Bỏng, trúng đạn và chấn thương: Nga vẫn đưa binh sĩ bị thương trở lại chiến trường ra sao?

Sau khi giẫm phải mìn, Oleg Shikin được đưa đến bệnh viện với mảnh đạn găm vào hộp sọ, bị bỏng ở mặt và tay, bị thương ở mắt trái, ngực, cánh tay và chân. Các bác sĩ buộc phải phẫu thuật cắt bỏ một phần hộp sọ của anh.

Shikin nhập ngũ để đổi lấy việc được trả tự do khỏi một trại giam. Trong bốn năm qua, khi Nga tìm cách tuyển mộ thêm binh sĩ cho cuộc chiến ở Ukraine, hàng chục ngàn tù nhân cũng đã đưa ra lựa chọn tương tự.

Sau khi điều trị, Shikin được đưa đến hội đồng giám định y khoa quân đội để xác định liệu anh có thuộc diện "không đủ sức khỏe phục vụ quân đội" hay không. Theo quy định, đây là cơ sở để quân nhân được giải ngũ trong thời chiến.

Các bác sĩ khuyến nghị Shikin nên được giám định lại sau một tháng nghỉ điều trị. Tuy nhiên, thay vì được tái khám, Shikin lại bị đưa trở lại tiền tuyến, với một tấm titan gắn trong đầu.

Ngoài Shikin, BBC News Tiếng Nga đã phát hiện ra hàng chục trường hợp tương tự. Các tài liệu tòa án công khai cho thấy nhiều cáo buộc rằng các chỉ huy quân đội đã đưa những binh sĩ bị thương trở lại chiến đấu thay vì đưa họ đi khám sức khỏe theo quy định của pháp luật.

Theo Luật Nghĩa vụ Quân sự và Phục vụ Quân đội của Nga, hai mức đánh giá sức khỏe là "không đủ điều kiện phục vụ" và "đủ điều kiện một phần" đều có thể là căn cứ để quân nhân được giải ngũ sớm.

Việc đánh giá phải do một hội đồng y khoa quân đội thực hiện, gồm bác sĩ đa khoa, bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ thần kinh, bác sĩ tâm thần, bác sĩ nhãn khoa, bác sĩ tai mũi họng, nha sĩ và các chuyên gia khác nếu cần.

Trong trường hợp của Shikin, do không được hội đồng y khoa đầy đủ thẩm định, anh đã đệ đơn lên Tòa án Quân sự ở Nizhny Novgorod, cho rằng mình bị đối xử trái pháp luật. Tòa án dường như đồng tình với lập luận này và ra lệnh cho chỉ huy của anh phải bảo đảm việc giám định được tiến hành.

Nhưng đây cũng là nơi mà hồ sơ công khai kết thúc. Sau đó không còn bất kỳ thông tin nào về Shikin trên mạng, và không ai biết liệu anh có được đánh giá lại, hay thậm chí còn sống hay đã thiệt mạng.

Theo ông Sergei Krivenko, giám đốc tổ chức nhân quyền Citizen Army Law, nhiều cựu tù nhân trên thực tế bị mắc kẹt trong quân đội Nga, khiến họ có thể bị "đưa ra chiến trường như những món đồ có thể bị vứt bỏ một cách tàn nhẫn".

Chẳng hạn, Tòa án Quân sự Quân khu miền Nam phán quyết rằng tiền án của Rustam Farzaliyev khiến anh này không thể xuất ngũ, dù được xếp loại "đủ điều kiện một phần" vì mắc một "căn bệnh xã hội nghiêm trọng".

Một cựu tù nhân khác là Vitaly Kamenyuk cho biết anh được kết luận là có thể tiếp tục tại ngũ chỉ dựa trên ý kiến của một bác sĩ thần kinh duy nhất, đồng thời bị từ chối một cuộc giám định chính thức, mặc dù giấy chứng nhận thương tích ban đầu xác nhận anh bị "thương tích nghiêm trọng".

