปรับปรุงพัฒนาเพื่อป้องกันโควิดสายพันธุ์ใหม่พบว่ามีอัตราแตกต่างกันไปทั่วโลก

โจนส์เสริมด้วยว่า บริษัทเภสัชกรรมมีแนวโน้มที่จะพัฒนาวัคซีนรุ่นใหม่เพื่อต่อต้านเชื้อไวรัสสายพันธุ์ซิคาดาโดยเฉพาะก็ต่อเมื่อจำนวนและความรุนแรงของกรณีการติดเชื้อเพิ่มขึ้นอย่างมากเท่านั้น

น่ากังวลแค่ไหน

ฮันเตอร์ นักระบาดวิทยา กล่าวว่า ไม่ใช่เรื่องแปลกที่เรายังคงพบเห็นไวรัสโควิด-19 สายพันธุ์ใหม่อยู่เรื่อย ๆ

"เราจะยังคงพบเห็นไวรัสสายพันธุ์ใหม่ ๆ ตราบใดที่มนุษย์ยังคงอาศัยอยู่บนโลกใบนี้ เชื้อ SARS-CoV-2 ก็ไม่น่าจะหายไป" เขากล่าวเสริม

นักระบาดวิทยาผู้นี้เสริมด้วยว่าข้อเท็จจริงที่ว่าจำนวนผู้ป่วยจากสายพันธุ์ซิคาดามีจำนวนเพิ่มขึ้น ไม่ได้หมายความว่าจำนวนผู้ป่วยหรือผู้เสียชีวิตจากโควิด-19 โดยรวมจะเพิ่มขึ้นด้วย

"สายพันธุ์ต่าง ๆ จะปรากฏขึ้นอยู่เสมอและมีส่วนทำให้เกิดการระบาดเป็นระลอก ๆ... แต่มีแนวโน้มว่าเราจะยังคงเห็นจำนวนผู้เสียชีวิตและผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงลดลง" เขาอธิบาย

เมื่อเดือน ธ.ค. 2025 องค์การอนามัยโลกระบุว่าไม่มีข้อมูลใดบ่งชี้ว่าความรุนแรง การเข้ารักษาในโรงพยาบาล หรือการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับเชื้อไวรัสโควิด-19 สายพันธุ์ซิคาดามีเพิ่มขึ้น และบอกด้วยว่ามันมีความเสี่ยงต่อสุขภาพของประชาชนในระดับต่ำ

"[โควิด-19] ตอนนี้เป็นหนึ่งในโรคติดเชื้อทางเดินหายใจในฤดูหนาวที่เราพบเห็นได้ทั่วไป และผู้คนจำเป็นต้องตระหนักถึงมัน" โจนส์กล่าว

"หากพวกเขารู้สึกว่าตนเองจะได้รับประโยชน์จากวัคซีน พวกเขาก็ควรไปฉีดวัคซีน" เขาเสริม

อย่างไรก็ตาม กลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ที่มีอายุมากกว่า 65 ปี ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่มีโรคประจำตัว อาจป่วยหนักจากการติดเชื้อโควิด-19 ได้

"การขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ตั้งแต่เนิ่น ๆ เป็นสิ่งสำคัญหากบุตรหลานของคุณมีโรคปอด โรคหัวใจ หรือภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องอยู่แล้ว" ศ.กุปตากล่าว

"แต่สำหรับเด็กที่มีสุขภาพดีส่วนใหญ่ อาการมักจะหายได้เอง" เขากล่าวทิ้งท้าย