Khủng hoảng di cư của Tây Ban Nha đã tạo ra cơn bão chính trị như thế nào

Phần lớn trong số hàng chục ngàn người di cư bơi vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha ở Bắc Phi hôm 30/7 nay đã trở về Ma Rốc. Họ được binh sĩ và cảnh sát Tây Ban Nha hộ tống tới biên giới.

Nhưng làn sóng người tăng cao bất thường này đã khiến ít nhất 67 người thiệt mạng. Thi thể của họ, nổi giữa những phao bơi và chân vịt bị bỏ lại, đã được vớt lên.

Các sự kiện trong tuần này cũng đã làm rung chuyển chính trường châu Âu, một lần nữa phơi bày những chia rẽ liên quan đến một vấn đề nhạy cảm: di cư.

Và chúng cũng để lại những câu hỏi vẫn chưa có lời giải đáp về nguyên nhân dẫn đến làn sóng người đổ vào đột ngột này: liệu có phải đơn thuần là việc các bài đăng trên mạng xã hội hứa hẹn một con đường dễ dàng đến châu Âu đã lan truyền mạnh mẽ hay đây là điều gì đó có chủ đích hơn, thậm chí được tổ chức?

Khía cạnh chính trị

Dù nguyên nhân là gì, vị thủ tướng theo đường lối xã hội chủ nghĩa của Tây Ban Nha đang tức giận về các phản ứng trước tình hình này.

Ông Pedro Sanchez chỉ trích một số nước trong EU về việc đã "tấn công" Tây Ban Nha trong cuộc khủng hoảng này, hành vi theo ông là chơi trò chính trị thay vì thể hiện sự ủng hộ.

Trên hết, ông muốn nhắc đến nước Ý.

Huynh đệ nước Ý (Fratelli d'Italia), đảng cánh hữu cứng rắn của Thủ tướng Giorgia Meloni, đã nhanh chóng đăng tải hình ảnh người di cư chạy qua các đường phố ở Ceuta.

"Đây là mô hình Sanchez mà phe cánh tả nước Ý vô cùng yêu thích," dòng chú thích viết đầy đắc ý.

Sau đó, bà Meloni đã tuyên bố đình chỉ thỏa thuận Schengen của Ý với Tây Ban Nha, vốn cho phép người dân được tự do đi lại, với lý do có mối đe dọa an ninh.

Madrid đang vô cùng tức giận.

Theo cách nhìn của Tây Ban Nha, cuộc khủng hoảng đã được kiểm soát và Ceuta không thuộc khu vực Schengen, vì vậy người di cư Ma Rốc không bao giờ có thể tiến vào phần lãnh thổ chính của châu Âu mà không bị kiểm soát.

Bà Meloni hiểu điều đó.

Nhưng bà sẽ đối mặt với cuộc bầu cử vào năm tới khi liên minh của bà đang mất dần lợi thế trước một đảng mới có lập trường chống nhập cư rất quyết liệt. Đây là cơ hội để thể hiện lập trường cứng rắn và giành lại phiếu bầu, và bà đã nhanh chóng nắm lấy cơ hội đó.

Tây Ban Nha quá mềm mỏng?

Tuy nhiên, Ý không phải là quốc gia duy nhất coi Tây Ban Nha mềm mỏng trong vấn đề di cư.

Lời kêu gọi của bà Meloni về việc tổ chức một cuộc họp khẩn cấp của các bộ trưởng nội vụ vào thứ 4/8 đã được gần hai chục nguyên thủ quốc gia EU ký tên ủng hộ, kêu gọi loại bỏ mọi chính sách có thể trở thành "yếu tố thu hút" người di cư đến châu Âu.

Trên hết, họ muốn nói đến động thái gây tranh cãi của Tây Ban Nha khi cho phép hàng trăm ngàn người di cư không có giấy tờ nộp đơn xin giấy phép cư trú, giấy phép lao động và "hợp thức hóa" tình trạng của họ.

Lựa chọn của chính phủ Tây Ban Nha có tính thực dụng: dân số nước này đang già hóa và cần lao động.

Nhưng những người đổ đến các bãi biển ở Ceuta trong tuần này không phải đến để đăng ký tham gia một chương trình vốn đã hạ màn rồi.

Chính ông Sanchez, thay vào đó, đã chỉ ra rằng một phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha là nguyên nhân: phán quyết rằng những người nhập cảnh bằng đường biển không thể bị đẩy trả lại ngay lập tức.

