KALLATTIIN, Tiraamp daawwannaa ji'ootaaf eegameen booda Chaayinaa gale

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. Daqiiqaa 20 duraTiraamp Beejing gahe, Chaayinaan dhaabbilee US'f banaa akka taatu nan gaafadha jedhe.

   Tiraamp daawwannaa isaa Beejingi kanaan hoggantoota kaampaanota Ameerikaa guguddoo qabatee deeme.

   Abbaan kaanmpaanii Nvidia Jensen Huwaang, abbaan Apple Tiim Kuuk, Abbaan kaampaanii Tesla fi SpaceX Eloon Maask, abbaan BlackRock Laarii Fiink Ofaar fi akkasumas hogganaan Booyingi kanneen jila Tiraamp faana gara Chaayina adeemani.

   Tiraamp dawwannaa isaa kanaan Pirezdantii Chaaayinaa Shii Jiinpiing Chaayinaan akka balbala ishee kaampaanota Ameerikaaf 'banaa akka gootun' gaafadha jedhe. Kaampaanonni kunneen Rippaablika Chaayinaa gulantaa caalutti ceesisuuf raajii warra hojjetani jedhe.

   Kun dhimma ijoo jalqabaa hoggana Chaayinaaf dhiyeessu ta'uu hime Tiraamp.

   "Kana caalaa dhimmi biyyoota keenya lamaan fayyadu danda'u hin beeku" jedhe.

   Hogganaan kubbaaniyaa Nvidia kan dorgomaa teknolojii Chaayinaa ta'e jila Tiraamp kanatti daqiiqaa dhumaarra dabalame jedhame.

2. Sa'aatii tokko duraRaashiyaa fi Yukireen waraanatti deebi'an, Raashiyaan dirooniidhaan namoota 9 ajjeefte

   Aanga'oonni Yukireen akka jedhanitti haleellaa Raashiyaan kutaalee biyyattii adda addaa keessatti raawwatteen namoonni sagal yoo du'an 28 irra miidhaan ga'eera.

   Haleellaa hamaan naannawa Dnipropetrovsk jedhamutti raawwatame, addanatti kan du'an namoota saddeet, 11 ammoo madaa'aniiru.

   Baha Donetsk keessatti ammoo nama tokkorra miidhaan ga'e.

   Waliigalatti Raashiyaan naannolee 14 keessatti haleellaa raawwatte.

   Pirezidantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskii ammallee dirooniiwwan Raashiyaa 100 caalan qilleensa biyyattiirra marsaa jiraachuu himuun, haleellaan caalu akka mudatu yaadda'uu ibse.

   Aanga'oonni Raashiyaa ammoo warshaan oomisha gaazii fi indastiriiwwan lama diroonii Yukireeniin haleelamuu ibsan.

   Biyyoonni lameen akkuma waliigalteen dhukaasa dhaabuu jaarsummaa Ameerikaan labsamee ture Wiixata xumurameen haleellaa walirratti banan.

   Erga Raashiyaan Guraandhala 2022 Yukireen weerartee as waraanni biyyoota lameenii dhaabbatee hin beeku.

3. Sa'aatii 3 duraPirezidantiin Faransaay daawwannaa hojiif Itoophiyaa seenan

   Pirezidantiin Faransaay Imaanu'el Maakroon daawwannaa hojiif Itoophiyaa seenan.

   Ministirri Muummee Itoophiyaa Abiy Ahimad buufata xiyyaaraatti argamuun isaan simataniiru.

   Daawwannaa yeroo sadaffaaf Itoophiyaatti kan taasisan yoo ta'u ''michummaa jabaa biyyoota lamaa kan agarsisudha,'' jedhaniiru.

   Daawwannaa isaaniin dhimmoota ''ijoofi murteessoo irratti marii'' akka gaggeessaniis himan.

   Maakroon gara Itoophiyaatti osoo hin imalaniin dura Masriifi Keeniyaa turan.

   Keeniyaatti Yaa'ii 'Africa Forward Summit' jedhamuufi Faransaay fi Keeniyaan qophaa'e irratti hirmaataniiru.

   Ministirri Muummee Abiy Ahimadis hirmaachuun isaanii ni yaadatama.

4. Sa'aatii 3 duraPaatiriyaarkiin Ortodoksii Itoophiyaa lammiilee Sa'udiitti murtee du'aarra jiraniif birmannaa gaafatan

   Paatiriyaarkiin Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaa, Abuuna Maatiyaas, lammiilee Itoophiyaa manneen hidhaa Sa'udii keessatti murtee du'aa eeggachaa jiraniif araara kadhatan.

   Dureen amantaa kuni ergaa mootummaa Itoophiyaafi Sa'udii, darbees dhaabbilee mirgaafi ummatoota Itoophiyaaf dhaamaniin kana jedhan.

   Abuuna Maatiyaas yaaddoofi dhiphuu lammiilee akka miidhama ofiitti ilaalamee murteen du'aa irra kaafamu gaafatan.

   Mootummaan Itoophiyaa aangawoota Sa'uudi waliin mari'achuun ''ijoollee keenya murtee du'aa gara jabinaan itti murtaa'e akka irraa ka'uufi biyya isaanitti karaatti deebi'an akka mijaa'uf'' gaafataniiru.

