توافق آمریکا و ایران چه اثری بر قیمت نفت و هزینه مواد غذایی می‌گذارد؟

ایران و آمریکا بیش از سه ماه پس از آغاز بر سر چارچوب توافقی به تفاهم رسیده‌اند که قرار است درگیری‌ها را برای دوره‌ای طولانی‌تر متوقف کند.

بحران خاورمیانه قیمت جهانی نفت را به‌شدت بالا برد، چون این درگیری عملا یکی از آبراه‌های اصلی جهان برای انتقال نفت، گاز طبیعی مایع و دیگر کالاهای ضروری را بست و عرضه جهانی را محدود کرد.

اما کارشناسان هشدار می‌دهند بازگشت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به روال عادی زمان‌بر خواهد بود و پیامدهای جنگ ممکن است تا ماه‌ها بر اقتصاد جهانی اثر بگذارد.

تنگه هرمز با چه سرعتی بازگشایی می‌شود؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی که در آن از توافق خبر داده بود، نوشت: «بگذارید نفت جریان پیدا کند!» او گفت بر اساس این توافق، تنگه هرمز به روی کشتی‌های تجاری بازگشایی خواهد شد.

آقای ترامپ بعدتر در روز دوشنبه اعلام کرد: «کشتی‌ها شروع به حرکت کرده‌اند»، کشتی‌هایی «پر از نفت، از تنگه هرمز خارج می‌شوند» و گفت این تنگه «کاملا امن، ایمن و پاک‌سازی‌شده» است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا گفته است که از زمان امضای تفاهمنامه ۱۲ میلیون و پانصد هزار بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است.

از ۲۸ فوریه، تنگه هرمز به روی بیشتر کشتی‌ها بسته بود و تنها شمار محدودی از شناورهای کشورهای نزدیک به ایران توانسته‌ بودند از آن عبور کنند.

صدها شناور در خلیج فارس گرفتار بودند و خطر مین‌های دریایی یا حملات پهپادی، عبور ایمن را ناممکن کرد و جان خدمه را بیشتر به خطر انداخته است.

نیل شیرینگ، اقتصاددان ارشد گروه کپیتال اکونومیکس، می‌گوید هنوز معلوم نیست توافق اخیر «آتش‌بسی شکننده است یا توافقی پایدار».

او می‌افزاید که احتمالا «مدتی طول می‌کشد تا انتقال نفت از تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ بازگردد».

او می‌گوید: «حتی اگر کشتی‌ها اکنون بتوانند با ایمنی از تنگه عبور کنند، نفتکش‌ها در مسیرها و موقعیت‌های لازم برای ازسرگیری عادی جریان نفت قرار ندارند، تاسیسات تولید و پالایش نفت باید دوباره به ظرفیت کامل برسند و پرسش‌ها درباره هزینه و در دسترس بودن بیمه برای کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند همچنان باقی است.»

در دوره آتش‌بس جاری و حتی پیش از اعلام توافق نیز، شرکت‌های کشتیرانی عمدتا حاضر نبودند خطر کنند و برای خارج کردن شناورهای گرفتار خود از منطقه اقدام کنند. بنابراین، نخستین اولویت آن‌ها اکنون بیرون بردن همین شناورها خواهد بود.

مرسک دانمارک، دومین شرکت بزرگ کشتیرانی جهان، پنج کشتی دارد که به دلیل این درگیری در خلیج فارس گرفتار بوده‌اند. این شرکت گفت هنوز برای ارزیابی اینکه این توافق «چه اثری بر عملیات حمل‌ونقل خواهد گذاشت» زود است و فعلا تغییری در فعالیت‌هایش در منطقه ایجاد نشده است.

غول کشتیرانی آلمان، هاپاگ-لوید، چهار کشتی در تنگه دارد و امیدوار است پس از امضای توافق و پاکسازی مین‌های باقی‌مانده، آن‌ها را در پایان هفته از آنجا خارج کند.

این وضعیت از این پس برای قیمت نفت چه معنایی دارد؟

در شرایط عادی، حدود یک‌ پنجم عرضه نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و توقف عملی تردد در این مسیر، قیمت نفت را بالا برده است. این افزایش به‌نوبه خود بر هزینه بنزین، گازوئیل و سوخت جت اثر گذاشته است.

در جریان درگیری، قیمت نفت خام برنت، شاخص جهانی نفت، به حدود ۱۲۰ دلار برای هر بشکه رسید، در حالی که پیش از آغاز درگیری‌ها کمی کمتر از ۷۰ دلار بود.

پس از انتشار خبر توافق چارچوبی، قیمت نفت برنت به ۸۳/۵۵ دلار برای هر بشکه کاهش یافت.

به گفته فلورنس اشمیت، استراتژیست ارشد انرژی در رابوبانک، «برخی مسائل هنوز از سوی دو طرف تائید نشده‌اند.»