Vị thủ tướng này lập luận rằng điều đó đã bị những kẻ buôn người xuyên tạc để hứa hẹn về một con đường dễ dàng đến châu Âu.

Tuy nhiên, đám đông hướng đến Ceuta không cần trả tiền cho những kẻ buôn người vì phần lớn là người Ma Rốc và tuyến đường này đã quá quen thuộc.

Thông điệp thực ra đã được lan truyền trên mạng.

Người di cư đã cho các phóng viên xem những bài đăng mạng xã hội với cảnh những người hô vang "Tây Ban Nha đang Mở Cửa", sau đó nhảy xuống biển.

Nhiều tài khoản mà chúng tôi tự kiểm chứng cho thấy những người trẻ mặc đồ bơi lặn và mang chân vịt, hoặc tự quay cảnh mình đang bơi, xen lẫn với các hình ảnh từ bên trong Ceuta.

Một số tài khoản chỉ mới hoạt động vài tuần. Nhiều tài khoản có hàng chục ngàn lượt thích.

Tất cả những lời hứa đó đều sai sự thật.

Những đám đông vui mừng hôn lên bờ biển Ceuta sau khi đặt chân tới đây đã không nhận được gì. Không có thực phẩm, không có nơi trú ngụ, và không có cách nào để tiếp tục tới lục địa châu Âu, phần lớn phải nhanh chóng quay trở lại.

Vậy tất cả chuyện này là gì?

Liệu người di cư có bị "vũ khí hóa", chẳng hạn giống như những gì từng xảy ra ở Belarus vài năm trước?

Nếu đúng như vậy thì ai là người thực hiện?

Hiện tại chúng ta chỉ thấy những người đang hưởng lợi từ kết quả đó.

Cánh hữu toàn cầu đang "hân hoan đến cuồng nhiệt", như nhà báo Andrea Rizzi đã viết trên tờ El Pais của Tây Ban Nha.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người tức giận Tây Ban Nha vì nước này phản đối cuộc chiến của Mỹ với Iran, đã nói về một "thảm họa" và một "cuộc xâm nhập". Giống bà Meloni, ông Trump cũng sắp đối mặt với một cuộc bầu cử.

Nga cũng hả hê: nước này thích sự hỗn loạn và chia rẽ ở châu Âu. Bất cứ điều gì có thể làm suy yếu các đồng minh của Ukraine.

Về phần Ma Rốc, nước này đổ lỗi cho "các tổ chức tội phạm". Nhưng lực lượng biên phòng của họ hẳn đã nhìn thấy đám đông đang tập hợp lại.

Lần gần nhất điều tương tự xảy ra, dù ở quy mô nhỏ hơn, là khi Tây Ban Nha và Ma Rốc căng thẳng về vấn đề Tây Sahara, một cựu thuộc địa.

Hiện nay cũng đang có những căng thẳng mới.

Ông Sanchez kiên quyết không đổ lỗi cho Ma Rốc về những gì đã xảy ra và gọi Rabat là "một đồng minh tốt".

Nhưng những người chỉ trích ông gọi đó là sự nhượng bộ và cho rằng ông nên "thể hiện sự cứng rắn".

Các kết quả

Hiện tại, Tây Ban Nha đang tập trung bảo vệ Ceuta trước nguy cơ xảy ra thêm các sự cố nữa.

Nước này đang kéo dài hàng rào biên giới ra biển, gắn các dãy phao màu cam dài vào cầu cảng, sau đó tàu thuyền sẽ tuần tra khu vực này để ngăn chặn những người bơi qua trong tương lai.

Tuần tới, các bộ trưởng nội vụ EU sẽ thảo luận về việc tăng cường bảo vệ các biên giới với bên ngoài khối, trong bối cảnh phe dân túy cánh hữu trở nên tự tin hơn.

Người đi lại từ Tây Ban Nha đến Ý sẽ phải đối mặt với các cuộc kiểm tra giấy tờ ngẫu nhiên của cảnh sát trong vài tuần.

Vì vậy sẽ không có thay đổi quá lớn.

Ngoại trừ hàng chục người trẻ tuổi đã ra khơi, theo đuổi một viễn cảnh mà họ nhìn thấy trên mạng, và giờ đây đang được đưa trở lại Ma Rốc trong những cỗ quan tài.