'Ubutabera butinze ntibuba bukiri ubutabera' – Akababaro ka IBUKA kubera Kabuga upfuye adakatiwe

Ahavuye isanamu, IBUKA RWANDA
- Umwanditsi, Didier Bikorimana
- Igikorwa, BBC Gahuzamiryango
- Yatangajwe
- Igihe co gusoma: iminota 3
Perezida w'umuryango IBUKA uharanira inyungu z'abarokotse jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994 avuga ko bibabaje kuba Félicien Kabuga apfuye adakatiwe ku byaha bya jenoside yaregwaga.
Dr Philibert Gakwenzire, mu gusubiramo ihame ryo mu bucamanza, yabwiye BBC Gahuzamiryango mu kiganiro kuri telefone ku cyumweru ko "ubutabera butinze ntibuba bukiri ubutabera... Urugero rero rwaragaragaye".
Yavuze ko urubanza rwa Kabuga rwamaze "imyaka hafi 26" rutaratangira – atarafatwa – ndetse ko n'aho rutangiriye rwaruhanyije.
Kabuga yafashwe ku itariki ya 16 Gicurasi (5) mu 2020, mu nyubako y'icumbi y'amagorofa, i Asnières-sur-Seine, hafi y'i Paris mu Bufaransa, urubanza rwe rutangira muri Nzeri (9) mu 2022.
Mu 2023 urugereko rwasigaye rurangiza imirimo yasizwe n'urwari urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda rwahoze ruri i Arusha, rwategetse ko kuburanisha Kabuga bihagarikwa kugeza igihe kitazwi kuko atari ameze neza kuburyo yaburanishwa.
Yapfuye ku wa gatandatu – ku itariki isa n'iyo yafashweho – i La Haye mu Buholandi mu bitaro by'urwo rugereko, afite imyaka 91. Umucamanza yatangije iperereza ryo kumenya uburyo yapfuyemo.
Kabuga yaregwaga ibyaha bya jenoside, umugambi wo gukora jenoside, gushishikariza gukora jenoside, n'ibyaha byibasiye inyokomuntu, birimo itoteza, kurimbura, n'ubwicanyi, muri jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994. Imbere y'urukiko, Kabuga ibyaha aregwa yabyise "ibinyoma".
Nubwo azirikana ko mu bucamanza hari ihame ryuko umuntu wese afatwa nk'umwere kugeza ahamwe n'icyaha, Dr Gakwenzire avuga ko "rwose mu rwego rw'amateka Kabuga nta shiti ni umunyabyaha", mu cyo Dr Gakwenzire yise "ukuri kw'amateka".
Nubwo Kabuga apfuye adakatiwe, Dr Gakwenzire yabwiye BBC ko nka IBUKA batacitse intege, kandi ko bo n'abandi baharanira ko umuco wo kudahana ucika, basaba ibihugu ko abandi bacyekwaho ibyaha bya jenoside "bari mu myaka nk'iye" baburanishwa "mu maguru mashya" mu kwirinda ko habaho ikibazo nk'icya Kabuga.
Yongeyeho ko hari abagize uruhare mu gutuma Kabuga atinda gufatwa kandi ko bakwiye kubiryozwa.
Yagize ati: "Tuzi igihe [Kabuga] yafatiwe mu Bufaransa ariko ntituzi igihe yahagereye n'uburyo yahageze kugira ngo bidufashe kumenya uburyo yahageze n'ababimufashije. Abo bakwiriye gukurikiranwa kuko bananije ubutabera."
Avuga ko Kabuga yagiye ajya mu bihugu binyuranye akoresheje inzandiko z'inzira (passports) zemewe, agahindura amazina gusa, kandi ko hari "inzego zananije ubutabera" kubera "kudatanga amakuru". Ati: "Ni uko hari za leta zamukingiye ikibaba."
Dr Gakwenzire yavuze ko mu gihe abo bataba babiryojwe, amasezerano mpuzamahanga yuko jenoside itazongera kubaho ukundi yaba nta cyo avuze. Yagize ati: "Twasa nkaho twaba turimo gucurangira abahetsi."
Félicien Kabuga yafatwaga nk'umuntu ukize cyane kurusha abandi mu Rwanda mu ntangiriro y'imyaka ya 1990.
Yavukiye mu cyari komine Mukarange mu cyahoze ari perefegitura ya Byumba, ubu ni mu karere ka Gicumbi mu ntara y'amajyaruguru y'u Rwanda.
Yari kandi bamwana w'uwari Perezida w'u Rwanda Juvénal Habyarimana – abakobwa babiri ba Kabuga bashakanye n'abahungu ba Habyarimana.








