اعزام نیروهای امریکایی برای تصرف اورانیم ایران چقدر خطرناک است؟

تصور این‌که نیروهای امریکایی به یک تأسیسات مخفی و زیرزمینی هسته‌ای حمله کنند تا ذخایر اورانیم غنی‌شده ایران را به دست آورند، شاید دور از ذهن به نظر برسد؛ اما گزارش شده که دونالد ترامپ این گزینه را برای رسیدن به هدف اصلی‌اش در جنگ بررسی می‌کند: جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای.

به گفته کارشناسان نظامی و مقام‌های پیشین دفاعی امریکا که با بی‌بی‌سی صحبت کرده‌اند، چنین عملیاتی بسیار دشوار و پرخطر خواهد بود. آنان می‌گویند این کار نیاز به اعزام نیروهای زمینی دارد و ممکن است چندین روز یا حتی هفته‌ها طول بکشد.

میک مولروی، معاون پیشین وزارت دفاع امریکا در امور خاورمیانه، می‌گوید خارج کردن این ذخایر اورانیم می‌تواند «یکی از پیچیده‌ترین عملیات‌های ویژه در تاریخ» باشد.

این سناریو تنها یکی از چند گزینه نظامی است که ترامپ ممکن است در قبال ایران در نظر داشته باشد.

گزینه‌های دیگر شامل تلاش امریکا برای کنترول جزیره خارگ به‌منظور فشار بر ایران برای بازگشایی کامل تنگه هرمز است. همچنان ممکن است دولت امریکا از تهدید حملات نظامی جدید برای وادار کردن ایران به مذاکره استفاده کند.

ترامپ در یک مصاحبه تلفنی با شبکه خبری سی‌بی‌سی گفته است که نمی‌تواند بگوید آیا بدون از بین بردن یا خارج کردن اورانیم غنی‌شده ایران می‌توان پیروزی در جنگ را اعلام کرد یا نه.

با این حال، او اهمیت این ذخایر را تا حدی کم‌رنگ جلوه داده و به آسیب‌هایی اشاره کرده که در حملات سال گذشته وارد شده بود. او گفت: «این [تأسیسات] آن‌قدر در عمق زمین قرار دارد که دسترسی به آن برای هر کسی بسیار دشوار است... خیلی عمیق است، بنابراین تا حد زیادی محفوظ است. اما در نهایت ما تصمیم خواهیم گرفت.»

این اظهارات پس از گزارشی از روزنامه وال‌استریت جورنال مطرح شد که گفته بود امریکا در حال بررسی عملیاتی برای بیرون کشیدن این مواد است. کاخ سفید اعلام کرده که ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است.

کارشناسان می‌گویند عملیات به هدف گرفتن ذخایر اورانیم ایران با چالش‌های جدی لجستیکی روبه‌رو خواهد بود.

در آغاز جنگ، ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرام اورانیم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت؛ به گفته مقام‌های امریکایی، این ماده می‌تواند نسبتاً سریع به سطح ۹۰ درصد (کاربرد برای سلاح هسته‌ای) رسانده شود.

همچنان ایران حدود ۱۰۰۰ کیلوگرام اورانیم با غنای ۲۰ درصد و ۸۵۰۰ کیلوگرام اورانیم با غنای ۳/۶ درصد دارد که برای تحقیقات طبی استفاده می‌شود.

گمان می‌رود بیشتر اورانیم با غنای بالا که به‌سادگی می‌تواند به مواد قابل استفاده در بمب تبدیل شود، در اصفهان نگهداری می‌شود؛ یکی از سه مرکز زیرزمینی هسته‌ای که سال گذشته هدف حملات هوایی امریکا و اسرائیل قرار گرفت.

اما هنوز مشخص نیست چه مقدار از این مواد در سایر مکان‌ها ذخیره شده است.

جیسن کمپبل، مقام پیشین دفاعی امریکا، می‌گوید اگر امریکا دقیق بداند این ذخایر در کجا قرار دارد، عملیات بسیار آسان‌تر خواهد بود.

او گفت: «حالت ایده‌آل این است که دقیق بدانید کجاست. اگر در چندین محل پراکنده شده باشد، سطح پیچیدگی کاملاً متفاوت می‌شود.»

علاوه بر اصفهان، ممکن است بخشی از اورانیم غنی‌شده در تأسیسات فردو و نطنز نیز نگهداری شود؛ دو سایتی که در عملیات «چکش نیمه‌شب» سال گذشته هدف قرار گرفتند.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گفته است که بیشتر این مواد در اصفهان است و مقداری نیز در نطنز نگهداری می‌شود. اما او تأکید کرده که اطلاعات دقیق در دست نیست، چراکه بازرسان پس از حملات ۲۰۲۵ از ایران خارج شدند و هنوز به این تأسیسات بازنگشته‌اند.

