Kim Jong-un lẽ ra phải là thần tượng duy nhất, rồi người Triều Tiên phát hiện ra K-pop

Vào một ngày thứ Bảy tháng Sáu nắng đẹp, Lee Yeon-su được nghỉ làm và lên tàu từ thủ đô Seoul của Hàn Quốc đến thành phố biển Busan để xem thêm một buổi concert nữa của nhóm nhạc pop đình đám BTS.

Đó là lần thứ ba cô đi xem BTS biểu diễn chỉ trong vòng ba tháng.

Cô từng chen chúc trong đám đông đổ về trung tâm Seoul vào tháng Ba, khi nhóm bảy thành viên tái xuất – nhưng cách sân khấu quá xa. Đến tháng Tư, trong ngày đầu tiên của chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới của BTS, mưa như trút nước, át cả tiếng hát của các thành viên. Nhưng lần này ở Busan, thì với cô mọi thứ "thật tuyệt vời".

"Mỗi lần đến xem concert của BTS, tôi lại nhận ra mình hạnh phúc biết bao khi có thể tự do yêu thích và ủng hộ ai đó," Yeon-su, không phải tên thật, nói với BBC. "Điều đó là không thể tưởng tượng nổi ở Triều Tiên."

Triều Tiên là nơi cô sinh ra, được gọi là "quốc gia ẩn giật" (Hermit Kingdom), nằm ngay phía bắc biên giới được canh phòng nghiêm ngặt với Hàn Quốc. Ở đó, thế giới bên ngoài hoàn toàn ngoài tầm với, bị ngăn cách bởi một chế độ được xây dựng trên nỗi sợ hãi, sự giám sát và lòng trung thành.

"Bạn phải được chọn mới được tham dự các sự kiện, còn nếu không thì phải ở nhà và đóng kín rèm cửa."

Giờ đây ở Hàn Quốc, cô có thể tự quyết định mình ủng hộ cho ai và như thế nào. Tại Busan, trong đám đông người hâm mộ khổng lồ, cô hét lên, nhảy múa và hát theo hết mình, đặc biệt là với những ca khúc mà cô yêu thích đã lâu như bài hát sôi động Fire và bản hit hip-hop Mic Drop.

Lớn lên trong một gia đình quân nhân, Yeon-su được dạy rằng miền Nam là kẻ thù. Khi đào tẩu, cô cố giữ khoảng cách với văn hóa Hàn Quốc. Nhưng âm nhạc đã tìm thấy đường bước vào cuộc đời cô.

Yeon-su đã đào tẩu khỏi Triều Tiên vào năm 2011, trước khi nhóm nhạc đình đám BTS ra mắt, trước khi K-pop trở thành hiện tượng toàn cầu.

Giờ đây, ở Triều Tiên, chỉ cần nghe K-pop hoặc xem các chương trình từ Hàn Quốc cũng là tội có thể khiến người ta phải vào tù hoặc chịu hậu quả còn tệ hơn.

Một số người như Yeon-su nói rằng họ chưa từng nghe nhạc Hàn Quốc cho đến khi vượt biên. Nhưng K-pop đã mở ra cả một thế giới tự do và niềm vui, giúp họ thích nghi với một cuộc sống mới lạ, nơi giờ đây hoàn toàn thuộc về chính họ.

Trong khi đó, những người đào tẩu khác nói với BBC rằng, bất chấp các hạn chế, K-pop vẫn đã len lỏi được vào chế độ độc tài ngột ngạt của ông Kim Jong-un.

Họ kể rằng trước đây từng bí mật nghe các bài hát, nhiều khi không hề biết mình đang nghe ai, nhưng vẫn bám víu vào những ca từ đầy bí ẩn và hy vọng. Một số người thậm chí còn xem được các màn trình diễn K-pop và sửng sốt trước những thần tượng tóc nhuộm xanh, trang điểm đậm: "Tại sao đàn ông lại trông như thế?"

"Triều Tiên là nơi toàn bộ hệ thống được thiết lập để chỉ có thể tồn tại một người nổi tiếng, một thần tượng duy nhất - Kim Jong-un," Hannah Oh, một người đào tẩu 25 tuổi, nói.

