آیین‌ها و دعاها در جام جهانی؛ هوادارانی که می‌خواهند از ماورا الطبیعه کمک بگیرند

دالیا واکر اعتقاد دارد که پیروزی کشورش در آخرین جام جهانی فوتبال، دلیلی ماوراءالطبیعی داشت.

این شهروند ۴۱ ساله اهل بوئنوس آیرس می‌گوید: «من فکر می‌کنم جادو به قهرمانی آرژانتین کمک کرد.»

دالیا یکی از اعضای ارتش زنان ساحره خودخوانده‌ای بود که به نفع لیونل مسی و دیگر بازیکنان تیم ملی آرژانتین، جادو می‌کردند و آیین‌های خاصی را به جا می‌آوردند.

این زنان خود را «لا بروخینتا» می‌نامیدند؛ واژه‌ای ترکیبی از «بروخا» به معنای ساحره و «لا اسکالونتا» که لقب تیم ملی آرژانتین با هدایت لیونل اسکالونی، سرمربی فعلی این تیم، است.

دالیا می‌گوید لا بروخینتا برای اجرای این آیین‌ها از جادوی عصر جدید، شمع، دعا و تعویذ استفاده می‌کرد.

آن‌ها از طریق گروه‌های واتس‌اپ و شبکه‌های اجتماعی با یکدیگر ارتباط داشتند و بررسی می‌کردند که کدام بخش از عملکرد تیم‌شان به توجه بیشتری نیاز دارد.

برخی از محبوب‌ترین آیین‌ها با هدف «طلسم کردن» و از کار انداختن توانایی‌های بازیکنان خاصی از تیم حریف طراحی شده بودند؛ کاری که دالیا می‌گوید با آن موافق نبوده است.

او به‌ جای این کار مناسکی را ترجیح می‌داد که به نظرش مثبت‌تر بودند، مانند: روشن کردن شمع و فرستادن «انرژی مثبت.»

وقتی آرژانتین قهرمان جام جهانی ۲۰۲۲ شد، لا بروخینتا این موفقیت را تایید و پاداش تلاش‌های خود دید: «برای من این مسابقات واقعا جام جهانی ساحره‌ها بود.»

او قصد دارد در این دوره نیز همان آیین‌ها را تکرار کند و روی محراب خود، شمع‌هایی به رنگ‌های آبی و سفید پرچم کشورش روشن کند: «در آرژانتین، بر اساس خرافات، اگر کاری نتیجه‌بخش باشد، دفعه بعد باید آن را دقیقا به همان روش تکرار کنید.»

حامیان «لا اسکالونتا» تنها هواداران ملی نیستند که به ماوراءالطبیعه متوسل می‌شوند. گروهی از شمن‌های پرو نیز برای کمک به صعود تیمشان به مسابقات سال ۲۰۲۲، آیینی را در لیما، پایتخت این کشور اجرا کردند. با این حال، آن تیم در ضربات پنالتی با نتیجه ۵ بر ۴ مغلوب استرالیا شد.

در سراسر قاره آفریقا نیز معنویت با زندگی روزمره گره خورده است و فوتبال هم از این قاعده مستثنی نیست. آیین‌ها و تعویذها برای برخی از مردم، این معنویت به معنای باورهای بومی و درمانگران سنتی است.

آیین‌ها و بلاگردان‌ها

در سال ۲۰۰۲، کنفدراسیون فوتبال آفریقا حضور افرادی را که «مشاوران تیم» نامیده می‌شدند ـ واژه‌ای محترمانه برای درمان‌گران معنوی سنتی ـ در تیم‌های حاضر در جام ملت‌های آفریقا ممنوع کرد.

ماهر مزاهی، روزنامه‌نگار فوتبالی، می‌گوید که هنوز هم هواداران متعصبی هستند که هنگام رقص و تشویق در ورزشگاه، از روش‌های سنتی استفاده می‌کنند؛ آن‌ها تعویذ و دعا به همراه دارند و حتی در برخی موارد از دهان خود آتش بیرون می‌دهند.

نوامبر پارسال، هنگامی که نیجریه از رقابت‌های مقدماتی جام جهانی حذف شد، اریک شل، سرمربی نیجریه، تیم رقیب یعنی جمهوری دموکراتیک کنگو را به استفاده از جادوی «وودو» متهم کرد. فلورنت ایبنگه، سرمربی پیشین جمهوری دموکراتیک کنگو، این اتهام را «مزخرف» خواند و رد کرد.

شاید همین نسبت دادن‌ها به جادوی سیاه باعث شده است که بسیاری از مردم تمایلی نداشته باشند به طور علنی به انجام مناسک سنتی اعتراف کنند.

