یافته‌های یک نهاد ملل متحد از افزایش چشمگیر خشونت علیه زنان در غزه حاکیست

بر اساس گزارش‌های اخیر صندوق جمعیت ملل متحد (UNFPA)، گزارش‌ها درباره خشونت علیه زنان و دختران در نوار غزه، از جمله ازدواج‌های زودهنگام و اجباری، به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.

یک گزارش که داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط ۱۰ سازمان را تحلیل می‌کند، می‌گوید بحران طولانی‌مدت در غزه‌ٔ جنگ‌زده «شرایطی را ایجاد کرده است که در آن زنان و دختران با خطرات فزاینده‌ٔ خشونت مبتنی بر جنسیت روبرو هستند».

این گزارش همچنین هشدار می‌دهد که در سه ماهه دوم سال جاری، تعداد موارد ازدواج زودهنگام و اجباری با «افزایش شدیدی» روبرو بوده است. ملل متحد هر دو مورد را از انواع خشونت مبتنی بر جنسیت می‌داند.

گزارش دیگری که روایت‌ها و شهادت‌های ۲۳۰ زن را در کمپ‌های آواره‌گان مزدحم در شهر غزه و خان یونس ارائه می‌دهد، بسیار تلخ و تکان‌دهنده است و خشونت‌هایی را که آن‌ها تجربه کرده یا شاهد بوده‌اند، توصیف می‌کند.

برخی از خوانندگان ممکن است جزئیات این گزارش را ناراحت‌کننده بیابند.

یک زن آواره در مکتبی که به پناهگاه تبدیل شده است، نشان می‌دهد که چگونه قربانیان تجاوز جنسی برای جلوگیری از شرم و رسوایی اغلب به عقد متجاوزان درمی‌آیند. او می‌گوید: «وقتی موارد تجاوز در مکاتب کشف می‌شود، روز بعد مراسم عروسی و جشن را در همان مکتب می‌بینید.»

زن دیگری روایت می‌کند که سال گذشته، در زمان قحطی، «مردی دختر ۱۴ ساله‌ٔ خود را در ازای دو بسته آرد شوهر داد تا خودش و دیگر فرزندانش بتوانند غذا بخورند». شش زن در کمپ‌های مختلف آوارگان داستان‌هایی از چنین مبادلاتی را بازگو کردند؛ مبادلاتی که پیش از آغاز درگیری میان اسرائیل و حماس در سال ۲۰۲۳ غیرقابل تصور بود.

اگرچه جمع‌آوری داده‌ها برای تعیین آمار واقعی همچنان دشوار است، اما صندوق جمعیت سازمان ملل متحد می‌گوید که در سه ماهه دوم سال جاری، تعداد موارد گزارش‌شده از ازدواج زودهنگام و اجباری نسبت به سه ماهه اول ۱۲۳ درصد افزایش یافته است. ازدواج زودهنگام یا کودکان، دختران ۱۲ تا ۱۷ ساله را شامل می‌شده است.

نستور اووُموهانگی، نماینده صندوق جمعیت ملل متحد در فلسطین می‌گوید: «روندها تکان‌دهنده هستند.» او می‌گوید شرایط بحرانی شدید در سه سال گذشته — که شاهد کشته شدن ده‌ها هزار نفر، ویرانی گسترده و امواج متعددی از آوارگی در غزه بوده است — ساختارهای اجتماعی را از هم پاشیده، به‌طوری که «همه‌چیز فرسایش یافته است... هیچ سیستمی وجود ندارد».

در حالی که بازارهای مواد غذایی دوباره باز شده‌اند، بسیاری توان خرید اجناس عرضه‌شده را ندارند و همچنان فقری شدید و گرسنگی حکمفرماست و مردم به کمک‌های خیریه وابسته‌اند. تقریبا تمام جمعیت بیش از دو میلیون نفری غزه از خانه‌های خود رانده شده‌اند و بیشتر آن‌ها در اردوگاه‌های خیمه‌ای کثیف یا ساختمان‌های آسیب‌دیده زندگی می‌کنند. خدمات عمومی تا حد زیادی فروپاشیده و حملات هوایی اسرائیل علیرغم آتش‌بس ادامه داشته است.