Nhưng hóa ra, người Triều Tiên đã phát hiện ra những thần tượng khác, như BTS và BlackPink, và trước đó là các nhóm Girls' Generation, Teen Top và 2PM.

Tên tiếng Hàn của nhóm nhạc BTS, Bangtan Sonyeondan, thậm chí đã trở thành một phần của tiếng lóng hàng ngày ở Triều Tiên, một người đào tẩu cho biết.

"Mọi người thường nói những câu như, 'Bạn đã thử mặc áo vest Bangtan chưa?' hay 'Bạn đã đeo ba lô Bangtan chưa?'"

'Người Hàn giống chúng tôi, nhưng khác'

Đối với Kang Gyu-ri, người đã trốn khỏi Triều Tiên vào năm 2023, có một bài hát nổi tiếng của BTS mà cô đặc biệt yêu thích: Dynamite.

BTS đã phá vỡ các kỷ lục phát trực tuyến khi phát hành bản hit Dynamite vào năm 2020 - một ca khúc mang âm hưởng disco nhằm tiếp thêm tinh thần cho thế giới đang mệt mỏi vì Covid, theo lời nhóm nhạc. Ca khúc này cũng lọt vào tai người Triều Tiên dù đây là đĩa đơn đầu tiên hoàn toàn bằng tiếng Anh của nhóm.

"Tôi không hiểu lời bài hát, nhưng giai điệu rất hay, nó khiến bạn cảm thấy hào hứng. Mọi người đều hát theo," Gyu-ri, 26 tuổi, nói.

Vào thời điểm đó, cô sống ở Kyongsong, một huyện ven biển ở Triều Tiên, nơi các gia đình có thể bắt được tín hiệu truyền hình từ miền Nam bằng ăng-ten. Khi tín hiệu tốt, họ xem các chương trình cuối tuần, trong đó các thần tượng K-pop tranh tài với những mái tóc đủ màu sắc và những động tác vũ đạo điêu luyện.

"Mọi thứ đều gây sốc. Tôi nghĩ họ là người Hàn Quốc giống chúng tôi, nhưng họ trông rất khác."

Phần nhạc rap là một điều mới lạ. "Lúc đầu, tôi nghĩ, 'Đây có phải là một bài hát không?' Nhưng họ trông rất ngầu khi vừa nhảy vừa rap đến nỗi các chàng trai bắt đầu bắt chước họ."

Theo Gyu-ri, việc học theo động tác nhảy đặc trưng của một bài hát đã trở thành trào lưu trong giới thanh thiếu niên Triều Tiên. Những người thích nhảy đã học theo BTS và trước đó là Teen Top, nhóm nhạc nổi tiếng trong những năm 2010 với các ca khúc electro-pop sôi động.

Vừa nói, Gyu-ri vừa với lấy điện thoại và mở một đoạn video trên YouTube của nhóm Teen Top, biểu diễn bài hát No More Perfume on You. "Như thế này," cô ấy nói, cười khúc khích khi bắt chước động tác xịt nước hoa đặc trưng của bài hát. "Chẳng bao lâu sau, tất cả các cậu con trai quanh tôi đều làm theo. Xịt, xịt. Vui lắm. Chỉ cần xem một lần là không thể nào quên được."

Vì đã lén nghe quá nhiều bài hát, giờ đây cô không còn nhớ nổi tên các ca khúc đó. Cô từng nghe Girls' Generation, nhóm nhạc nữ nổi tiếng và mang tính biểu tượng nhất của Hàn Quốc, và sau này trở thành người hâm mộ ca sĩ Jennie của nhóm BlackPink. "Thật khó để diễn tả, nhưng âm nhạc của cô ấy có điều gì đó rất mạnh mẽ và đầy nội lực."

Gyu-ri cho biết không thể so sánh các bài hát K-pop với các ca khúc của Triều Tiên, bởi những bài hát ấy "cứ như đang dội thẳng vào tai tôi. Hầu hết những bài hát tôi lớn lên cùng đều nói về cách mạng hoặc chính trị. Chúng tôi phải luôn mở loa phát thanh của nhà nước, ngay cả khi ở trong nhà."