او گفت «آنچه تاکنون دیده‌ایم، توافقی ۶۰روزه برای بازگشایی تنگه است، اما پس از آن چه می‌شود؟ اگر ایرانی‌ها بخواهند دوباره نظام دریافت عوارض را برقرار کنند چه؟»

«رسیدن به یک توافق صلح کامل هنوز ممکن است زمان زیادی ببرد.»

اما خانم اشمیت می‌گوید اگر بر سر آتش‌بسی کامل توافق شود، وضعیت بازار، از جمله قیمت‌ها، «می‌تواند تا پایان سال به حالت عادی بازگردد». منظور از حالت عادی، بازگشت به سطح پیش از جنگ است، یعنی عبور روزانه ۲۶ نفتکش حامل نفت خام از تنگه.

او می‌گوید با توجه به خبرهای مثبت فعلی و «فروش هیجانی بازار»، ممکن است قیمت نفت به کمتر از ۸۰ دلار برای هر بشکه برسد. اما پس از آن، با کمرنگ شدن «عامل ژئوپلیتیک» در قیمت و ارزیابی واقعیت‌های موجود از سوی بازار، میانگین قیمت ممکن است تا پایان سال دوباره به محدوده ۸۰ دلار بازگردد.

اثر احتمالی بر قیمت مواد غذایی چه خواهد بود؟

اگر عرضه کود به سطحی نزدیک‌تر به وضعیت عادی بازگردد، ممکن است به کاهش فشار بر قیمت جهانی مواد غذایی نیز کمک کند. هزینه کود، که یکی از فرآورده‌های جانبی نفت است، به‌شدت افزایش یافته و کشاورزان را تحت فشار قرار داده است.

یارا، یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های کود و محصولات کشاورزی جهان، اعلام کرد وضعیت همچنان نامطمئن است و کشاورزان ممکن است در کوتاه‌ مدت «برای مدیریت نوسان‌های مداوم به حمایت هدفمند نیاز داشته باشند».

مائوریتسیو کارولی، تحلیلگر جهانی انرژی در شرکت مدیریت سرمایه کویلتر چویوت، می‌گوید آتش‌بس «باید به کاهش فشار فوری بر بازارهای کود کمک کند»، اما اثر آن فوری نخواهد بود.

او می‌افزاید حدود یک‌ سوم کودهای تجاری جهان و همچنین حجم قابل‌ توجهی از گاز طبیعی که در تولید کودهای نیتروژنی به کار می‌رود، از تنگه هرمز عبور می‌کند و ترمیم «آسیب‌های باقی‌مانده به زیرساخت‌های انرژی» زمان خواهد برد.

او می‌گوید: «افزون بر این، فصل کشت در چندین منطقه جهان آغاز شده است، بنابراین حتی اگر ارسال کودهای نیتروژنی و فسفاته از سر گرفته شود، برای برخی محصولات کشاورزی دیر خواهد بود و این موضوع بر تولید جهانی مواد غذایی اثر منفی خواهد گذاشت.»

سوخت جت، یکی دیگر از فرآورده‌های جانبی نفت که در شمال‌غرب اروپا معامله می‌شود، پیش‌تر اندکی ارزان‌تر شده است.

قیمت هر تن سوخت جت شمال‌غرب اروپا به ۱۰۳۳ دلار کاهش یافته است، در حالی که پیش از درگیری ۸۳۱ دلار بود و در اوج خود به حدود ۱۸۴۰ دلار رسیده بود.

توافق آمریکا و ایران چه پیامدهای دیگری می‌تواند داشته باشد؟

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بر اقتصادهای سراسر جهان اثر گذاشته است، چون جهش هزینه‌های انرژی قیمت سوخت را بالا برده و به تورم دامن زده است. این وضعیت بانک‌های مرکزی را تحت فشار گذاشته تا برای مهار تورم، نرخ بهره را افزایش دهند.

در بریتانیا، پیش از آغاز جنگ، بسیاری انتظار داشتند بانک انگلستان امسال نرخ بهره را کاهش دهد. اما با جهش هزینه‌های انرژی، این پیش‌بینی‌ها به‌سرعت تغییر کرد.

راس مولد، مدیر سرمایه‌گذاری در ای‌جی بل، می‌گوید: «همین هفته گذشته، بازارها دو نوبت افزایش نرخ بهره تا اوایل ۲۰۲۷ را در قیمت‌ها لحاظ کرده بودند.»

«اکنون این احتمال‌ها تغییر کرده و فقط از یک نوبت افزایش نرخ بهره تا دسامبر حکایت دارد و پس از آن، شاید دست‌کم در نیمه نخست ۲۰۲۷ نرخ‌ها بدون تغییر بماند.»

«این می‌تواند باعث شود شرکت‌ها با اطمینان بیشتری نیروی کار استخدام کنند، مصرف‌کنندگان تمایل بیشتری به خرج کردن پول داشته باشند و بازار مسکن، که در ماه‌های اخیر برای فروشندگان سرد شده بود، دوباره رونق بگیرد.»