مزاهی می‌گوید: «فوتبال گرایش شدیدی به اروپامحوری دارد. بزرگ‌ترین باشگاه‌ها و بهترین بازیکنان در آنجا حضور دارند و به همین دلیل، هر چیزی که برای اروپا غریبه باشد، ممکن است با نوعی بدبینی روبرو شود.»

ولی او معتقد است که این موضوع «چیزی نیست که آفریقایی‌ها از آن خجالت بکشند؛ چرا که ما این کارها را در زندگی روزمره خود انجام می‌دهیم.»

به باور او پذیرش این ایده که «آیین‌های معنوی سنتی آفریقا به نوعی عقب‌مانده، ابتدایی یا متعلق به جهان سوم هستند»، این تصور را تقویت می‌کند که همیشه دستاوردهای غرب بهترین است.

با این حال، کسانی هم هستند که معتقدند تفاوت آشکاری میان اجرای آیین‌ها برای تحت تاثیر قرار دادن عملکرد تیم حریف یا تغییر نتیجه بازی، با دعا کردن برای طلب برکت از خداوند به طور کلی وجود دارد.

«خداوند در مرکز همه امور است»

مزاهی می‌گوید که هواداران و تیم‌های فوتبال آفریقایی با صراحت بیشتری از ادیان ابراهیمی مانند مسیحیت و اسلام استقبال می‌کنند.

یکی از شعارهای رایج هواداران الجزایری، طلب حفاظت و کمک از خداوند برای تیمشان است. مزاهی می‌گوید: «اگر به کشورهای غرب آفریقا، به ویژه غنا یا نیجریه توجه کنید، آن‌ها در هر بازی موسیقی گاسپل (نوعی موسیقی مذهبی) پخش می‌کنند.»

کوفی ایدی آدامز، وزیر ورزش غنا، به‌تازگی در یک مراسم کلیسا از حاضران خواست برای تیم ملی این کشور که به «ستاره‌های سیاه» معروف است، دعا کنند.

فدراسیون فوتبال غنا نیز از دو گروه مذهبی بزرگ این کشور، یعنی مسیحیان و مسلمانان، درخواست دعا کرده است. یک مراسم مذهبی مسیحی در آکرا برگزار شد تا پیش از حضور در آنچه این فدراسیون «بزرگ‌ترین صحنه فوتبال» نامیده است، برای تیم ملی دعا کنند.

این فدراسیون با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که مسئولان آن پیش از آغاز تورنمنت، برای شرکت در نماز به امام جماعت ملی کشورشان پیوستند و این روحانی «هدایت و برکت الهی را برای تیم طلب کرد.»

ناتان لاریا، روزنامه‌نگار ساکن آکرا، با توضیح درباره اهمیت ایمان در فرهنگ غنا می‌گوید: «ما معتقدیم که خداوند در مرکز هر کاری است که انجام می‌دهیم. بله، تلاش‌های انسانی مهم است، اما این دعا همان برکت ویژه‌ای است که برای موفقیت به آن نیاز داریم. به همین دلیل، دعا کردن و طلب حفاظت و هدایت الهی اهمیت زیادی دارد.»

ماهر مزاهی می‌گوید که شاید تنها یک کشور دیگر وجود داشته باشد که در آن ایمان و فوتبال، همانند قاره آفریقا با یکدیگر پیوند خورده باشند: «یکی از آشکارترین جلوه‌های مذهبی که در دوران نوجوانی دیدم، قهرمانی برزیل در جام جهانی ۲۰۰۲ بود.»

«بازیکنی به نام کاکا پیراهن خود را درآورد و زیر آن پیراهنی پوشیده بود که روی آن نوشته شده بود: "من متعلق به عیسی هستم." با خودم گفتم، چقدر جالب! قبلا هرگز به این فکر نکرده بودم که کسی چنین پیراهنی زیر لباسش بپوشد.»

به گفته مزاهی، این کار «پیامی برای تمام جهان» بود.

مراسم بدرقه تیم ملی برزیل به این جام جهانی نیز چنین پیامی داشت. پیش از پرواز آن‌ها، هواپیمای تیم در حالی که روی باند فرودگاه ایستاده بود، با ماشین‌های آتش‌نشانی «غسل تعمید» داده شد.

در سنت هوانوردی، این برکت نمادین معمولا پیش از نخستین پرواز یک هواپیما یا سفرهای مهم انجام می‌شود. این بار، هواداران برزیل امیدوارند که این کار بتواند موجب ششمین قهرمانی تیم ملی برزیل در جام جهانی شود.