شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
روایتهای تکاندهنده مهاجران افغان از مرز ترکیه؛ «وقتی به هوش آمدم، دست و پاهایم قطع شده بود»
- نویسنده, مامون درانی
- شغل, بخش راستیآزمایی بیبیسی افغانستان
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۸ دقیقه
**هشدار: این مطلب ممکن است برای بعضی آزاردهنده باشد.
«وقتی به هوش آمدم، هر دو پایم قطع شده بودند. دستهایم را بالا آوردم؛ احساس میکردم سبک شدهاند. دیدم هر دو دستم هم قطع شدهاند. گلویم گرفته بود و نمیتوانستم حرف بزنم.»
دوازده مهاجر افغان، در سنین ۱۳ تا ۲۵ سال، به بخش راستیآزمایی بیبیسی افغانستان گفتهاند که جزو «۵۰ نفری» بودهاند که پس از «لتوکوب و برهنهشدن» به دست نیروهای مرزبانی ترکیه، در برف رها شدند.
یازده نفر از این ۱۲ نفر، از جمله عاصم ۱۳ ساله، بعدها به علت سرمازدگی بعلی از اندامشان را از دست دادند. پنج نفر از آنان هم میگویند دستکم شاهد مرگ ۲۰ نفر دیگر بر اثرسرمازدگی بودهاند.
اگرچه ترکیه به دلیل میزبانی از یکی از بزرگترین جمعیتهای پناهجویان جهان مورد تحسین بینالمللی قرار گرفته است، نهادهای ناظر بر حقوق بشر میگویند این کشور بهطور نظاممند شمار زیادی از افغانها را بدون بررسی کامل پروندههایشان اخراج کرده است.
با این حال، سخنگوی وزارت امور خارجه ترکیه به بیبیسی گفته است که نیروهای مرزی این کشور«مطابق قوانین» داخلی و بینالمللی عمل میکنند، به «ارزشهای انسانی و کرامت افراد» احترام میگذارند و مطابق اصول فرهنگی ترکیه، تمام کمکهای لازم از جمله غذا، آب و خدمات پزشکی را در اختیار مهاجران فاقد مدارک قرار میدهند و هنجار کمکهای بشردوستانه را بدون هیچ گونه اغماضی اجرا میکنند.
بین ۱۰ تا ۲۰ ژانویه سال جاری میلادی، زمانی که دمای هوا به منفی ۱۵ درجه سانتیگراد رسید، حدود ۵۰ مهاجر افغان فاقد مدارک در شهر وان، در شرق آناتولی و نزدیکترین شهر ترکیه به مرز ایران که یکی از مسیرهای اصلی قاچاق مهاجران است، دستگیر شدند.
شاهسوار، ۲۱ ساله، به بیبیسی گفت که بلافاصله پس از ورود به شهر، و پس از آن که قاچاقچیان در چهارمین تلاشش او را از مرز ایران عبور دادند، بازداشت شد.
او میگوید: «پلیس ترکیه بسیار خشمگین بود. ما را در صف قرار دادند و شروع به لتوکوب کردند.»
شاهسوار میافزاید: «پس از لتوکوب شدید، چند شب ما را در انباری نگه داشتند که برف داخل آن میبارید. روزی فقط یک بار به ما آب و نان خشک میدادند.»
علاءالدین، ۲۳ ساله از ولایت ننگرهار، نیز در مصاحبه با بیبیسی گفت: «هوا بسیار سرد بود. به ما غذا نمیدادند و مجبورمان میکردند کارهای سخت انجام دهیم. باید هیزم حمل میکردیم و برفها را پارو میکردیم.»
او میگوید در این مدت هیچ تماسی با خانوادهاش یا قاچاقچیای که وعده انتقال او به اروپا را داده بود، نداشت.
همه دوازده نفری که با بی بی سی صحبت کردهاند، گفتهاند که پلیس ترکیه، ۲۵ ژانویه، آنان را در «فضای باز» به صف کرد و با «میلههای آهنی مورد لت و کوب» قرار داد.