Cô biết đến các ca khúc thịnh hành khá nhanh vì thường bắt được trên sóng truyền hình. Nhưng nhiều người Triều Tiên khác lại nghe nhạc bằng máy MP3 hoặc những chiếc thẻ nhớ SD nhỏ xíu. Âm nhạc được lan truyền dễ dàng hơn phim truyền hình, nhưng với tốc độ chậm hơn.

Vào khoảng giữa đến cuối những năm 2010, khi K-pop đang vươn ra thế giới, những ca khúc mới được lưu chung với các bản ballad đã có từ hàng chục năm trước trên các thẻ SD lưu hành ở Triều Tiên. Tên các tệp thường bị lỗi, vì vậy Hannah Oh hiếm khi biết được tên bài hát, ca sĩ hay năm phát hành.

"Biết những điều đó khi ấy cũng chẳng có ý nghĩa gì với tôi. Vì thế tôi chú ý nhiều hơn đến lời bài hát," người phụ nữ 25 tuổi, đã đào tẩu khỏi Triều Tiên vào năm 2019 cho biết.

Có một bài hát đặc biệt vẫn luôn ở lại trong tâm trí cô. Cô nghe đi nghe lại bài hát ấy nhiều lần, cẩn thận chép lại từng từ tiếng Hàn. Mãi nhiều năm sau, khi đã đặt chân đến Hàn Quốc, cô mới biết đó là It's Not Too Late của Green Zone (Noksaek Jidae), bộ đôi nam ca sĩ nổi tiếng của thập niên 1990, thời kỳ những bản ballad trữ tình thống trị các bảng xếp hạng âm nhạc Hàn Quốc.

"Bài hát hoàn toàn bằng tiếng Hàn, nên tôi dễ hiểu hơn nhiều so với những ca khúc K-pop mà tôi nghe sau này," cô nói. "Đó là lần đầu tiên tôi nghĩ: 'À, thì ra đây là cách người ta bày tỏ tình yêu.'"

Một cánh cửa mở ra thế giới bên ngoài

Nghe nhạc Hàn Quốc luôn là một việc đầy rủi ro. Khi còn là thiếu niên, Hannah mang theo hai thẻ nhớ SD.

"Một thẻ chứa nhạc Hàn Quốc. Thẻ còn lại là thẻ trống để tôi có thể giao nộp nếu bị bắt."

Mỗi khi học sinh bị bắt quả tang xem nội dung Hàn Quốc, các trường học trên khắp thành phố sẽ cùng nhau tổ chức "phiên phê bình công khai", Hannah kể.

"Họ sẽ công bố chính xác người đó đã xem những video Hàn Quốc nào và tuyên bố trước đám đông rằng người đó sẽ bị đưa vào trại giáo dưỡng dành cho thanh thiếu niên. Mục đích là để cho mọi người khác thấy điều gì sẽ xảy ra nếu họ bị bắt."

Thế nhưng Hannah vẫn tiếp tục nghe và xem: "Một khi bạn đã nhìn thấy thế giới đó, rất khó để quay lưng lại."

Việc cô lập người dân Triều Tiên khỏi thế giới bên ngoài từ lâu đã là yếu tố cốt lõi giúp gia đình ông Kim Jong-un duy trì quyền lực. Bộ máy tuyên truyền của họ chỉ truyền tải một thông điệp: Bình Nhưỡng vượt trội về mọi mặt, từ kinh tế đến nghệ thuật, vì vậy không nơi nào có cuộc sống tốt hơn dưới sự lãnh đạo của gia đình Kim. Bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy tự do đang hiện hữu ngay bên kia biên giới phía nam đều bị coi là nguy hiểm.

Khi văn hóa Hàn Quốc giờ đây là một thế lực quyền lực mềm khổng lồ, ông Kim Jong-un đã siết chặt kiểm soát hơn nữa. Năm 2022, ba thiếu niên được cho là đã bị xử tử công khai vì phát tán nội dung về Hàn Quốc.

