ایران در جام جهانی؛ از بازی پشت پرده تاج، اینفانتینو و ترامپ چه می‌دانیم؟

جانی اینفانتینو، رییس فدراسیون جهانی فوتبال، فیفا، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ ( ۱۱ مارس ۲۰۲۶) در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار کرد. موضوع اصلی این نشست، به گفته خود اینفانتینو، ایران بود؛ کشوری که تیم ملی‌اش در جام جهانی ۲۰۲۶ که میزبانی آن را آمریکا، کانادا و مکزیک برعهده دارند، حضور دارد

ترامپ در پایان این دیدار اعلام کرد که تیم ایران می‌تواند در رقابت‌ها شرکت کند. یک هفته پیش از این، اما، رئیس‌جمهور آمریکا گفته بود که «واقعا مناسب نمی‌بیند» ایران در جام جهانی حضور داشته باشد. دلیلی که برای این موضع آورده بود، نگرانی از «امنیت جانی» بازیکنان ایران بود.

این تغییر موضع ده روزه، نه یک چرخش ساده سیاسی، بلکه نشانه‌ای از یک بازی پیچیده دیپلماتیک است که پشت صحنه رقابت‌های فوتبال جریان دارد؛ جریانی که این روزها در یک شهر مرزی در شمال مکزیک به چشم می‌آید.

از «ویزای ساعتی» تا «عدم محدودیت»

ایران قرار بود کمپ آمادگی‌اش را در شهر توسان در ایالت آریزونا، در مجموعه ورزشی کینو برپا کند. مسئولان آن مجموعه در سه ماه گذشته، طبق شعار «به برنامه پایبند بمانید» در فیفا، بی‌سروصدا مشغول ارتقای تاسیسات و هماهنگی با مقام‌های امنیتی فدرال بودند. پشت پرده اما چیز دیگری در جریان بود.

مهدی تاج، رییس فدراسیون فوتبال ایران، گفته بود: «وقتی ترامپ صریحا اعلام کرده که نمی‌تواند امنیت تیم ملی ایران را تضمین کند، ما قطعا به آمریکا نخواهیم رفت. ... ما آمریکا را تحریم می‌کنیم اما جام جهانی را نه.»

فیفا در آن مرحله درخواست ایران برای انتقال بازی‌ها به مکزیک را رد کرده بود. اینفانتینو به شبکه یونی‌ویژن گفت: «پلن بی یا سی یا دی وجود ندارد. پلن ای تنها برنامه است.» اما «پلن ای» در طول هفته‌های مذاکرات پشت‌پرده، آرام‌آرام شکلی تازه‌ گرفت.

تاج اعلام کرد که پس از جلسات حضوری در استانبول و یک وبینار با دبیرکل فیفا، درخواست ایران برای تغییر محل کمپ تایید شده است، نه انتقال بازی‌ها، که اینفانتینو هرگز نپذیرفت. راه‌کاری ظریف که هم بازی‌ها در آمریکا باقی بماند، هم ایران از خاک آمریکا خارج نشود.

کلودیا شینباوم، رئیس جمهور مکزیک، روایت واقعی را افشا کرد: «فیفا پس از آنکه ایالات متحده اعلام کرد نمی‌خواهد تیم ایران در طول مسابقات در این کشور بماند، با دولت مکزیک تماس گرفت. ما هم هیچ دلیلی برای رد این درخواست نداشتیم.» تاج اما همان روز روایت دیگری به مخاطبان ایرانی داد: «این تصمیم ما بود، نه آمریکا.»