علاءالدین میگوید پس از آنکه «لباسهایشان را درآورند و دستهایشان را بستند»، مجبور شدند روی شکم به طرف یک تپه بخزند.
او میگوید: «بر اثر لتوکوب نیروهای مرزبانی ترکیه، سر بعضی شکسته بود و خون روی شانههایشان جاری بود.»
شاهسوار نیز میگوید برخی آنقدر شدید کتک خورده بودند که دیگر نمیتوانستند از دستهایشان استفاده کنند.
او میافزاید: «تمام لباسهایمان را گرفتند و فقط یک تنبان (شلوار) برایمان باقی گذاشتند. کفشها و جورابهایمان را هم گرفتند و سپس ما را در گروههای هشت نفره، در نقاط مختلف به طرف مرز ایران رها کردند.»
آن شب طوفان و برفی شدید در جریان بود و بهدلیل بارش سنگین برف، تقریبا هیچ دیدی وجود نداشت.
شاهسوار میگوید: «تمام مسیرها پوشیده از برف بود. نمیدانستیم باید به کدام طرف برویم یا اگر همانجا بمانیم، زنده خواهیم ماند یا نه.»
آنها بعدها فهمیدند که یکی از اعضای گروهشان، پسری به نام دانیال کهدر برف گم شده بود، جان باخته است.
شاهسوار که از گرسنگی و سرمای شدید بهشدت ناتوان شده بود، در کنار تختهسنگ بزرگی پناه گرفت. کمی بعد احمد و عاصم، دو نوجوان که دستهایشان کاملا یخ زده بود، به او پیوستند.
شاهسوار میگوید: «صبح، عاصم به راهش ادامه داد. اما ما آنقدر یخزده بودیم که حتی نمیتوانستیم صحبت کنیم.»
او ادامه میدهد: «احمد در کنارم دراز کشیده بود. بعد از مدتی متوجه شدم دیگر نفس نمیکشد.»
ویدیویی که ماه بعد آن در شبکههای اجتماعی منتشر شد، نشان میدهد عاصم در حالی در برف پیدا شده که لباس مناسبی بر تن ندارد، و دچار سرمازدگی شدید شده است.
وقتی امدادگران از او میپرسند تنهاست یا نه، این نوجوان ۱۳ ساله که از شدت سرما قادر به صحبت نبود، با دستش اشاره میکند. شاهسوار میگوید همین اشاره ساده، به سمت تختهسنگی که کنار آن پناه گرفته بود، جان او را نجات داد.
اما رنج این مهاجران به پایان نرسید؛ زیرا به گفته این ۱۲ نفر، پس از آن هم در ایران از دریافت خدمات درمانی در بیمارستان محروم شدند.
در ۲۹ ژانویه، سفارت حکومت طالبان در تهران اعلام کرد که برای شناسایی و بهبود وضعیت جسمانی شماری از مهاجران افغان که در سرمای شدید در مرز ایران و ترکیه گرفتار شده بودند، اقدامات فوری انجام داده است.
چهار روز بعد، این افراد از راه مسیر زمینی به ولایت هرات منتقل شدند و از آنجا برای ادامه درمان به کابل فرستاده شدند.
اما تا آن زمان، مانند ۱۱ نفر دیگر، سرمازدگی بخشهایی از بدن شاهسوار را سیاه کرده بود.
شاهسوار میگوید استخوانهای دستها و پاهایش به تدریج تیره میشد و تمام بدنش دچار خارش شدید شده بود.
وقتی به شفاخانهای در کابل رسیدند، پدر و برادرش برگه رضایتنامهای را امضا کردند و او به اتاق عمل منتقل شد؛ جایی که هر دو پا و هر دو دستش قطع شد.
بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی و نظام درمانی بریتانیا (اناچاس) ، سرمازدگی در صورتی قابل درمان است که سریع انجام شود؛ اما برای این ۱۱ نفر، کمکهای پزشکی بسیار دیر رسید.
