تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند بیش از ۵۰ پایگاه نظامی ایران از آغاز جنگ در حملات آمریکا آسیب دیده‌اند

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که از زمان آغاز جنگ، بیش از ۵۰ پایگاه نظامی ایران، از جمله مقر فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند.

تصاویر بررسی‌شده توسط بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی نشان می‌دهند پایگاه‌هایی در سراسر ایران در حملات آمریکا به ‌شدت آسیب دیده‌اند و کارشناسان آثار خسارت به جنگنده‌های نیروی هوایی، ناوهای جنگی و تاسیسات موشک‌های بالستیک را شناسایی کرده‌اند.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند از زمان آغاز درگیری در ۲۸ فوریه، بیش از ۱۳ هزار نقطه را در سراسر ایران هدف قرار داده‌اند.

سه‌شنبه و چهارشنبه‌ شب، پس از سرنگونی یک بالگرد آمریکایی در خلیج فارس، نیروهای آمریکا و ایران موج‌های تازه‌ای از حملات را علیه یکدیگر انجام دادند. در روزهای شنبه و یک‌شنبه نیز ایران و اسرائیل حملاتی متقابل انجام دادند و اسرائیل علاوه بر هدف قرار دادن جنوب بیروت، مواضع نظامی در جمهوری اسلامی را نیز هدف حمله قرار داد.

در حالی که بیش از یک ماه است آتش‌بسی موقت برقرار شده، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اواخر ماه گذشته مدعی شد که آمریکا «آنها [ایران] را از نظر نظامی شکست داده است».

او به لارا ترامپ، عروس خود و مجری شبکه فاکس نیوز گفت: «نیروی دریایی آنها کاملا از بین رفته است. ۱۰۰ درصد.» او افزود: «نیروی هوایی آنها هم کاملا از بین رفته است. ۱۰۰ درصد.»

اما با وجود حملاتی که به پایگاه‌های ایران در سراسر کشور صورت گرفته، برخی از تصاویر بررسی‌شده توسط بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی نشان می‌دهند که تهران از آتش‌بس شکننده برای انجام تعمیرات ورودی تونل‌ها در برخی از پایگاه‌های مهم موشکی استفاده کرده است.

در طول این درگیری، تعیین میزان خسارت واردشده به پایگاه‌های نظامی ایران دشوار بوده است، چون آمریکا تلاش کرده پوشش ماهواره‌ای منطقه را محدود کند. پنتاگون در ماه مارس از شرکت پلنت، یکی از ارائه‌دهندگان اصلی تصاویر ماهواره‌ای، خواست انتشار تصاویر جدید از ایران و بخش بزرگی از خاورمیانه را محدود کند. این شرکت در توجیه این اقدام اعلام کرد که می‌خواهد اطمینان حاصل کند تصاویرش «توسط بازیگران متخاصم برای هدف قرار دادن نیروها و غیرنظامیان متحدان و شرکای ناتو» مورد استفاده قرار نگیرد.

با این حال، بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی با استفاده از تصاویر قدیمی‌تر شرکت پلنت و همچنین تصاویر ارائه‌دهندگان بین‌المللی دیگر، خسارت واردشده به ۵۱ مرکز نظامی در سراسر ایران، از جمله پایگاه‌های هوایی، تاسیسات دریایی و مجموعه‌های متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را ثبت کرده است.

این تحلیل احتمالا تنها ارزیابی بخشی از خسارت‌هاست، زیرا بسیاری از تاسیسات ایران ماهیتی محرمانه دارند. شرکت اطلاعاتی خصوصی جینز برآورد کرده است که در مجموع ۱۹۷ پایگاه نظامی و متعلق به سپاه پاسداران در ایران وجود دارد.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد باندهای پرواز و هواپیماها در بیش از ۱۲ نقطه هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که به‌ گفته کارشناسان به آمریکا کمک کرده کنترل کامل حریم هوایی ایران را در دست بگیرد.

در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، حملات ۷ مارس دست‌کم ۱۷ هواپیما را در بخش نظامی این مجموعه نابود کرد و در پایگاه هوایی شیراز نیز حملات آمریکا و اسرائیل بین ۲ تا ۱۷ آوریل دست‌کم ۱۳ هواپیما را هدف قرار داد.

حملات همچنین ناوگان شناورهای جنگی ایران را هدف قرار داده است. در روزهای آغازین جنگ، در جریان حملات به پایگاه دریایی بندرعباس که مقر فرماندهی نیروی دریایی ایران است، چندین شناور و ساختمان آسیب دیدند.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌داد که در روز ۴ مارس دود از یک کشتی آسیب‌دیده و بخش اداری بندر به هوا برخاسته است. همچنین چندین شناور در پایگاه دریایی کنارک نیز به‌ شدت آسیب دیده‌اند.

در همین حال، تصاویر ماهواره‌ای ظاهرا نشان‌دهنده خسارت گسترده به مقر فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و همچنین ستاد فرماندهی کل این نیرو در حومه شرقی تهران است. فرمانده نیروی دریایی سپاه، سرتیپ علیرضا تنگسیری، نیز اواخر ماه مارس در یک عملیات اسرائیل کشته شد.

کارشناسان به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی گفته‌اند که با وجود ضربات بسیار سنگینی که در این حملات پیاپی به نیروی دریایی و نیروی هوایی ایران وارد شده است، تهران همچنان توانایی وارد کردن خسارت به آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن را دارد.