نتیجه عملی این توافق پشت‌پرده حالا در تیخوانا قابل مشاهده است. ایران کمپ‌اش را در مجموعه سنترو خولویتسکینتله، زمین باشگاه خولوس تیخوانا مکزیک، برپا می‌کند و برای محافظت از این کمپ، حدود ۳۰۰ مامور فدرال به کالیفرنیا اعزام می‌شوند، به همراه پرسنل تخصصی فیفا و نمایندگانی از هیئت ایران. در حالی‌که گفته شده بود که قرار است بازیکنان با ویزای ساعتی برای برگزاری مسابقات وارد خاک آمریکا شوند و شب آن جا نمانند، روز سه‌شنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ (۹ ژوئن) سخنگوی وزارت امنیت داخلی آمریکا اعلام کرد که محدودیتی برای تیم ملی ایران در نظر گرفته نشده و آن‌ها می‌توانند یک روز قبل از مسابقه به آمریکا بیایند.

اینفانتینو؛ میانجی یا بازیگر

برای فهمیدن این که رئیس فیفا در این بازی کجا ایستاده، باید به سه ماه پیش از جلسه‌ او با ترامپ در کاخ سفید بازگشت. ۱۴ آذر ۱۴۰۴، (۵ دسامبر ۲۰۲۵) اینفانتینو در مرکز کندی واشنگتن، در مراسم قرعه‌کشی جام جهانی، جایزه‌ای به ترامپ داد که تا یک ماه پیش از مراسم اصلاَ وجود نداشت؛ «جایزه صلح فیفا»، جایزه‌ای که فیفا آن را برای «اقدامات اسثنایی و فوق‌العاده برای صلح» طراحی کرده بود.

به دنبال این اتفاق گروه حقوق بشری فیراسکوئر (Fairsquare) به کمیته اخلاق فیفا شکایت کرد و گفت که اهدای جایزه به یک رهبر سیاسی، «نقض آشکار تعهد بی‌طرفی فیفاست.»

جانی اینفانتینو اما در برابر انتقادات به شبکه اسکای نیوز گفت: «به طور عینی، او لایق این جایزه است.» بعد از این اظهارنظر، موافقان آقای اینفانتینو استدلال کردند که بدون این دیپلماسی، برگزاری جام جهانی در آمریکا با کشورهایی که تحت تحریم هستند، عملا ناممکن می‌شد.

رابطه جانی اینفانتینو، با رئیس فدراسیون فوتبال ایران هم همان الگو را دارد. اسفند ۱۴۰۳ آخرین باری بود که رئیس فیفا درباره فوتبال ایران اظهارنظر کرد. ماه‌ها بعد در دی ۱۴۰۴، اعتراضات در ایران بالا گرفت و به کشته شدن چندین فوتبالیست منجر شد.

مجتبی ترشیز، بازیکن سابق تراکتور و چند بازیکن دیگر در رده‌های سنی پایین‌تر در جریان اعتراضات دی‌ماه کشته و شماری از آن‌ها دستگیر شدند و عده‌ای حکم اعدام گرفتند.

فیفا در این باره سکوت کرد؛ رفتاری که مسعود شجاعی، کاپیتان پیشین تیم ملی فوتبال ایران، را به واکنش واداشت. او در یک استوری در اینستاگرامش نوشت: «درباره‌ اعتراضات مردم در ایران؛ اعتراضاتی که در جریان آن، سه فوتبالیست نیز کشته شدند. فیفا چه زمانی قصد دارد واکنش نشان دهد؟»

همچنین گروهی از فوتبالیست‌ها، مربیان، داوران و روزنامه‌نگاران ایرانی، نامه‌ای به اینفانتینو و روسای ۲۰۰ فدراسیون عضو فیفا نوشتند. در آن آمده بود: «سکوت در برابر جنایت‌ها به معنای پشت کردن به همان اصولی است که فوتبال جهانی مدعی دفاع از آن‌هاست.»

به رغم این انتقادها و درخواست‌ها، آقای اینفانتینو و فیفا، واکنشی به این موضوع نشان نداد.

ایران، برگ برنده یا بازیچه؟

حضور ایران در جام جهانی ۲۰۲۶، برای هر سه طرف (فدراسیون فوتبال ایران، اینفانتینو و دولت ترامپ) اهمیت دارد.