Tuy nhiên, một cuộc khảo sát năm 2023 cho thấy 98% người đào tẩu cho biết họ đã xem phim truyền hình hoặc phim điện ảnh Hàn Quốc khi còn ở quê nhà. Khoảng 80% số người nói rằng điều đó khiến họ tò mò hơn về Hàn Quốc và ảnh hưởng đến những thói quen như cách nói chuyện và thời trang.

Hannah tin rằng đây chính xác là điều mà chế độ lo sợ.

"Một số người bắt đầu mặc váy ngắn hơn hoặc nhuộm tóc. Một khi mọi người bắt đầu thể hiện bản thân, nó sẽ ảnh hưởng đến một hệ thống mà ở đó mọi người được cho là phải suy nghĩ và hành động cùng nhau."

Đó là những gì đã xảy ra với Gyu-ri. Cô nói mình rời Triều Tiên không phải vì cuộc sống quá khó khăn. Thay vào đó, việc tiếp xúc với âm nhạc và truyền hình Hàn Quốc khiến sự tương phản trở nên quá rõ ràng để có thể làm ngơ.

"Tôi không thể chịu nổi mỗi khi xem TV rồi bước ra ngoài," nơi các nhân viên giám sát theo dõi người dân để tìm dấu hiệu của ảnh hưởng từ nước ngoài.

Gyu-ri cho biết đã từng có thời, việc biết về các nội dung về Hàn Quốc là một niềm tự hào.

"Điều đó khiến bạn trông có vẻ sành điệu hơn. Mọi người sẽ nói 'người đó biết cách tận hưởng cuộc sống'. Nhưng sau khi luật pháp trở nên nghiêm khắc hơn, mọi người đều cẩn trọng hơn rất nhiều."

Đầu tiên, bạn sẽ nghe tin ai đó bị bắt, cô cho biết. Sau đó, bạn sẽ nghe tin về các vụ hành quyết. Thông tin được cố tình lan truyền như một lời cảnh báo, cô nói thêm.

"Tôi nghe nói rằng hai chàng trai mà tôi quen biết đã bị hành quyết. Một người trạc tuổi tôi, và người kia trẻ hơn, khoảng 19 tuổi."

Nhưng họ không ngừng tiêu thụ những nội dung bị cấm này, cô tiếp tục nói. "Đó là hơi thở của chúng tôi, là cửa sổ nhìn ra thế giới bên ngoài. Mọi người liều mạng vì nó bởi vì họ có được hy vọng để sống sót thêm một ngày nữa."

Đó là rủi ro mà người dân Triều Tiên đã chấp nhận trong nhiều năm.

"Bạn có biết tại sao những người tôi gặp trong tù lại ở đó không? Bị bắt vì xem phim truyền hình Hàn Quốc, hoặc giúp ai đó trốn sang Hàn Quốc," Yeon-su, người đào tẩu vào những năm 2000, nói.

Trong lần đào tẩu đầu tiên, cô đã bị bỏ tù sau khi bị chính quyền Trung Quốc bắt giữ khi đang chạy trốn qua biên giới, và bị cưỡng bức hồi hương về Triều Tiên.

Ngay cả trong tù, cô nói rằng một bài hát Hàn Quốc đã giúp mình tiếp tục sống. "Hãy đứng dậy. Đừng để bản thân bị đánh gục," cô hát thầm. "Tôi nghĩ, mình phải sống sót. Mình phải đến được Hàn Quốc."

'Dũng khí để thôi chạy trốn'

Và Yeon-su đã làm được. Nhưng việc thích nghi với cuộc sống ở Hàn Quốc không hề dễ dàng. Trong các cuộc phỏng vấn xin việc, nhà tuyển dụng hỏi cô là người Triều Tiên hay người Hàn Quốc gốc Trung Quốc. Cô ấy nói rằng sau khi trả lời, mình hiếm khi nhận được phản hồi.