   Abuuna Maatiyaas hojiiwwan lammiilee baraaruu eegalaman jedhan akka xiyyeeffannoon kennamuuf waamicha taasisaniiru.

   ''Kennaan guddaan Waaqayyoon dhala namaaf kenne lubbuudha'' jechuun aangawoonni Sa'udiis lammiilee murtee du'aa eeggataniif araara akka godhan gaafatan.

   ''Lammiilee keenya murtee du'aa jala jiraniif akka araara godhan, adabbiis gara hidhaatti akka jijjiiran garaa abbaan ni gaafanna,'' jedha ibsi baasan.

   Dhaabbileen mirgaa idil-addunyaas lammiilee Itoophiyaa bira akka dhaabatan waamicha taasisan.

   ''Namni fakkeenya Waaqaan uumame lubbuun isaa baduu hin qabu'' jechuun hordoftoonni mana kiristaanichaa akka kadhatanis waamicha taasisan.

   Kana dura jaarmiyaan idiladdunyaa mirga dhala namaaf falmu Human Rights Watch (HRW) baqattoonni Itoophiyaa 65 Sa'uudii Arabiyaa keessatti balaa ajjeefamuu jala jiru jechuun birmannaan akka barbaachisuuf gaafateera.

   Lammiileen Itoophiyaa jiruu wayyoo barbaacha wagga waggaan gara Sa'udi imalu.

   Gabaasi HRW baqattoota Itoophiyaa 65 Sa'uudiitti du'a eeggataniif birmannaa gaafatu maal qabateera?

5. Sa'aatii 5 duraUK'n Ulaa Hormuuz eeguuf diroonii, jeettiifi meeshaa waraanaa biroo akka ergitu beeksifte

   Yunaayitid Kingidam (UK) sochii dooniiwwanii Ulaa Hormuuz irratti taasifamu eeguudhaaf ergama waloo qophaa’erratti dirooniiwwan, jeettiiwwan waraanaafi dooniiwwan waraanaa akka gumaachitu beeksifte.

   Ministirri ittisaa Joon Eelii kora ministiroota ittisaa Kibxata gaggeeffameen deeggarsa UKn taasiftu ifa godheera.

   Bobbiin humna galaanaa UK fanjiiwwan (dhootuuwwaj) galaana keessaa adda baasuuf meeshaa gargaaru, bidiroowwan diroonii fi hordoffii qilleensarraa taasisuudhaaf jeettiiwwan waraanaa gargaaran kan dabalatu ta’a jedhameera.

   Ergama Ulaa Hormuuz eeguu haalli yoo mijate ni jalqabama jedhamee eegamu kana keessatti biyyoota 40 olitu hirmaata.

   Iraan deebii haleellaa Ameerikaafi Israa’el irratti bananiif jecha daandiiwwan dooniiwwan addunyaa baayyeen irra socho’an keessaa tokko ta’e Ulaa Hormuuz ji’ootaaf cuftee turteetti.

   Ameerikaan gamasheetiin Teehraan irratti dhiibbaa dinagdee gochuuf gara mariitti akka dhuftu gochuuf jecha dooniiwwan gara ulaa galaanaa Iraanitti bahaniifi galanirra uggura keesseetti.

   Addunyaarratti boba’aan dhibbentaa 20 ta’e kan keessa darbu Ulaan Hormuuz cufamuu isaarraa kan ka’e gatiin boba’aa dabaleera.

6. Sa'aatii 8 duraTiraamp waraana Iraan dhaabuuf gargaarsa Chaayinaa hin barbaadu jedhan

   Imalli gara Chaayinaa Pirezidant Donaald Tiraampiifi mariin Shi Jin Ping waliin taasisan ni eegama.

   Marii dura waraana Iraan waliin US itti jirtu furuuf deeggarsa Pirezidantii Chaayinaa waan barbaadan akka itti hin fakkaanne dubbatan.

   Iraan Ulaa Hormuuz karaatti boba'aan addunyaa 20% gabaaf keessa darbu cufuu itti fufteetti.

   ''Dhimma Iraaniin walqabateeti waan deeggarsa feenu natti hin fakkaatu.

   ''Asiinis ta'e achiin ni moona, karaa nagaas ta'e karaa biraa,'' jechuun Tiraamp rippoortarootatti dubbatan.

   Erga biyyoota lamaan gidduu waliigalteen dhukaasa dhaabuu eegalee bubbulus biyyoonni lamaan wal dura dhaabbannaa xumura itti tolchuun hin milkoofne.

   Iraan immoo Iraaq fi Paakistaan waliin waliigaluun akka boba'aafi gaazii uumamaa Ulaa Hormuziin dabarsan gochaa jirti jedhu kanneen keessa beekan.

   Akka maddeen jedhanitti, biyyoonni kaanis faana wal fakkaataa hordofaa jiru. Kunimmoo, Iraan Ulaa Hormuz akka to'attu haala mijeessaaf.

7. Sa'aatii 8 duraAshamaa!

   Tamsaasi kallattii BBC Afaan Oromoo guyyaa Roobii eegale.

   Dhimmoota biyya keessaafi alaa ijoo ta'an jala jalaan isin biraan geenya.

   Asumaan karaa miidiyaalee hawaasummaa irratti WhatsApp, Facebook, YouTube fa'i irratti nu hordofaa.

   Lafa nagaa oolaa!