طرح جنجالی زهران ممدانی برای سوپرمارکت‌های ارزان‌قیمت؛ راه‌حلی برای گرانی یا «مدل شوروی»؟

مجموعه‌ای از اقلام سبد خانوار با ۳۰ درصد تخفیف؛ یعنی ۹۰ دلار صرفه‌جویی در هر ماه و بیش از هزار دلار در سال. پیشنهاد وسوسه‌انگیزی به نظر می‌رسد، درست است؟

این همان چیزی است که شهر نیویورک با افتتاح سوپرمارکت‌های تحت مدیریت شهرداری در نظر دارد به آن دست یابد؛ فروشگاه‌هایی که هدفشان سبک‌تر کردن بار هزینه‌ها بر دوش ساکنان یکی از گران‌ترین شهرهای جهان است.

بر اساس نظرسنجی‌ که شهرداری نیویورک به آن استناد کرده است، نزدیک به ۹ نفر از هر ۱۰ شهروند نیویورک معتقدند هزینه مواد غذایی با سرعتی بیشتر از درآمدشان افزایش یافته است.

این طرح منتقدان سیاسی و اقتصادی زیادی دارد که پیش‌بینی می‌کنند با شکست مواجه شود.

زهران ممدانی، شهردار نیویورک، که خود را «سوسیالیست دموکرات» معرفی می‌کند و با پیشنهادهایی از این دست در انتخابات پیروز شد، اعلام کرد که این فروشگاه‌ها کالاهای خود را با ۳۰ درصد تخفیف عرضه خواهند کرد و جزئیات بیشتری از طرح ارائه داد.

قرار است در گام نخست، پنج سوپرمارکت شهری در نیویورک راه‌اندازی شود؛ یکی در هر یک از پنج بخش اصلی شهر: منهتن، برانکس، بروکلین، کویینز و استیتن آیلند.

مقام‌های شهر فهرست دقیقی از کالاهایی که در این فروشگاه‌ها عرضه خواهد شد منتشر نکرده‌اند، اما گفته‌اند «مواد غذایی سالم» مانند گوشت قرمز، مرغ، ماهی و سایر آبزیان، میوه و سبزیجات تازه، و همچنین حدود ۲۰ گروه دیگر از کالاهای اساسی، محصولات خشک و ماندگار، لبنیات و سایر کالاهای یخچالی در آن‌ها به فروش خواهد رسید. همه این کالاها با ۳۰ درصد تخفیف عرضه خواهند شد.

نان، شیر، پنیر، تخم‌مرغ، ماکارونی، برنج و لوبیا از جمله اقلام اساسی هستند که آن‌ها نیز با ۳۰ درصد تخفیف به فروش خواهند رسید.

هرچند مقام‌های شهر این موضوع را به صراحت بیان نکردند، اما از اظهارات آن‌ها چنین برمی‌آمد که سوپرمارکت‌های شهری علاوه بر کالاهای مشمول تخفیف، محصولات دیگری را نیز بدون تخفیف عرضه خواهند کرد.

در سندی که شهرداری نیویورک منتشر کرده، آمده است: «هر فروشگاه مجموعه‌ای از کالاها را متناسب با تنوع فرهنگی نیویورک و ویژگی‌های محله‌ای که در آن قرار دارد عرضه خواهد کرد.»

ممدانی گفت که تخفیف ۳۰ درصدی بر اساس «قیمت متعارف بازار» اعمال خواهد شد.

با این‌ حال، مشخص نیست قیمت‌های سوپرمارکت‌های شهری دقیقا با کدام قیمت‌ها مقایسه خواهند شد.

شهردار نیویورک گفت قیمت‌ها ماهی یک‌بار تعیین می‌شوند و بدون توجه به نوسانات بازار، به مدت ۳۰ روز ثابت خواهند ماند.

به گفته آقای ممدانی، این فروشگاه‌ها مشروبات الکلی، سیگار، محصولات مربوط به قمار و همچنین غذاهای گرم نخواهند فروخت.

