پشت‌پرده بازپرداخت وام در سایه جنگ ایران؛ آیا روابط امارات با پاکستان دچار تنش شده است؟

رسانه‌های محلی پاکستان به‌طور گسترده گزارش داده‌اند که این کشور با وجود فشارهای اقتصادی تصمیم گرفته وام خود به امارات متحده عربی را بازپرداخت کند.

روابط میان پاکستان و امارات متحده عربی اخیراً مورد توجه قرار گرفته و برخی ناظران به نشانه‌هایی از احتمال بروز تنش در رابطه‌ای اشاره می‌کنند که مدت‌ها نزدیک تلقی می‌شد.

این گمانه‌زنی‌ها پس از تصمیم اخیر اسلام‌آباد برای بازپرداخت سپرده‌های اعتباری خود به ابوظبی شکل گرفت، اقدامی که برخلاف رویه گذشته است، زیرا پیش‌تر این سپرده‌ها برای حمایت از اقتصاد شکننده پاکستان تمدید می‌شدند.

هیچ‌یک از دو طرف به‌طور علنی وجود اختلاف را تأیید نکرده‌اند و اسلام‌آباد نیز این گمانه‌زنی‌ها را رد کرده و تأکید دارد که روابط همچنان قوی است.

با این حال، زمان‌بندی و میزان این بازپرداخت، گمانه‌زنی‌ها را در رسانه‌های منطقه‌ای افزایش داده است.

چه چیزی این گمانه‌زنی‌ها را برانگیخت؟

گمانه‌زنی درباره احتمال تنش در روابط پاکستان و امارات پس از آن مطرح شد که برخی رسانه‌های محلی گزارش دادند اسلام‌آباد قصد دارد در ماه آوریل مجموعه‌ای از سپرده‌های اعتباری سررسیدشده را به ابوظبی بازپرداخت کند.

روزنامه اکسپرس تریبون گزارش داد که این مبلغ حدود ۳/۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود که نزدیک به یک‌پنجم ذخایر ارزی پاکستان را تشکیل می‌دهد.

برخی گزارش‌ها، از جمله در رسانه‌های هندی، همچنین حاکی از آن بود که این تصمیم در پی درخواست امارات برای برداشت کامل منابع مالی در بحبوحه جنگ ایران اتخاذ شده است؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره وضعیت تأمین مالی خارجی پاکستان ایجاد کرده است.

وزارت امور خارجه پاکستان این موضوع را تأیید کرده و گفته است سپرده‌های امارات که در چارچوب توافق‌های تجاری دوجانبه و در راستای حمایت ابوظبی از ثبات اقتصادی پاکستان قرار داده شده بودند، سررسید شده‌اند و از طریق بانک مرکزی پاکستان بازگردانده خواهند شد. با این حال، مبلغ مشخصی اعلام نشد.

با وجود آنکه زمان‌بندی و میزان بازپرداخت بحث‌هایی درباره احتمال تنش ایجاد کرده، نه اسلام‌آباد و نه ابوظبی نشانه‌ای از وجود تنش ارائه نکرده‌اند.

وزارت امور خارجه پاکستان این اقدام را «روندی معمول در امور مالی» توصیف کرده و گمانه‌زنی‌ها درباره شکاف را «گمراه‌کننده» خوانده است. این وزارتخانه بار دیگر بر روابط قوی پاکستان با امارات تأکید کرده است.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

موضوع بازپرداخت وام اهمیت دارد، زیرا پاکستان برای تأمین نیازهای مالی خارجی خود در چارچوب برنامه نجات ۷ میلیارد دلاری صندوق بین‌المللی پول به‌شدت به سپرده‌های دوجانبه متکی است.

این برنامه پاکستان را ملزم می‌کند حدود ۱۲/۵ میلیارد دلار تضمین مالی و تمدید سپرده‌ها از شرکای کلیدی عمدتا چین، عربستان سعودی و امارات تأمین کند تا سطح مناسبی از ذخایر ارزی حفظ شود.

به گزارش روزنامه داون پاکستان، سپرده‌های امارات «بخش حیاتی این سازوکار» بوده‌اند.

عدم قطعیت درباره وام‌های امارات از اوایل سال ۲۰۲۶ آغاز شد، زمانی که گزارش شد ابوظبی با وجود درخواست پاکستان در دسامبر ۲۰۲۵ برای تمدید دوساله، این سپرده‌ها را به تمدیدهای کوتاه‌مدت، ماه‌به‌ماه تغییر داد.

این موضوع نشان‌دهنده فاصله گرفتن از رویه قبلی است، چون این سپرده‌ها معمولا به‌صورت سالانه تمدید می‌شدند.

گزارشی در روزنامه دی نیوزاین تغییر سیاست را بازتاب «سخت‌تر شدن شرایط مالی» توصیف کرد، در حالی که داون نوشت این موضوع نشان‌دهنده «نگرانی اماراتی‌ها از ادامه این ترتیبات» است.

مسئله بازپرداخت در ابتدا نگرانی‌هایی را در رسانه‌های پاکستان ایجاد کرد مبنی بر اینکه حاشیه امنیت مالی خارجی کشور به‌ویژه در شرایط اختلال در عرضه مرتبط با درگیری خاورمیانه ممکن است تضعیف شود.

