Nani wanaotaka Iran ichukue hatua za 'kujikinga kabla ya kushambuliwa' na Marekani?

Wakati hatma ya kusitishwa kwa mapigano kati ya Iran na Marekani ikiwa bado haijulikani, baadhi ya makundi yenye ushawishi ndani ya mfumo wa mamlaka wa Iran yanaendelea kusukuma mkakati wa kuongeza shinikizo dhidi ya Washington badala ya kutegemea mazungumzo.

Katika wiki za hivi karibuni, mamlaka za Iran zimeongeza masharti ya kusitisha mapigano, ikiwemo kuitaka Marekani na washirika wake kuondoa kile wanachokiita mzingiro dhidi ya Yemen. Wakati huo huo, maafisa wa kijeshi na kisiasa wamezungumzia mikakati mipya ya kukabiliana na shinikizo la kimataifa.

Miongoni mwa wanaounga mkono msimamo huu, kuna imani kwamba hali ya "hakuna vita, hakuna amani" inaweza kuiathiri Iran zaidi kuliko kuendelea kushinikiza wapinzani wake. Kwa mtazamo wao, Marekani haitakubali madai ya Tehran kwa hiari, bali italazimika kufanya hivyo ikiwa itakabiliwa na gharama kubwa za kisiasa, kijeshi na kiuchumi.

Kwa sababu hiyo, wanapendekeza kile wanachokiita "shinikizo la juu kabisa la Iran", mkakati unaolenga kuongeza gharama kwa Marekani na washirika wake badala ya kusubiri hatua kutoka Washington.

Nani wanaounga mkono mkakati huo?

Kwa miaka mingi, upinzani dhidi ya mazungumzo na Marekani umekuwa sehemu ya siasa za Iran.

Ingawa viongozi wa Iran wamewahi kukubali mazungumzo katika nyakati mbalimbali, baadhi ya makundi ya kisiasa na kiusalama yameendelea kuamini kwamba tofauti kati ya Tehran na Washington haziwezi kutatuliwa kupitia diplomasia.

Baada ya vita vya karibuni, sauti za wanaopinga mazungumzo zimeongezeka. Wanasema Marekani ndiyo iliyoanzisha mzozo na kwamba Iran haipaswi kumaliza vita kwa maridhiano.

Msimamo huo unawakilishwa na baadhi ya wabunge, watu wa vyombo vya habari vya kihafidhina na watu wenye ushawishi katika taasisi za usalama na kijeshi.

Mwanasiasa mwenye msimamo mkali Saeed Jalili ni miongoni mwa wanaotajwa mara kwa mara. Wafuasi wake wanaamini kuwa wakati adui anaonekana kudhoofika, ni wakati wa kuongeza shinikizo badala ya kupunguza mvutano.

Mbunge Mahmoud Nabaviyan pia amekuwa miongoni mwa wakosoaji wakubwa wa mazungumzo na Marekani. Kwa mujibu wake, Iran ilikuwa imepata mafanikio makubwa katika vita na haikupaswa kuharakisha mazungumzo.

Mbunge mwingine, Amir Hossein Sabeti, ameenda mbali zaidi kwa kutetea hatua za "kujikinga kabla ya kushambuliwa". Katika baadhi ya kauli zake amedai kwamba Iran inapaswa kuchukua hatua dhidi ya Marekani kabla ya kushambuliwa yenyewe.

Mchambuzi wa kisiasa Mohammad Marandi naye ni miongoni mwa wanaoamini kwamba kipindi kijacho kinaweza kushuhudia kuongezeka kwa mvutano kati ya pande hizo mbili.

Kwa ujumla, wafuasi wa mkakati huu wanapatikana zaidi miongoni mwa watu walio karibu na makundi ya kihafidhina, baadhi ya wabunge na watu wenye ushawishi katika vyombo vya habari vinavyoiunga mkono serikali.

Hoja yao ni ipi?

