عباس عراقچي په ټولنیزو شبکو کې لیکلي: "د لبنان د اوربند په چوکاټ کې، د هرمز تنګي له لارې د ټولو سوداګریزو بېړیو تګ راتګ د اوربند تر پاتې مودې پورې په بشپړ ډول پرانیستی اعلانېږي." د ډونلډ ټرمپ پر خپله ټولنیزه رسنۍ ټروت سوشل لیکلي: "ایران تازه اعلان کړی چې د ایران تنګی په بشپړ ډول پرانیستی او د بشپړ تګ راتګ لپاره چمتو دی. مننه!"
د ډونلډ ټرمپ پر خپله ټولنیزه رسنۍ ټروت سوشل لیکلي:
"ایران تازه اعلان کړی چې د ایران تنګی په بشپړ ډول پرانیستی او د بشپړ تګ راتګ لپاره چمتو دی. مننه!"
دا څرګندونې وروسته له هغه شوې چې د هرمز تنګي د بیا پرانستلو اعلان وشو، چې د نړیوالو بازارونو او سوداګرۍ لپاره مهم پرمختګ بلل کېږي.
د عکس سرچینه، Getty Images
عباس عراقچي په ټولنیزو شبکو کې لیکلي: "د لبنان د اوربند په چوکاټ کې، د هرمز تنګي له لارې د ټولو سوداګریزو بېړیو تګ راتګ د اوربند تر پاتې مودې پورې په بشپړ ډول پرانیستی اعلانېږي."
د ایران د بهرنیو چارو وزیر زیاته کړه: "دا تګ راتګ به له هغه همغږي شوي مسیر څخه ترسره کېږي چې مخکې د ایران د بندرونو او سمندري ادارې له خوا اعلان شوی و."
په همدې حال کې، "اکسیوس" د امریکایي چارواکو له قوله راپور ورکړی چې متحده ایالات او ایران د جګړې د پای ته رسولو لپاره د درې مخیز پلان پر سر خبرې کوي.
د راپور له مخې، د بحث له مهمو ټکو یو دا دی که ایران خپل بډایه شوي یورانیم وسپاري، نو امریکا به د ایران له کنګل شویو شتمنیو ۲۰ میلیارده ډالر ازاد کړي.
د بریتانیا لومړی وزیر کېیر سټارمر د جمعې په ورځ د پاریس د الیزه ماڼۍ ته ورسېد او له امانوېل ماکرون سره تر لیدنې مخکې یې وویل تر خپله وسه به هڅه وکړي چې پر خلکو د ایران د جګړې اغېز کم کړي او د هرمز تنګی بیا پرانیستل شي.
هغه خبریالانو ته وویل دا ډېر مهمه ده چې یو نړیوال ائتلاف جوړ شي، چې هدف د اوربند تلپاتې کېدل شي، هوکړه ترلاسه او د هرمز تنګی پرانیستی پاتې شي.
هغه زیاته کړه: "دا زموږ د ټولو په ګټه ده، ځکه د ایران جګړه د ټولو اقتصادونو پر وضعیت اغېز کوي، له همدې امله هېوادونه سره یو ځای کېږي."
سټارمر وویل چې د دې هدف لپاره ډیپلوماټیک، سیاسي، لوژستیکي، اقتصادي او پوځي چوکاټ ته اړتیا ده او همدا هغه موضوع د جوړېدونکې ناستې اصلي سکالو ده.
سټارمر او ماکرون له غونډې وروسته د شاوخوا ۴۰ هېوادونو یوه مجازي ناسته هم رهبري کوي، چې څو اړخیز ماموریت له لارې د هرمز تنګي د سمندري تګ راتګ خونديتوب بېرته ډاډمن کړي.
د لبنان او اسرائیلیو ترمنځ د اوربند له پلې کېدا وروسته د تېلو بیې د جمعې په سهار د اسیا په بازارونو کې لږې راټیټې شوې.
د نړیوال معیار برینټ نفتو بیه نژدې ۱ سلنه کمه شوه او د هر بېرل بیه ۹۸.۵۰ ډالرو ته ورسېده.
په امریکا کې د سوداګريزو تېلو بیه هم ۱.۲ سلنه راټیټه شوه او شاوخوا ۹۳.۶۰ ډالرو ته ښکته شوه.
د عکس سرچینه، Reuters
وروسته له هغه چې اسرائیلو د لبنان سوېلي ساحلي صور ښار په نښه کړ، ۱۳ لبنانیان یې ووژل او ۳۵ نور یې ټپیان کړل.
دا بریدونه د اوربند له نافذېدو څو دقیقې مخکې شوي دي، چې د فرانس پرېس خبري اژانس ته د یوه سیمهییز چارواکي له خوا تایید شوي.
د راپور له مخې، بریدونه د سمندر غاړې د کورنیس په نژدې سیمو کې درې دقیقې مخکې له اوربند څخه شوي، چې له امله یې ودانۍ له منځه تللې دي.
د ژغورنې ډلې لا هم په سیمه کې له کنډوالو لاندې ورک شوي کسان لټوي.
د صور د ښاروالۍ یوه چارواکي ویلي چې په لومړني راپور کې ۱۳ کسان وژل شوي، ۳۵ ټپیان دي او لږ تر لږه ۱۵ نور کسان لا درک نه لري.
حزبالله د جمعې په ورځ په یوه بیان کې ویلي چې د دوی جنګیالي به د اوربند د هر ډول سرغړونې په صورت کې- که اسرائیل له هوکړې سرغړونه وکړي، چمتو وي. دا اوربند د پنجشنبې او جمعې تر منځ د شپې په نیمایي کې نافذ شو، څو ساعته وروسته له هغه چې د ډونلډ ټرمپ له خوا اعلان شوی و.