شهرداری نیویورک اعلام کرد صرفه‌جویی ماهانه ۹۰ دلاری به‌معنای کاهش ۱۵درصدی کل هزینه خرید مواد غذایی خانوار است. به گفته مقام‌های محلی، این بدان معناست که نیمی از صورت‌حساب مواد غذایی مشمول تخفیف شهرداری خواهد شد.

سرمایه دولتی، مدیریت خصوصی

کارکنان شهرداری این سوپرمارکت‌ها را اداره نخواهند کرد بلکه شهرداری نیویورک مناقصه‌ای برگزار کرده است تا یک شرکت خصوصی مسئول اجرای طرح و اداره آن‌ها شود.

شرکتی که اداره این فروشگاه‌ها را بر عهده می‌گیرد، از پرداخت اجاره‌بها، هزینه هرگونه بازسازی مورد نیاز در واحدهای تجاری و همچنین مالیات بر املاک معاف خواهد بود.

به گفته شهرداری نیویورک، صرفه‌جویی ناشی از پایین‌تر بودن هزینه‌های عملیاتی این فروشگاه‌ها نسبت به سایر سوپرمارکت‌ها، باید در قیمت نهایی کالاها برای مصرف‌کنندگان منعکس شود.

مقام‌ها همچنین متعهد شده‌اند برای رساندن میزان تخفیف به ۳۰ درصد اعلام‌شده، به کالاهای منتخب یارانه اختصاص دهند.

کارکنان این سوپرمارکت‌ها باید دستمزد مناسبی دریافت کنند و فروشگاه‌ها نیز ملزم به رعایت استانداردهای کیفی خواهند بود.

ممدانی بودجه‌ای ۷۰ میلیون دلاری برای ساخت یا بازسازی پنج فروشگاه اختصاص داده است.

محل دو فروشگاه نخست از همین حالا مشخص شده است.

به گفته شهرداری، نخستین فروشگاه در اواخر سال ۲۰۲۷ در برانکس افتتاح خواهد شد. این فروشگاه بخشی از یک مجموعه بزرگ‌تر تجاری و مسکونی به نام «د پنینسولا» در محله هانتس پوینت خواهد بود و مساحتی حدود هزار و ۴۰۰ مترمربع خواهد داشت.

محل دوم در منهتن تعیین شده است. این فروشگاه با مساحتی حدود ۸۰۰ مترمربع در «لا مارکتا» قرار خواهد گرفت؛ بازاری در محله ایست هارلم که هم‌اکنون تحت مدیریت شهرداری است.

قرار است این فروشگاه و سه شعبه باقی‌مانده در سال ۲۰۲۹ افتتاح شوند.

اقتصادی به «سبک شوروی»

منتقدان این برنامه آن را طرحی «به سبک شوروی» توصیف کرده‌اند؛ نظامی که در آن دولت عرضه کالا و قیمت‌گذاری را کنترل می‌کرد. آن‌ها می‌گویند این برنامه شکست خواهد خورد.

بسیاری به تجربه کشورهای دیگری مانند کوبا و ونزوئلا یا کشورهای پشت پرده آهنین پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اشاره کرده‌اند.

برخی نیز نمونه‌هایی را در دیگر شهرهای آمریکا مطرح کرده‌اند که موفق نبوده‌اند.

یکی از جدی‌ترین منتقدان این طرح، یک تشکل صنفی است که فروشگاه‌های کوچک محله‌ای را نمایندگی می‌کند. این فروشگاه‌ها، که در نیویورک به «بدگا» معروف‌اند، در این شهر بسیار رایج‌تر از دیگر شهرهای آمریکا هستند.

فرناندو ماتئو، سخنگوی این اتحادیه، گفت مقابل سوپرمارکت‌های جدید صف‌های طولانی تشکیل خواهد شد و در نهایت، به‌دلیل آنکه پرداخت یارانه نمی‌تواند تا ابد ادامه یابد، با کمبود کالا روبه‌رو خواهند شد.