پیش از جنگ، دختران در غزه در تمامی مقاطع تحصیلی بالاتر از ابتدایه، از نظر تعداد و عملکرد از پسران پیشی می‌گرفتند. اکنون با تعطیلی طولانی‌مدت مکاتب، بسیاری از کودکان از تحصیل بازمانده‌اند. برای پسران، فشار برای یافتن کار جهت کمک به حمایت از خانواده وجود دارد و برای دختران، مسائل مربوط به امنیت به‌شدت تشدید شده است.

در یک جامعه سنتی، زندگی در میان غریبه‌ها و بدون حریم خصوصی، باعث گلایه‌ها از افزایش آزار و اذیت جنسی شده است؛ بسیاری از خانواده‌ها ازدواج دخترانشان را راهی برای محافظت از آن‌ها و حفظ عفت و آبرو می‌دانند. گزارش صندوق جمعیت ملل متحد — که بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده در اواخر سال ۲۰۲۵ و اوایل سال ۲۰۲۶ تهیه شده است — نشان می‌دهد که چگونه دختران یتیم‌شده در جریان جنگ به‌ویژه آسیب‌پذیر هستند.

یکی از زنان ساکن اردوگاهی در شهر غزه که برای این گزارش با او مصاحبه شده است، می‌گوید که در مراسم عروسی دو دختر از اعضای خانواده‌اش که تنها ۱۴ و ۱۵ سال داشتند، شرکت کرده است.

این زن گفت: «کاکاهایش آن‌ها را در سن بسیار پایین شوهر دادند. می‌دانید چرا؟ چون پدر و مادرشان به شهادت رسیده بودند و عموها می‌خواستند از شر مسئولیت و هزینه‌های آن‌ها خلاص شوند. به خدا قسم، آن‌ها اصلا نمی‌دانند ازدواج یا زندگی یعنی چه.»

مرکز امور زنان در غزه — یک سازمان غیردولتی فلسطینی که با صندوق جمعیت ملل متحد همکاری می‌کند — و دیگر گروه‌های حمایتی، موارد تکان‌دهنده‌ای از دخترانی را مستند کرده‌اند که ازدواج کرده و متحمل آزار و اذیت شده‌اند و اغلب نیز باردار می‌شوند. آن‌ها می‌گویند دخترانی که در سنین اوایل نوجوانی هستند، بسیار بیشتر از زنان بزرگسال در معرض سقط جنین و به دنیا آوردن نوزادان کم‌وزن قرار دارند.

نستور اووُموهانگی می‌گوید: «ما شاهد افزایش سرسام‌آور بارداری‌های نوجوانان به دلیل ازدواج کودکان هستیم. کودکی که در سنی است که بدنش هنوز به طور کامل برای پرورش جنین دیگر رشد نکرده است، گرسنه است، در شرایط غیرصحی زندگی می‌کند، نمی‌داند چگونه از نوزاد مراقبت کند و حتی نمی‌داند چگونه از خودش مراقبت کند، عواقب آن بارداری همیشه بسیار بسیار بد خواهد بود.»

ملل متحد و بیشتر سازمان‌های بشردوستانه، ازدواج دختران زیر ۱۸ سال را به عنوان ازدواج زودهنگام طبقه‌بندی می‌کنند. حتی پیش از جنگ نیز این موضوع در میان فلسطینیان ساکن غزه تحت اداره حماس رایج‌تر از کرانه باختری اشغالی بود، اما روند رو به کاهشی داشت.

قانون در غزه با رضایت والدین و تایید قاضی، استثنائاتی را برای حداقل سن ازدواج که ۱۷ سال است، قائل می‌شود. مقامات دادگاه می‌توانند ازدواج افراد را حتی در سن ۱۴ سال و ۷ ماهگی تأیید کنند؛ با این حال، یک کارشناس محلی شریعت به ما گفت زمانی که محاکم اسلامی در طول بخش عمده‌ای از جنگ تعطیل بودند، «تمهیدات و تضمین‌های قانونی» در این مورد از بین رفته بود.

بی‌بی‌سی با برخی خانواده‌ها که در آن‌ها وابستگان بازمانده مجبور به ازدواج شده‌اند، گفت‌وگو کرده است. زهیر، ۲۵ ساله، می‌گوید پس از آنکه پدر و سرپرست دختری ۱۶ ساله در حمله‌ هوایی اسرائیل کشته شد، کاکاهایش او را تحت فشار گذاشتند تا با این دختر از فامیل دور خود ازدواج کند.