زو فینتوچ از شرکت امنیتی گلوبال گاردین گفت: «توانایی ایران برای دفاع از خود کمتر به نیروهای متعارفش مانند نیروی هوایی وابسته است و بیشتر به ظرفیت آن برای انجام حملات متقابل با استفاده از موشک‌ها یا پهپادها متکی است.»

تهران از پهپادهای کوچک و ارزان ‌قیمت برای حمله به زیرساخت‌ها در سراسر خاورمیانه، از جمله شماری از پایگاه‌های نظامی آمریکا استفاده کرده و سال‌هاست مدل شاهد را به کشورهای هم‌پیمان خود مانند روسیه صادر می‌کند.

رافائل کوهن، مدیر برنامه امنیت ملی در مدرسه سیاست‌گذاری عمومی رند گفت که «ناوگان پشه‌ای» ایران متشکل از شناورهای کوچک و تندرو، به این کشور اجازه خواهد داد همچنان تهدیدی برای نیروهای آمریکا و کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز باقی بماند.

تصاویر ماهواره‌ای همچنین نشان می‌دهد که تهران ظاهرا از آتش‌بس شکننده برای انجام تعمیرات در دست‌کم چهار پایگاه موشک‌های بالستیک خود استفاده می‌کند.

تصاویر ظاهرا نشان می‌دهند که جاده‌های پایگاه موشکی تبریز از آوار پاکسازی شده‌اند. تونل‌هایی که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده بودند، ظاهرا دوباره حفاری شده‌اند و آنچه به نظر می‌رسد خودروهای عمرانی و ماشین‌آلات سنگین باشد، در تصاویر دیده می‌شود.

اما کامران بخاری، پژوهشگر ارشد شورای سیاست خاورمیانه گفت مشکلات اقتصادی ایران که پیش از جنگ نیز وجود داشته، ممکن است تلاش‌ها برای بازسازی کامل توان نظامی را با مانع روبه‌رو کند.

او گفت: «ایران به ‌دلیل محدودیت منابعی که می‌تواند برای بازسازی اختصاص دهد با محدودیت مواجه خواهد بود، زیرا همزمان باید به شرایط پایه‌ای اقتصاد نیز رسیدگی کند.»

علاوه بر پایگاه‌های نظامی، بسیاری از ساختمان‌های غیرنظامی نیز در سراسر کشور هدف حمله قرار گرفته‌اند. بر اساس گزارش خبرگزاری فعالان حقوق بشر مستقر در آمریکا، بیش از هزار و ۷۰۰ غیرنظامی از زمان آغاز درگیری کشته شده‌اند. با این حال، دریادار برد کوپر، فرمانده نظامی آمریکایی ناظر بر جنگ، این ادعا را که هزاران غیرنظامی جان باخته‌اند، زیر سوال برده است.

حملات آمریکا همچنین نیروهای امنیت داخلی وفادار به حکومت روحانیون، از جمله مجموعه‌های متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و پایگاه‌های بسیج را که نیروی شبه‌نظامی داوطلب تحت کنترل سپاه هستند و اغلب برای سرکوب اعتراض‌ها در خیابان‌ها به کار گرفته می‌شود، هدف قرار داده است.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که مرکز فرماندهی نیروی بسیج در تهران در حدود ۴ مارس هدف حمله قرار گرفته و ساختمان مجاور آن در اثر این حمله به ‌طور کامل با خاک یکسان شده است.

در آغاز جنگ، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تلویحا اشاره کرده بود که یکی از اهداف او فراهم کردن زمینه برای سرنگونی حکومت توسط معترضان ضدحکومتی است. هرچند از آن زمان، این موضع کم‌رنگ‌تر شده است.

لوئیس اسمارت، تحلیلگر ارشد شرکت جینز گفت: «بنابراین این حملات تقریبا به‌ طور قطع در درجه نخست با هدف افزایش احتمال فراهم شدن شرایط برای سرنگونی حکومت انجام شده است؛ هدفی که اسرائیل دنبال می‌کرد و آمریکا نیز تا حدی با آن همسو بود.»

او افزود: «چنین اقدامی برای کمک به هرگونه سرنگونی حکومت توسط مردم ضروری بود و در ادامه اعتراض‌ها و شورش‌های دسامبر ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶ صورت گرفت؛ اعتراض‌هایی که نیروهای امنیت داخلی ایران آنها را به ‌شدت سرکوب کردند.»

در طول آتش‌بس، ایران و آمریکا در نقاط مختلف منطقه به تبادل حملات ادامه داده‌اند. بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی هفته گذشته فاش کرد که تهران از آغاز جنگ تاکنون دست‌کم به ۲۰ پایگاه نظامی آمریکا خسارت وارد کرده است.

این حملات پایگاه‌های مستقل آمریکا و همچنین تاسیسات مشترک با کشورهای میزبان در هشت کشور را هدف قرار داد و میلیون‌ها دلار خسارت به سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی، هواپیماهای سوخت‌رسان و سامانه‌های راداری وارد کرد. ایران همچنین در هفته جاری یک بالگرد را که در حال گشت‌زنی در تنگه هرمز بود سرنگون کرد.

در واکنش، آمریکا روز چهارشنبه اعلام کرد موجی از «حملات دفاع از خود» را علیه مراکز نظامی، تاسیسات مراقبتی و سایت‌های راداری در جنوب ایران به پایان رسانده است. تهران نیز در پاسخ، مجموعه‌ای از حملات را علیه دارایی‌های نظامی آمریکا در بحرین، کویت و اردن انجام داد.