برای فیفا، ماجرا ساده است. اینفانتینو در کنگره فیفا در ونکوور، با لحنی که گویی می‌خواست هر شک و شبهه‌ای را از بین ببرد، گفت: «البته که ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ شرکت خواهد کرد و البته که ایران در آمریکا بازی خواهد کرد. دلیل این امر بسیار ساده است و آن اینکه ما باید متحد باشیم. ما باید مردم را گرد هم‌بیاوریم. این مسئولیت من است.»

او سپس بدون اطلاع قبلی در اردوی آماده‌سازی تیم ملی ایران در آنتالیای ترکیه حاضر شد تا تماشاگر بازی تدارکاتی تیم ملی ایران مقابل کاستاریکا باشد. مسابقه‌ای که در آن ایران ۵ گل به حریف تدارکاتی‌اش زد.

رییس فیفا در نیمه این بازی گفت: «ایران در جام جهانی خواهد بود. به همین دلیل اینجا هستم.» برای فیفا، غیبت تیم رتبه بیستم جهان در بزرگ‌ترین رویداد ورزشی، علاوه بر مشکلات برنامه‌ریزی و انتخاب جانشین، هم ضربه‌ای به اعتبار مسابقات بود و هم درآمد آن.

برای دولت ترامپ، به نظر می‌رسد که معادله پیچیده‌تر بود و شاید به همین دلیل بود که رئیس‌جمهور آمریکا در این ماه‌ها پیام‌های متناقضی فرستاد.

دونالد ترامپ یک بار گفت: «واقعا اهمیتی نمی‌دهم اگر ایران نیاید.» بعد گفت: «بازیکنان در امنیت نیستند.» و سپس وعده داد که مثل ستاره‌ها با آن‌ها رفتار خواهد شد.

در کنار این پیام‌های متضاد اما پائولو زامپولی، فرستاده ویژه ترامپ، به فیفا پیشنهاد داد که ایران را از جام جهانی حذف کنند و جایش را به ایتالیا بدهند. او به روزنامه فایننشال تایمز گفت: «تایید می‌کنم که به ترامپ و جانی اینفانتینو، رئیس فیفا پیشنهاد داده‌ام که ایتالیا جایگزین ایران در جام جهانی شود.»

این پیشنهاد رد شد اما نشان داد که تغییر موضع از «ایران نباشد» به «ایران می‌تواند باشد» احتمالا متاثر از رویکردهای سیاسی است. اجازه دادن به ایران برای حضور در جام جهانی بدون دادن اجازه اقامت طولانی، فرمولی است که برای آمریکا هم کارکرد داخلی دارد و هم خارجی.

برای جمهوری اسلامی هم حضور در جام جهانی، حتی از پشت مرز تیخوانا، دارای بار نمادین است. روایت «خودمان تصمیم را گرفتیم»، در چارچوب همین بازی معنا پیدا می‌کند. تاج گفته بود: «ما به جام جهانی می‌رویم. برای آنکه واجد شرایط شدیم و میزبان ما فیفاست، نه آقای ترامپ.»

در فاصله زمانی کوتاه تا آغاز مسابقات جام جهانی، بالاخره از دل بازی بزرگ تاج، اینفانتینو و ترامپ، پشت درهای بسته، نتیجه‌ای حاصل شد.

اینفانتینو نمی‌خواست جام جهانی‌اش ناقص باشد. ترامپ نمی‌خواست برگ چانه‌زنی‌اش را از دست بدهد و تاج نمی‌خواست تنها رییس فدراسیونی باشد که تیم ملی را از مسیر جام جهانی به خانه می‌فرستد.

با این تفاسیر به نظر می‌رسد که از دل این سه «نخواستن» یک توافق بیرون آمد:‌ ایران در آمریکا بازی می‌کند، هرچند در آنجا اقامت نمی‌کند و کمپ دارد اما آن سوی مرز آمریکا. روایت رسمی هم آماده است: هر طرف نسخه خودش را برای مخاطبانش تعریف می‌کند.