Trong khi đó, những tình nguyện viên không phải tù nhân bị mất ngón tay hoặc mắc các bệnh như HIV, lao, ung thư hay rối loạn tâm thần vẫn có thể được giải ngũ với kết luận "đủ điều kiện một phần". Song không chỉ các cựu tù nhân mới lên tiếng về những bất cập trong quy trình giám định y khoa.

Năm 2022, khi hàng trăm ngàn lính dự bị được huy động, Bộ Quốc phòng Nga đã ban hành chỉ thị thời chiến yêu cầu mọi quân nhân phải được kiểm tra y tế ngay khi đến đơn vị, nhằm phát hiện các bệnh truyền nhiễm cũng như các chấn thương và bệnh lý khiến họ không đủ điều kiện tham gia động viên.

Chỉ khi cuộc kiểm tra này xác định một quân nhân "không đủ sức khỏe phục vụ", họ mới được chuyển đến hội đồng giám định y khoa đầy đủ.

Trong hồ sơ tòa án, quân nhân dự bị Dmitry Yelkin cho biết anh được đánh giá đủ điều kiện phục vụ chỉ dựa trên hồ sơ y tế từ 11 năm trước – trong khi tình trạng sức khỏe hiện tại chưa được đánh giá đầy đủ.

Một chỉ thị khác, do Thứ trưởng Quốc phòng Nga khi đó là Timur Ivanov ký vào tháng 6/2023, quy định rằng bác sĩ trực ban hoặc thậm chí là nhân viên y tế của đơn vị quân đội, chứ không phải toàn bộ hội đồng y tế, sẽ đánh giá xem binh sĩ xuất viện hoặc trở về sau nghỉ điều trị là đủ điều kiện, không đủ điều kiện hoặc đủ điều kiện một phần để tiếp tục tại ngũ.

Hiện nay, dù Nga đẩy mạnh tuyển quân trong các trại giam, trường học và cả ở nước ngoài, đồng thời đưa ra mức lương hấp dẫn, nhiều hãng tin độc lập của Nga cho biết số người tình nguyện nhập ngũ đang giảm.

Trong khi đó, số người chết và bị thương trên chiến trường tiếp tục gia tăng.

BBC News Tiếng Nga hiện đã xác minh và xác định được 233.200 binh sĩ đã thiệt mạng trong cuộc chiến.

Và vào tháng 5/2026, người đứng đầu cơ quan tình báo Anh, Trụ sở Truyền thông Chính phủ (GCHQ), cho biết tổng cộng gần 500.000 binh sĩ Nga đã thiệt mạng kể từ khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào tháng 2/2022.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều binh sĩ bị thương khởi kiện, Bộ Quốc phòng Nga đã đề xuất đưa các chỉ thị thời chiến này trở thành quy định pháp luật lâu dài.

"Về bản chất, họ muốn thay thế hội đồng giám định y khoa quân đội bằng một cuộc kiểm tra sức khỏe đơn giản," một luật sư thuộc liên minh Call to Conscience (tạm dịch: Lời Kêu gọi Lương tâm), tổ chức hỗ trợ lính nghĩa vụ, quân nhân hợp đồng và những người bị động viên, nhận định.

Theo luật sư này, điều đó cho thấy Nga đang chuẩn bị duy trì lực lượng quân đội trong dài hạn.

"Điều đó có nghĩa đây không còn được xem là những biện pháp tạm thời nữa," vị luật sư nói với BBC News Tiếng Nga với điều kiện ẩn danh.

"Họ đang chuẩn bị để tiến hành cuộc chiến theo cách này trong nhiều thập niên."

BBC News Tiếng Ngađã liên hệ Bộ Quốc phòng Nga để đề nghị bình luận về dự luật nói trên cũng như các khiếu nại cho rằng binh sĩ không được giám định y khoa đúng quy định, nhưng chưa nhận được phản hồi.