Rồi một ngày, cô tình cờ xem được video BTS biểu diễn bài hát Idol, một bản hit đình đám năm 2018, và đã thần tượng. Cô gia nhập fandom của họ, được gọi là ARMY, đi đến các buổi gặp mặt, lập tài khoản fan, bình chọn trong các cuộc thi K-pop và đăng bài thường xuyên về họ.

Nhưng sự thay đổi lớn nhất là cô không còn cảm thấy cần phải che giấu nguồn gốc của mình nữa. "Khi tôi nói với những người bạn ARMY thân thiết rằng tôi đến từ Triều Tiên, không ai phân biệt đối xử với tôi. Cũng giống như có những người hâm mộ đến từ Brazil hay Nhật Bản, tôi đến từ Triều Tiên."

Lần đầu tiên cô cảm thấy mình thuộc về Hàn Quốc, và âm nhạc dần dần thay đổi cách cô nhìn nhận bản thân.

Bộ ba album Love Yourself của BTS tập trung vào sự đón nhận và chữa lành - và lời kêu gọi của trưởng nhóm RM: "Hãy dùng chúng tôi, dùng BTS để yêu chính mình" – đã tạo được sự đồng cảm với người hâm mộ trên khắp thế giới, trong đó có Yeon-su.

Đặc biệt, ca khúc Answer: Love Myself, do thành viên mà cô yêu thích nhất là Jimin thể hiện, đã thực sự chạm đến trái tim cô: "Tại sao bạn cứ cố gắng che giấu bản thân sau chiếc mặt nạ? Ngay cả những vết sẹo do sai lầm để lại cũng là một phần của chòm sao thuộc về tôi."

"Tôi đã tìm thấy dũng khí để thôi chạy trốn và đối diện với phần đó của chính mình," Yeon-su nói. "Khi hiểu được bản thân, tôi nhận ra trái tim mình có thêm chỗ để bao dung và đón nhận người khác."

Hana Kang, người đến Hàn Quốc cách đây 20 năm, cho biết cô trở thành fan của BTS vì bị thu hút bởi điều mà cô chưa từng biết đến ở Triều Tiên: sự tự do thể hiện cảm xúc của mình.

Ca khúc chạm đến trái tim cô là Spring Day, được phát hành năm 2017, vừa da diết vừa đầy hy vọng về sự chia ly và nỗi nhớ. Bài hát khiến cô nhớ đến quê hương và gia đình mà cô đã bỏ lại ở Triều Tiên. "Tôi nhớ họ, và họ ngày càng trở nên xa cách, như thể họ thuộc về một thế giới khác."

Hana và Yeon-su biết đến BTS khi nhóm nhạc đang trở thành hiện tượng toàn cầu, nhưng hai người phụ nữ đều cảm thấy có sự đồng điệu với BTS khi biết về những khó khăn mà nhóm từng trải qua – điều mà các thành viên luôn thẳng thắn chia sẻ trong các bài phát biểu cũng như các ca khúc của mình.

Đối với Yeon-su, việc ủng hộ BTS là cách để "tự cổ vũ bản thân". Còn với Hana, nhóm nhạc này trở thành tấm gương phản chiếu: "Nhìn họ khiến tôi nghĩ, 'Nếu họ có thể tiếp tục cố gắng như vậy, có lẽ tôi cũng có thể.'"

Đối với những người đào tẩu trong những năm gần đây thì khác.

Họ đến trong thời đại mà âm nhạc Hàn Quốc là một thế lực toàn cầu, và BTS là biểu tượng nổi bật nhất của làn sóng đó. Họ có nhiều lựa chọn hơn rất nhiều.

Hannah Oh, người đến Hàn Quốc vào năm 2019, cho biết cô từng tưởng tượng mình sẽ dành phần lớn thời gian để xem bù những bộ phim truyền hình và video âm nhạc mà trước đây cô chỉ dám lén xem. Thay vào đó, cô phải đối diện với một điều hoàn toàn mới: quá nhiều sự lựa chọn.

"Có rất nhiều thứ khác mà tôi có thể làm," cô nói. "Theo một cách nào đó, giờ đây tôi đang sống trong thế giới mà trước đây tôi chỉ thấy trong phim truyền hình."