زهیر در پاسخ به این پرسش که چرا با این کار موافقت کرده است، می‌گوید: «یکی از دلایلی که مرا به سمت ازدواج با او سوق داد این بود که هیچ‌کس نبود از او مراقبت کند. این نکته‌ٔ اول است.»

زهیر می‌افزاید: «اگر جنگ نبود، او همچنان دختر جوانی بود که پدرش نوازش‌اش می‌کرده و به مکتب می‌رفت. او هنوز ذهنیتی کودکانه دارد، نه ذهنیتی بالغ. او دلتنگ مکتب، خانواده و دوستانش است. حتی دلتنگ نشستن ساده در خانه است.»

یک زوج می‌گویند به پسر ۱۷ ساله‌ٔ خود اجازه داده‌اند پس از کشته شدن پسر بزرگ‌ترشان و پدر دختر، با دختر کاکای ۱۶ ساله‌اش ازدواج کند. این نوجوان اکنون باردار است و دیگر به مکتب باز نخواهد گشت. خسُرش می‌گوید: «او باید از فرزندش مراقبت کند، تحصیلاتش به هدر می‌رفت.»

خشونت جنسی در غزه، به دلیل ترس از انگ اجتماعی و تلافی، همچنان به شدت کمتر از میزان واقعی گزارش می‌شود. ارزیابی‌های امنیتی ملل متحد خطرات ویژه‌ای را برای زنان و دختران در طول شب شناسایی کرده‌اند که باعث می‌شود آن‌ها از تشناب‌ها و حمام‌های کمپ‌ها دوری کنند.

آخرین گزارش تحلیلی کارگروه به رهبری صندوق جمعیت ملل متحد بیان کرد که موارد خشونت جنسی، از جمله تجاوز و تعرض جنسی، «در غزه به مرحله بحرانی رسیده‌اند». این موارد ۲/۷ درصد از کل موارد گزارش‌شده‌ٔ خشونت مبتنی بر جنسیت را از اپریل تا جون ۲۰۲۶ تشکیل دادند که نسبت به ۲/۱ درصد در سه ماهه قبل از آن، افزایشی ۶۱ درصدی را در تعداد مطلق دوسیه‌ها نشان می‌دهد.

این افزایش به تلاش‌ها برای آگاهی‌رسانی و ارائه‌ روش‌های بهتر جهت گزارش‌دهی محرمانه مرتبط است. داده‌های جمعیتی نشان داد که اکثریت بازماندگان، زنان ۱۸ تا ۵۹ ساله بوده‌اند و پس از آن‌ها دختران نوجوان با ۸ درصد و مردان بزرگسال با ۵ درصد قرار دارند.

زنانی که همسر خود را از دست داده یا همسرانشان بازداشت شده یا مفقود شده‌اند، در معرض خطر فزاینده‌ٔ سوءاستفاده و استثمار جنسی قرار دارند. گزارش‌ها حاکی از آن است که اکنون نزدیک به یک خانوار از هر چهار خانوار توسط یک زن اداره می‌شود که این رقم دو برابر نسبت پیش از جنگ است.

زنی در شهر غزه که برای گزارش ملل متحد با او مصاحبه شده، نقل می‌کند: «یک زن بیوه به دنبال خیمه بود و نماینده‌ٔ [کمپ] به او گفت: "به تو خیمه می‌دهم، تو را در اردوگاه خودمان جای می‌دهیم و امشب می‌توانی بیایی پیش من باشی."»

سازمان‌های امدادی استدلال می‌کنند که خطرات پیش‌روی زنان در غزه را می‌توان با بهبود شرایط بشردوستانه به طور چشمگیری کاهش داد. درخواست‌هایی مطرح شده است تا اسرائیل اجازه دهد پناهگاه‌های باکیفیت‌تر و همچنین تجهیزاتی برای ارتقای تشناب‌های، سیستم صحی و روشنایی وارد این منطقه شود. اسرائیل اقلامی را که آن‌ها را دارای کاربرد دوگانه برای مقاصد نظامی می‌داند، محدود می‌کند.

تلاش‌های جاری برای بهبود آموزش و مراقبت‌های صحی در جریان است و برنامه‌های بلندمدتی نیز برای کمپین‌های مبارزه با خشونت خانگی و ازدواج کودکان وجود دارد. در حالی که مسیر زندگی بسیاری از افراد در غزه برای همیشه تغییر کرده است، زنان می‌گویند امیدوارند آینده‌ای در پیش باشد که در آن دست‌کم احساس امنیت کنند.