Wanaounga mkono mkakati wa "shinikizo la juu kabisa" wanaamini kuwa Marekani inaepuka kuingia katika vita vipya kutokana na gharama zake za kisiasa na kiuchumi.

Kwa mtazamo wao, Washington inaweza kushinikizwa kukubali masharti ya Iran ikiwa itahofia ongezeko la gharama za mgogoro katika Mashariki ya Kati.

Wengine wanataja mfano wa Yemen, wakisema kwamba makundi yanayopinga Marekani na washirika wake yamefanikiwa kupata matokeo kupitia shinikizo na upinzani kuliko kupitia mazungumzo.

Hoja nyingine ni kwamba Marekani na Iran zina mgongano wa maslahi ambao ni wa muda mrefu na usioweza kuondolewa kirahisi kwa makubaliano ya kisiasa. Kutokana na hilo, wanaamini kuwa njia bora ni kuongeza uwezo wa kujilinda na kuzuia mashambulizi badala ya kutegemea diplomasia.

Kwa msingi huo, baadhi yao wanazungumzia hata uwezekano wa "pigo la kwanza" dhidi ya adui ikiwa wataona kuna tishio la shambulio linalokaribia.

"Nahpad" ni akina nani?

Katika miezi ya hivi karibuni, mjadala kuhusu mazungumzo umeambatana na matumizi ya istilahi ya "Nahpad", neno linalotumiwa kuelezea watu wanaodaiwa kuathiriwa au kuelekezwa kwa njia inayofaidisha adui.

Lebo hiyo imetumiwa dhidi ya baadhi ya viongozi wa zamani na wanasiasa wanaounga mkono mazungumzo.

Miongoni mwa waliokumbwa na ukosoaji huo ni marais wa zamani Mohammad Khatami na Hassan Rouhani, ambao wamekuwa wakisisitiza umuhimu wa kusikiliza maoni ya wananchi na kutafuta njia za kumaliza mzozo.

Wafuasi wa mkakati wa shinikizo la juu kabisa mara nyingi huona mitazamo kama hiyo kuwa ishara ya udhaifu, huku wakosoaji wao wakisema tofauti za kisiasa zinapaswa kuruhusiwa bila kuzigeuza kuwa masuala ya usalama.

Shinikizo la juu kabisa linafikia wapi?

Wakosoaji wa mkakati huu wanaonya kwamba unaweza kuambatana na hatari kubwa.

Kwa mujibu wao, baadhi ya wafuasi wa mkakati huo huenda wakawa wanapuuza uwezo wa kijeshi na kiuchumi wa Marekani pamoja na uwezo wake wa kuhimili migogoro ya muda mrefu.

Pia wanaonya kuwa makadirio yasiyo sahihi yanaweza kusababisha maamuzi yatakayoongeza mvutano badala ya kupunguza hatari ya vita.

Wengine wanaona kuwa mafanikio ya mkakati wowote wa Iran hayatategemea nguvu za kijeshi pekee, bali pia uwezo wa uchumi, ustahimilivu wa jamii na namna nchi inavyoweza kubeba gharama za mgogoro wa muda mrefu.

Kuongezeka kwa mvutano katika eneo la Mashariki ya Kati kunaweza kuwa na athari kubwa za kiuchumi na kisiasa kwa Iran, hata kama hakutageuka kuwa vita kamili.

Kwa sasa, bado haijulikani ni kwa kiwango gani wanaounga mkono mkakati wa "shinikizo la juu kabisa" wana ushawishi ndani ya mfumo wa kufanya maamuzi nchini Iran. Ingawa baadhi ya dalili zinaonyesha kuwa walio wengi wanaunga mkono kuendelea kwa mazungumzo, kauli za mara kwa mara kutoka kwa maafisa wenye ushawishi zinaonyesha kuwa wapinzani wa mazungumzo bado wana sauti muhimu.

Hivyo, hata kama kundi hili si kubwa kwa idadi, linaweza kuwa na nafasi muhimu katika kuathiri mwelekeo wa sera za Iran na mustakabali wa mazungumzo yake na Marekani.