فرناندو ماتئو به شبکه محلی پی‌آی اکس گفت: «آن‌وقت مسئله به دست پلیس می‌افتد. آن‌ها مجبور خواهند شد با هرج‌ومرج ایجاد شده مقابله کنند.»

فرناندو ماتئو همچنین از زهران ممدانی انتقاد کرد و گفت شهردار «این‌طور وانمود می‌کند که صاحبان بودگاها در حال سرکیسه کردن مردم‌اند و این منصفانه نیست».

او افزود: «این طرح شهر ما را شبیه مرکزی خیریه نشان خواهد داد. باعث می‌شود تمام این افراد، که بیشترشان اسپانیایی‌تبار و سیاه‌پوست هستند، در صف بایستند و طوری به نظر برسند که گویی در کشوری جهان‌ سومی، نان و پنیر رایگان دریافت می‌کنند و چون کالاها سهمیه‌بندی شده‌اند، مجبورند در صف منتظر بمانند.»

سخنگوی بودگاها در مصاحبه دیگری با شبکه نیوزنیشن گفت «بیشتر صاحبان بودگا مهاجرانی هستند» که از «کشورهایی بسیار فقیر» به نیویورک آمده‌اند.

او گفت: «اگر بتوانید دولت را وارد بخش خصوصی کنید، آرزوهای تمام کسانی را نابود می‌کنید که هرچه داشته‌اند به خطر انداخته و تا جایی که توانسته‌اند پول قرض کرده‌اند تا کسب‌وکار کوچک خود را راه بیندازند. چگونه می‌خواهید پول مالیات را بردارید و از آن برای رقابت با صاحبان کسب‌وکارهای کوچکی استفاده کنید که می‌کوشند هزینه زندگی‌شان را تأمین کنند؟»

«هیچ‌ کس فروشگاهی جهان‌ سومی نمی‌خواهد»

آنتونی پنیا، رئیس انجمن ملی سوپرمارکت‌ها، نیز از طرح ممدانی انتقاد کرد و گفت که برای فروشگاه‌های عضو این انجمن، کاهش قیمت‌ها تا این سطح «از نظر عملی غیرممکن» است.

او به شبکه محلی «ان‌وای وان» گفت: «هزینه‌های عملیاتی ما بیشتر از ۳۰ درصد است؛ اجاره، آب و برق، مالیات و بیمه. اگر اعضای ما حتی تلاش کنند قیمت‌ها را ۳۰ درصد کاهش دهند، فروشگاه‌هایشان به‌شکل گسترده تعطیل خواهند شد.»

آنتونی پنیا همچنین گفت مصرف‌کنندگان «نمی‌خواهند فروشگاهی شبیه فروشگاه‌های جهان سوم ببینند»، بلکه «می‌خواهند به فروشگاهی زیبا در محله خود بروند».

زهران ممدانی در برابر این انتقادها از طرح خود دفاع کرد.

او در پاسخ به پرسش یک خبرنگار گفت: «هدف ما رقابت با بودگاها یا فروشگاه‌های کوچک و تهدید بقای آن‌ها نیست. کاری که می‌خواهیم انجام دهیم، تضمین دسترسی نیویورکی‌ها به قیمت‌های مقرون‌ به‌ صرفه است.»

او سپس توضیح داد چون سوپرمارکت‌های شهری سیگار، مشروبات الکلی، محصولات مربوط به قمار و غذاهای گرم نمی‌فروشند، فروشگاه‌های کوچک می‌توانند همچنان از این راه درآمد کسب کنند.

زهران ممدانی گفت: «می‌دانیم بخش بزرگی از درآمدی که امکان ادامه فعالیت را برای این بودگاها و فروشگاه‌ها فراهم می‌کند، از فروش همین محصولات به دست می‌آید و ما هیچ علاقه‌ای به رقابت در این زمینه‌ها نداریم.»