چین چه دیدگاهی درباره توسعه هوش مصنوعی دارد؟

به‌گونه‌ای که هوش مصنوعی شتابان به پیش می‌رود، شماری از برجسته‌ترین چهره‌های این صنعت دربارهٔ خطرهای احتمالی آن هشدار می‌دهند.

با این حال، تلاش‌ها برای مقابله با این خطرها با مانعی مهم روبه‌رو است: رقابت شدید میان دو ابرقدرت اصلی هوش مصنوعی جهان، یعنی چین و امریکا.

این دو کشور به عنوان رقیبان راهبردی، پیشرفت‌های هوش مصنوعی را اغلب از دریچهٔ امنیت ملی و برتری اقتصادی می‌بینند؛ موضوعی که تردیدهایی را دربارهٔ امکان همکاری واقعی میان آن‌ها ایجاد کرده است.

داریو آمودی، مدیرعامل شرکت انتروپیک، استدلال کرده است که روند توسعهٔ این فناوری باید کندتر شود. سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، و ایلان ماسک، مالک شرکت‌های فعال در عرصهٔ هوش مصنوعی، هم گفته‌اند که با او هم‌نظرند. برخی دیگر از چهره‌های فناوری در سیلیکون‌ولی حتی هشدار داده‌اند که این فناوری ممکن است روزی بقای بشریت را تهدید کند.

دکتر ایلاریا کاروتزا، پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ پژوهش‌های صلح اسلو (PRIO)، می‌گوید: «اگر جامعهٔ جهانی انتظار داشته باشد گفت‌وگوهای امریکا و چین در این زمینه به یک توافق الزام‌آور منجر شود، احتمالاً ناامید خواهد شد.»

شی: باید همواره تحت کنترول انسان باقی بماند

چین برای آیندهٔ هوش مصنوعی برنامه‌های بزرگی دارد و تصور می‌کند این فناوری در آینده در همهٔ بخش‌های جامعه و اقتصاد، از زراعت و صحت گرفته تا بخش نظامی، نقش اساسی خواهد داشت.

با این حال، حکومت چین سال‌هاست که دربارهٔ خطرهای احتمالی هوش مصنوعی هم هشدار می‌دهد. این کشور از سال ۲۰۱۷ اعلام کرده بود که هوش مصنوعی می‌تواند حریم خصوصی، ثبات اجتماعی و حتی روابط بین‌المللی را با خطر روبه‌رو کند.

در سال‌های بعد، چین مقرراتی را وضع کرد که براساس آن محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی در شبکه‌های اجتماعی باید برچسب‌گذاری شود. همچنین استفاده از شریک‌های مجازی مبتنی بر هوش مصنوعی برای افراد زیر سن قانونی ممنوع شده و بهره‌گیری از فناوری «دیپ‌فیک» برای نشر اطلاعات نادرست نیز منع شده است.

جینگ‌هان ژِنگ، استاد دانشگاه شهری هنگ‌کنگ که در گفت‌وگوهای غیررسمی امریکا و چین دربارهٔ هوش مصنوعی شرکت داشته، می‌گوید نهادهای حکومتی و مشاوران سیاست‌گذاری در چین، در مقایسه با همتایان امریکایی خود، اختیار بیشتری برای تعیین حدود و چارچوب توسعهٔ قابل قبول هوش مصنوعی دارند.

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در ماه جولای و در پاسخ به نگرانی‌ها دربارهٔ احتمال خارج شدن هوش مصنوعی از کنترول انسان، هشدار داد که این فناوری «باید همواره تحت کنترول انسان باقی بماند».

او این سخنان را در نشست سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی مطرح کرد؛ ابتکاری که چین برای گسترش گفت‌وگوهای بین‌المللی دربارهٔ مدیریت و مقررات هوش مصنوعی راه‌اندازی کرده است.

ادارهٔ فضای مجازی چین نیز در تازه‌ترین چارچوب ایمنی هوش مصنوعی که در ماه سپتمبر منتشر شد، اعلام کرد برای جلوگیری از تهدید شدن «بقا و توسعهٔ بشریت» توسط هوش مصنوعی، نیاز به سیاست‌های پیشگیرانه وجود دارد.

آیا هوش مصنوعی قابل کنترول است؟

در حالی که مقام‌های چینی خطر خارج شدن هوش مصنوعی از کنترول انسان را می‌پذیرند، نگرانی دربارهٔ این‌که این فناوری ممکن است به تهدیدی برای بقای بشریت تبدیل شود، در چین به اندازهٔ امریکا در مرکز بحث‌ها قرار ندارد.

پکن این خطر را یکی از چندین موضوعی می‌داند که باید از طریق سیاست‌گذاری و مقررات دولتی مدیریت شود.

جینگ‌هان ژنگ، استاد دانشگاه شهری هنگ‌کنگ، می‌گوید: «مدیریت هوش مصنوعی در چین همزمان چند هدف را دنبال می‌کند؛ از جمله حمایت از توسعهٔ اقتصادی، مدیریت خطرهای فناوری و اجتماعی و حفظ اقتدار سیاسی.»

به گفتهٔ او، رویکرد چین به هوش مصنوعی تنها بر ایمنی متمرکز نیست، بلکه با اهداف اقتصادی، اجتماعی و حکومتی نیز پیوند خورده است.