آقای گروسی گفته است: «پرسش‌های زیادی وجود دارد که تنها زمانی روشن خواهد شد که بتوانیم دوباره به این مکان‌ها دسترسی پیدا کنیم.»

حتی اگر محل دقیق این ذخایر مشخص باشد، دسترسی به آن‌ها خود یک چالش بزرگ دیگر است.

شواهد نشان می‌دهد که ایران پیش از حملات امسال، تأسیسات زیرزمینی خود را تقویت کرده است. به‌عنوان مثال، تصاویر ماهواره‌ای در فبروری نشان می‌داد که ورودی‌های تونل‌های سایت اصفهان با خاک مسدود شده‌اند؛ چیزی که عملیات را دشوارتر می‌سازد.

امریکا و اسرائیل از آغاز جنگ توانسته‌اند تنها با حملات هوایی بخش‌هایی از نیروی دریایی ایران، توان موشکی بالستیک و زیرساخت‌های صنعتی آن را تضعیف کنند. اما کارشناسان می‌گویند تأمین و کنترل اورانیم غنی‌شده بدون استفاده از نیروهای زمینی ممکن نیست.

احتمال دارد امریکا از نیروهای لشکر ۸۲ هوابرد که به خاورمیانه اعزام شده‌اند، برای تأمین امنیت اطراف اصفهان و نطنز استفاده کند. سپس نیروهای ویژه که برای کار با مواد هسته‌ای آموزش دیده‌اند، وارد عمل شده و اورانیم را جمع‌آوری کنند. این اورانیم به شکل گاز است و احتمالاً در کانتینرهای فلزی بزرگ نگهداری می‌شود.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که ورودی‌های این تأسیسات در حملات هوایی به‌شدت آسیب دیده‌اند. بنابراین نیروهای امریکایی احتمالاً نیاز به تجهیزات سنگین خواهند داشت تا آوارها را کنار زده و به تونل‌های عمیق زیرزمینی دسترسی پیدا کنند، آن‌هم در حالی که با خطر حملات متقابل ایران روبه‌رو هستند.

کمپبل می‌گوید: «اول باید محل را حفاری کنید و مواد را پیدا کنید، در حالی که احتمالاً به‌طور مداوم زیر تهدید هستید.»

هنوز روشن نیست که ایران چگونه واکنش نشان خواهد داد یا تا چه حد می‌تواند تهدید برای نیروهای زمینی امریکا ایجاد شود که به تاسیسات اصلی اورانیم می‌روند.

الکس پلیتساس، مقام پیشین دفاعی امریکا، می‌گوید که امریکا و اسرائیل تلاش کرده‌اند توان دفاعی ایران را تضعیف کنند تا چنین عملیاتی ممکن شود؛ اما با اینحال، این مأموریت همچنان «بسیار پرخطر» خواهد بود.

او افزود که نیروهای امریکایی در اصفهان که حدود ۴۸۰ کیلومتر از شهرهای بزرگ فاصله دارد در موقعیت نسبتاً منزوی قرار خواهند گرفت. این موضوع [تخلیه زخمی‌ها] را دشوار می‌کند و [نیروهای امریکایی] را در برابر حملات هوایی و زمینی در زمان رفت و آمد و در زمانی که در داخل تاسیسات هسته‌ای هستند، آسیب‌پذیر می‌سازد.

کارشناسان می‌گویند که این عملیات احتمالاً باید چند لایه باشد، از جمله شامل تصرف یک میدان هوایی یا محل فرود تا نیروهای امریکایی بتوانند از آنجا عملیات را مدیریت کرده و سپس اورانیم را از ایران خارج کنند.

لشکر ۸۲ هوابرد می‌تواند برای ایجاد یک پایگاه عملیاتی موقت استفاده شود. پس از به‌دست آوردن اورانیم، نیروهای امریکا در محل با این تصمیم روبه‌رو خواهد شد که آن را از کشور خارج کنند یا در همان‌جا رقیق و خنثی کنند.

برخی مقام‌های امریکایی گفته‌اند که ممکن است اورانیم در داخل ایران رقیق‌سازی شود، اما این کار پیچیده، زمان‌بر و بسیار دشوار است.

جاناتان روهه، کارشناس برنامه هسته‌ای ایران، می‌گوید انتقال اورانیم به خارج سریع‌تر است و امکان رقیق‌سازی آن در امریکا را فراهم می‌کند، اما در هر صورت، این عملیات بسیار پرخطر خواهد بود.

او گفت: «شما با چیزی حدود نیم تُن اورانیم در حد تقریباً مناسب برای استفاده در سلاح روبه‌رو هستید که باید آن را خارج کنید.»

و در پایان هشدار داد: «میلیون‌ها چیز ممکن است به اشتباه پیش برود.»