شفق بوزکورت، رئیس کمیسیون مهاجرت و پناهندگی مرکز حقوق بشر کانون وکلای وان، به بیبیسی گفته است: «ما تاکنون هیچ اطلاعاتی درباره این ادعاها دریافت نکردهایم. با این حال، بازگرداندن اجباری مهاجران در این منطقه رخ میدهد و ما همچنین از مواردی از رویدادهای هیپوترمی (افت شدید دمای بدن) در برخی از افراد آگاه هستیم.»
ذاکره حکمت، فعال مستقر در ترکیه، میگوید از سال ۲۰۲۱ میلادی و پس از به قدرت رسیدن طالبان در کابل، مهاجران افغان هر سال چندین بار روایتهای مشابهی را گزارش کردهاند؛ زیرا تشدید کنترلهای مرزی، آنان را وادار کرده تا از مسیرهای خطرناکتری وارد ترکیه شوند.
او میگوید: «با فرا رسیدن بهار و آب شدن برفها، اجساد این افراد توسط ساکنان محلی و چوپانان پیدا شدند و آنها نیروهای امنیتی را مطلع کردند.»
محمود کچن، دیگر فعال حقوق مهاجران در وان، نیز به بیبیسی گفت افغانها معمولا برای ورود غیرقانونی به ترکیه از کوهها عبور میکنند و این عبورها اغلب در شرایط جوی دشوار انجام میشود که خطراتی جدی از جمله سرمای شدید، جراحت و سوءاستفاده قاچاقچیان را میتواند در پی داشته باشد.
او میگوید درگیر پروندههای متعددی مربوط به اتباع افغان و دیگر مهاجرانی که از بدرفتاری، بازگرداندن اجباری، محرومیت از دسترسی به روند پناهندگی و اخراج اجباری در مرز ایران و ترکیه، بهویژه در وان و مناطق مرزی اطراف، شکایت داشتهاند، بوده است.
سازمان دیدهبان حقوق بشر نیز در اکتبر ۲۰۲۱ و بار دیگر در نوامبر ۲۰۲۲، گزارشهایی درباره ضرب و جرح، محرومیت از دسترسی به حقوق اساسی در روند پناهندگی و بازگرداندن فوری پناهجویان افغان از سوی نیروهای ترکیه به ایران منتشر کرده بود.
همچنین سازمان عفو بینالملل در سال ۲۰۲۲ گزارش داد که مردان، زنان و کودکان افغان بهطور غیرقانونی بازگردانده شدهاند.
گزارش این سازمان با عنوان «آنها با ما مثل انسان رفتار نمیکنند» همچنین مواردی از تیراندازی، بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و سایر رفتارهای غیرانسانی علیه افغانها از سوی مقامهای ایرانی و ترکیهای را مستند کرده است.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ترکیه به بیبیسی گفت: «چنین ادعاهای بیاساس بهطور ناعادلانهای بر تلاشهای موفق ترکیه در مقابله با مهاجرت غیرقانونی سایه میاندازد.»
«ترکیه بهدلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود در مسیرهای مهاجرتی و میزبانی از جمعیت قابلتوجهی از مهاجران و پناهندگان، در پی اجرای نظامی انسانمحور و پایدار برای مدیریت مهاجرت است که با ارزشهای تمدنی سازگار بوده و میان امنیت و آزادی توازن برقرار میکند.»
«در همین راستا، ترکیه با رویکردی مبتنی بر توازن میان حقوق بینالملل، اصول حقوق بشر و امنیت عمومی، بهطور موثر با مهاجرت غیرقانونی مقابله میکند.»
«ترکیه بهصورت شبانهروزی مرز ۵۶۰ کیلومتری خود با ایران را با استفاده از تجهیزات شناسایی و نظارتی زیر نظر دارد و تمام حوادث مرزی ثبت میشود.»
سخنگوی وزارت خارجه ترکیه اضافه کرد: «به لطف اقدامات موثر ترکیه و مبارزه موفق این کشور با مهاجرت غیرقانونی، جریان مهاجرت غیرقانونی به سوی اتحادیه اروپا تقریبا بهطور کامل متوقف شده است.»
بیبیسی برای دریافت اظهار نظر مقامهای ایرانی با آنها در تماس شده است اما هنوز پاسخی دریافت نکرده است.
