Ông Tô Lâm thăm Philippines: Biển Đông, nâng cao quan hệ và gì nữa?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã kết thúc lịch trình công du dày đặc của mình trong gần một tuần qua sau khi rời Philippines vào chiều tối ngày 1/6.

Trong lịch trình công du 6 ngày, nhà lãnh đạo Việt Nam lần lượt thăm ba quốc gia gồm Thái Lan, Singapore và Philippines, trong đó một trong những điểm nhấn đáng chú ý là tham dự và phát biểu đề dẫn tại Đối thoại Shangri-La - diễn đàn an ninh thường niên lớn nhất châu Á - Thái Bình Dương.

Trọng tâm của chuyến thăm Philippines từ 31/5-1/6 là cuộc hội đàm cấp cao giữa ông Tô Lâm và Tổng thống Ferdinand Romualdez Marcos Jr.

Hai nhà lãnh đạo ra Tuyên bố chung, nâng quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược tăng cường, theo đó hai bên cam kết đẩy mạnh hợp tác an ninh – quốc phòng và biển, góp phần giữ vững hòa bình, ổn định khu vực.

Việt Nam là đối tác chiến lược duy nhất của Philippines trong ASEAN, sau khi hai nước nâng cấp quan hệ vào 10 năm trước nhằm thể hiện sự đoàn kết trước Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, Philippines chưa phải là đối tác chiến lược toàn diện của Việt Nam, trong khi Hà Nội đã thiết lập quan hệ ngoại giao cấp độ cao nhất với Malaysia, Indonesia, Singapore và Thái Lan trong ASEAN.

Hai vị nguyên thủ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh, tự do hàng hải, hàng không và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, đồng thời thúc đẩy quá trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả và thực chất.

'Không nhượng bộ' về Biển Đông

Trong khi công bố về việc nâng cấp quan hệ, Tổng thống Marcos nói Manila và Hà Nội tái khẳng định rằng việc duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông "vẫn là điều không thể nhượng bộ".

Dưới thời Tổng thống Marcos, Philippines - một đồng minh lâu năm của Mỹ - đã chủ động củng cố và mở rộng các mối quan hệ hợp tác an ninh để ứng phó với các động thái ngày càng cứng rắn từ phía Trung Quốc.

Minh chứng rõ nét nhất là cuộc tập trận quốc phòng đa phương với quy mô lớn kỷ lục vừa được quốc gia này tổ chức vào Tư.

Mặc dù Philippines và Việt Nam vẫn tồn tại những tuyên bố chủ quyền chồng lấn đối với một số thực thể ở Biển Đông, song tranh chấp giữa đôi bên rất hiếm khi chuyển biến thành đụng độ trên thực địa.

Ngược lại, lực lượng hải quân hai nước còn duy trì các hoạt động giao lưu hữu nghị ngay tại quần đảo Trường Sa. Điểm chung của cả hai quốc gia là đều đang đối mặt với các tranh chấp kéo dài với Bắc Kinh - bên đơn phương tuyên bố chủ quyền đối với phần lớn diện tích Biển Đông.

Hai nước đều có những cuộc chạm trán với tàu Trung Quốc trong những năm gần đây.

Tuy vậy, trước đó bên thềm Đối thoại Shangri-La, trong cuộc phỏng vấn độc quyền với hãng tin Reuters, ông Tô Lâm nhấn mạnh việc duy trì quan hệ hữu nghị với Trung Quốc, bảo vệ chủ quyền quốc gia và giải quyết các vấn đề ở Biển Đông là những yếu tố hỗ trợ nhau chứ không loại trừ nhau.

Các yêu sách chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông luôn là vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với Việt Nam, nhất là trong bối cảnh quốc gia Đông Nam Á này khẳng định chủ quyền đối với hai quần đảo gồm Hoàng Sa - hiện bị Trung Quốc kiểm soát - và Trường Sa.

Trong buổi tiếp ông Tô Lâm, Tổng thống Marcos Jr. khẳng định Philippines luôn hoan nghênh và sẽ áp dụng nhiều chính sách ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư Việt Nam sang mở rộng kinh doanh trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, y tế và chuyển đổi số.

Trong khi đó, ông Tô Lâm cho hay hai nước cũng sẽ tìm cách thúc đẩy các mối liên kết kinh tế và sẽ hợp tác cùng nhau để đảm bảo an ninh lương thực. Hiện nay, Việt Nam là nhà cung cấp gạo lớn nhất cho Philippines.

Một sự kiện đáng chú ý khác của trong chuyến đi lần này là việc Việt Nam đã hủy lịch trình thăm Thượng viện và cuộc gặp giữa của ông Tô Lâm với Chủ tịch Thượng viện Philippines Alan Peter Cayetano

Cơ quan Đối ngoại và Lễ tân của Thượng viện Philippines cho biết phía chính phủ Việt Nam đã hủy các hoạt động này tại Thượng viện nhưng không đưa ra lý do chính thức.

Thượng viện nước này đang xảy ra chia rẽ trong thời gian gần đây, liên quan đến vụ Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) truy nã Thượng nghị sĩ Ronald dela Rosa về chiến dịch chống ma túy của cựu Tổng thống Duterte.