شائوشان لیو، مدیر مؤسسهٔ هوش مصنوعی و رباتیک برای جامعه در شهر شنژن، می‌گوید: «بحث‌ها در چین بیشتر بر کنترول‌پذیری، سوءاستفاده‌های احتمالی و پیامدهای اجتماعی هوش مصنوعی متمرکز است، در حالی که در امریکا، گفت‌وگوها بیشتر تحت تأثیر سناریوهای فرضی مربوط به از دست رفتن کنترول یا حتی نابودی بشریت قرار گرفته است.»

نگرانی مقام‌های چینی دربارهٔ خطرهای هوش مصنوعی با این باور همراه است که این فناوری می‌تواند در دوره‌ای که رشد اقتصاد چین کند شده، به یکی از مهم‌ترین محرک‌های رشد اقتصادی تبدیل شود.

مدل‌های هوش مصنوعی شرکت‌های بزرگ فناوری چین، از جمله تنسنت، علی‌بابا، بایدو و بایت‌دنس، در سطح جهانی رقابت می‌کنند. همچنین برخی از پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی توسط شرکت‌های نوپایی مانند 01.AI، دیپ‌سیک، مینی‌مکس، مون‌شات اِی‌آی و Z.ai توسعه یافته‌اند.

این شرکت‌ها به درخواست رسانه‌ها برای اظهارنظر پاسخ نداده‌اند.

دکتر شائوشان لیو می‌گوید پکن در تلاش است میان حمایت از صنعت هوش مصنوعی چین و مدیریت خطرهای نوظهور ناشی از این فناوری توازن برقرار کند.

او می‌گوید: «این رویکرد با این دیدگاه که توسعهٔ هوش مصنوعی باید متوقف شود، کاملاً متفاوت است.»

«هرکس در هوش مصنوعی ببرد، پیروز است»

ملاحظات ژئوپولیتیکی فراتر از اولویت‌های داخلی چین نیز در این میان نقش دارند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، توسعهٔ هوش مصنوعی را رقابتی سرنوشت‌ساز با چین توصیف کرده و گفته است: «ما در زمینهٔ هوش مصنوعی از چین جلوتر هستیم... و صادقانه بگویم، می‌خواهم همین وضعیت حفظ شود، زیرا هر کسی که در هوش مصنوعی پیروز شود، برنده خواهد بود.»

در چین نیز برخی مقام‌ها به این فناوری از منظر رقابت قدرت‌های بزرگ نگاه می‌کنند. چن ییشین، بلندپایه‌ترین مقام استخباراتی این کشور، در مقاله‌ای که در ماه سپتمبر در یک نشریهٔ دولتی منتشر شد، هوش مصنوعی را «عرصهٔ تازه‌ای برای رقابت راهبردی میان قدرت‌های بزرگ» توصیف کرد.

با وجود آن‌که درخواست‌ها برای کند شدن روند توسعهٔ هوش مصنوعی عمدتاً از سوی چهره‌های صنعت فناوری در امریکا مطرح شده و نه مقام‌های حکومتی، رقابت ژئوپولیتیکی باعث شده است پکن با دیدهٔ تردید به چنین پیشنهادهایی بنگرد.

در ماه آگست، اندکی پیش از هشدار داریو آمودی دربارهٔ خطرهای هوش مصنوعی، رسانه‌های دولتی چین او را متهم کردند که شرکتش را با منافع ژئوپولیتیکی امریکا همسو کرده است.

حساب «یویوان‌تانتیان» وابسته به شبکهٔ دولتی سی‌سی‌تی‌وی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «دیدگاه آمودی تغییر کرده است؛ از این‌که 'کشور من برحق است' به این‌که 'همهٔ کسانی که همکاری نمی‌کنند باید سرکوب شوند'.»

هشدار اخیر داریو آمودی دربارهٔ لزوم کند شدن روند توسعهٔ هوش مصنوعی، موج تازه‌ای از انتقاد رسانه‌های دولتی چین را در پی داشته است. این رسانه‌ها به‌ویژه بر اظهارات مدیرعامل شرکت انتروپیک تمرکز کرده‌اند که گفته بود نباید اجازه داد چین در رقابت هوش مصنوعی از امریکا پیشی بگیرد.

با وجود فضای بی‌اعتمادی میان واشنگتن و پکن، برخی امیدوارند نشست شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ که قرار است اواخر این ماه در واشنگتن برگزار شود، به دست‌کم برخی توافق‌ها در زمینهٔ هوش مصنوعی منجر شود. خبرگزاری رویترز گزارش داده است که مقام‌های چینی، هوش مصنوعی را یکی از موضوعات مهم این دیدار می‌دانند.

دکتر ایلاریا کاروتزا از مؤسسهٔ پژوهش‌های صلح اسلو می‌گوید احتمال دارد دو کشور در موضوعاتی مانند سوءاستفادهٔ بازیگران غیردولتی از هوش مصنوعی یا حملات سایبری مبتنی بر این فناوری، به درک و همکاری مشترک برسند.

اما او باور دارد که رسیدن به توافقی روشن دربارهٔ سرعت توسعهٔ هوش مصنوعی بسیار بعید است.

او می‌گوید: «زمینه‌هایی که احتمال دارد در سطح دوجانبه قابل مدیریت باشند، موضوعاتی هستند که برای اجرای توافق در آن‌ها نیازی به راستی‌آزمایی گسترده یا افشای اسرار تجاری وجود نداشته باشد.»

به گفتهٔ او، «بعید است دو طرف بر سر هر موضوعی که سرعت توسعهٔ مدل‌های هوش مصنوعی در هر یک از کشورها را محدود کند، به توافق برسند.»