با این حال، این نگرانی‌ها پس از آن کاهش یافت که وزیر دارایی پاکستان، محمد اورنگ‌زیب، اعلام کرد عربستان سعودی ۳ میلیارد دلار سپرده اضافی در اختیار کشور قرار خواهد داد و همچنین یک تسهیلات ۵ میلیارد دلاری موجود را برای سه سال دیگر تمدید می‌کند.

رسانه‌ها چه می‌گویند؟

برخی کارشناسان و رسانه‌های منطقه‌ای گفته‌اند نشانه‌هایی از شکاف در حال ظهور است و برخی رسانه‌های پاکستانی نیز گزارش‌های بین‌المللی را برجسته کرده‌اند که از افزایش تنش‌ها حکایت دارد.

در تحلیلی در روزنامه العربی الجدید وابسته به قطر آمده است که نشانه‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه ابوظبی در حال «مجازات شدید» اسلام‌آباد است و می‌کوشد آن را «از نظر اقتصادی تحت فشار قرار داده و از نظر مالی آسیب بزند» به‌دلیل مواضعی که از نظر امارات ناخوشایند بوده‌اند، از جمله نزدیکی سیاسی و نظامی آن با عربستان سعودی.

در این تحلیل همچنین آمده است که دلیل احتمالی دیگر می‌تواند به اظهارات اخیر وزیر دفاع پاکستان، خواجه آصف، مربوط باشد که اسرائیل را به‌شدت مورد انتقاد قرار داد و ظاهرا آن را «شر» و «نفرینی برای بشریت» خواند.

در همین حال، وب‌سایت امارات ۷۱ که به پوشش موضوعاتی می‌پردازد که معمولا در رسانه‌های جریان اصلی کمتر مطرح می‌شوند به گزارشی از مجله دیپلمات اشاره کرده است که روابط پاکستان و امارات را «وابستگی بدون اعتماد» توصیف می‌کند.

در این گزارش، محمد فیصل، روزنامه‌نگار پاکستانی، استدلال کرده است که جنگ ایران «شکاف‌ها» در روابط دو کشور را برجسته کرده، هرچند «نارضایتی‌های زیربنایی سال‌ها در حال شکل‌گیری بوده‌اند».

او گفته است این وضعیت ناشی از اولویت دادن اسلام‌آباد به ریاض نسبت به ابوظبی است، اقدامی که با جاه‌طلبی امارات برای برتری منطقه‌ای در تضاد است.

روزنامه گریتر کشمیر (مستقر در کشمیر تحت اداره هند) در گزارشی نوشت: «امارات از حمایت آشکار پاکستان از ایران در جنگ کنونی ناراضی است و به‌ویژه از تلاش‌های دیپلماتیک اسلام‌آباد برای میانجی‌گری آتش‌بس خشنود نیست».

در این تحلیل افزوده شده است: «روابط نزدیک پاکستان با ترکیه و قطر نیز امارات را ناراحت کرده و در نتیجه، امارات با دیگر شرکای امنیتی منطقه‌ای همسو شده است.»

در گزارشی از تام حسین، روزنامه‌نگار مستقر در اسلام‌آباد، برای روزنامه هنگ‌کنگی ساوت چاینا مورنینگ پست نیز با اشاره به انتقاد کاربران شبکه‌های اجتماعی در امارات از موضع پاکستان درباره جنگ ایران آمده است که با وجود تکذیب‌های اسلام‌آباد، این «واکنش هماهنگ در شبکه‌های اجتماعی» ظاهرا نشان می‌دهد که تصمیم امارات برای مطالبه بازپرداخت سپرده‌های سررسیدشده «ناشی از عواملی فراتر از نیاز اقتصادی» بوده است.

گام بعدی چیست؟

در مقاله‌ای در مجله دیپلمات نوشته محمد فیصل آمده است که «با گذشت زمان، پاکستان و امارات ناگزیر خواهند بود روابط دوجانبه خود را در چارچوب نظم منطقه‌ای در حال تغییر بازنگری کنند» و افزوده شده است که «به‌تدریج، تعامل عمل‌گرایانه می‌تواند به بازسازی اعتماد و کاهش اختلاف‌ها کمک کند».

با این حال، در این مقاله آمده است که «تا آن زمان، احتمالا اصطکاک ادامه خواهد داشت».

در مقاله‌ای در روزنامه داون هم آمده است که ائتلاف‌های قدیمی در مناطقی مانند آسیا و غرب «در حال فروپاشی» هستند، در حالی که شراکت‌های جدید «هنوز شکننده‌اند».

این مقاله افزوده است که فاصله گرفتن امارات از کشورهای خلیج فارس و مطالبه بازپرداخت وام نشان می‌دهد که «جهان جنوب»، «به‌هیچ‌وجه یک موجودیت ایدئولوژیک منسجم که در برابر هسته‌های غربی نظام سرمایه‌داری متحد باشد، نیست».

در همین حال، مقاله‌ای در پاکستان آبزرور بدون اشاره مستقیم به تنش، تأکید کرده است که روابط اسلام‌آباد با ابوظبی نیازمند «رویکردی راهبردی‌تر و متوازن‌تر» است.

در این مقاله آمده است: «پاکستان باید اطمینان حاصل کند که اجازه نمی‌دهد امارات از آن فاصله بگیرد یا به‌گونه‌ای بیش از حد به هند نزدیک شود که فضای راهبردی پاکستان را محدود کند»، و افزوده شده است که پاکستان همچنین باید «از منزوی کردن یا دور کردن امارات بر سر اختلاف‌ها، از جمله مسائل حساس مانند روابط آن با اسرائیل، خودداری کند.»