حزبالله په خپل بیان کې ویلي چې د جګړې له پیل، د مارچ له دویمې نېټې راهیسې، دوی "۲۱۸۴ بېلابېل پوځي عملیات" کړي، چې پکې د اسرائیلو ښارګوټي، پوستې او د پولې په نژدې لبناني سیمو کې د سرتېرو تحرکات په نښه شوي دي.
په بیان کې زیاتوي: "د دغو مجاهدینو لاسونه به پر ماشه پاتې وي او د دوښمن له خیانت او د هوکړې له ماتولو څخه به ځانونه خبروي."
دا بیان د فرانس پرېس له قوله راغلی او زیاتوي چې هوکړه د لس ورځني اوربند لپاره شوې ده.
کله چې پرون د اسرائیل او لبنان ترمنځ د اوربند اعلان وشو، د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وویل: "دا زما لپاره ویاړ دی چې د نړۍ په کچه مې ۹ جګړې حل [ختمې] کړې دي او دا به زما لسمه وي."
هغه تر دې مخکې هم ادعا کړې وه چې اته جګړې یې پای ته رسولې دي او وروستۍ جګړه له ایران سره - چې امریکا یې له اسرائیل سره یو ځای پیل کړې وه - ښايي نهمه وي. د لبنان پر وړاندې د اسرائیل پوځي عملیات د حزبالله پر ضد بیا هغه لسمه جګړه بولي.
که څه هم د لبنان په اړه ظاهراً یو اوربند شوی او د ایران اوربند هم د اپرېل له اتمې راهیسې نافذ دی، خو تر اوسه د دغو شخړو لپاره هېڅ دايمي سولهییز تړون نه دی شوی.
هغه نورې اته جګړې چې ټرمپ ادعا کوي پای ته یې رسولې، د سپینې ماڼۍ په وینا دا دي:د اسرائیل او حماس ترمنځ، د اسرائیل او ایران ترمنځ، د پاکستان او هند ترمنځ، د رواندا او د کانګو دیموکراتیک جمهوریت ترمنځ، د تایلنډ او کمبوډیا ترمنځ، د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ، د مصر او ایتوپیا ترمنځ او د سربیا او کوزوو ترمنځ.
د بي بي سيوریفای څانګې مخکې هم دا ادعا څېړلې ده. د دوی له ارزونې سره سم، دا سمه ده چې ټرمپ کولای شي په ځینو مواردو کې ځان ته امتیاز ورکړي - لکه د غزې په اړه د اسرائیل او حماس ترمنځ د اوربند په منځګړیتوب کې مرسته - خو یو شمېر نورو "جګړو" یوازې څو ورځې دوام درلود او د هغو هېوادونو ترمنځ وې چې له مخکې نه اوږدمهاله ترینګلتیاوې لري.
په یوه مورد کې، د مصر او ایتوپیا ترمنځ "جګړه" اصلاً جګړه نه وه، بلکې د بند د جوړولو پر سر یو ډیپلوماتیک اختلاف و او هېڅ ډول حقیقي جګړه نه وه چې پای ته ورسېږي.
همدارنګه، د رواندا او د کانګو دیموکراتیک جمهوریت ترمنځ، سره له دې چې په واشنګټن ډيسي کې د سولې تړون لاسلیک شو، بیا هم نښتې دوام موندلی دی.
د امریکا ولسمشر وايي لبنان کې د اوربند په اړه ډېر خوشاله دی او دا لومړی ځل دی چې له ۴۴ کلونو وروسته لبنان او اسرائیل سره مخامخېږي. ښايي د دوی ترمنځ غونډه راتلونکې اونۍ په سپینه ماڼۍ کې وشي.
د عکس سرچینه، EPA
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتېرېش د اسرائیل او لبنان ترمنځ د اوربند هرکلی کړی او له متحده ایالات یې د دې هوکړې د اسانتیا لپاره مننه کړې ده.
هغه په یوه اعلامیه کې هیله څرګنده کړه چې دا اوربند به "د دې شخړې لپاره د اوږدمهاله حل د موندلو په موخه د خبرو اترو زمینه برابره کړي" او په سیمه کې به د "تلپاتې او هر اړخیزې سولې د ټینګښت" له هڅو سره مرسته وکړي.
ښاغلي ګوتېرېش همدارنګه له ټولو اړخونو وغوښتل چې اوربند ته درناوی وکړي او "په هر حالت کې نړیوالو قوانینو ته ژمن پاتې شي."
د عکس سرچینه، Reuters
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په نیواډا کې د مالیې ورځې په یوه غونډه کې د ایران جګړې په هکله لنډه وینا وکړه. هغه وویل، "زه به ووایم چې په ایران کې جګړه په سمه روانه ده" او دا چې "باید ډېر ژر پای ته ورسېږي".
هغه ډېر تفصیل بیان نه کړ، خو د امریکايي پوځ ستاینه یې وکړه چې د ده په خبره د توغندیو په غورځولو کې ښه دي.
د تېرې اونۍ پای کې د پاکستان پلازمېنه کې ایراني او امریکايي استازه یوې موافقې ته رسېدلو کې پاتې راغلل.
سپینه ماڼۍ وايي، د سولې خبرو د احتمالي دوهم پړاو په اړه بحثونه "روان دي" خو وخت یا ځای یې تائید شوی نه دی.
د اسرائیلو او حزب الله ترمنځ د لسو ورځو اوربند پیل شو او لبنانیان له دې کبله خوښۍ څرګندوي. ځینې یې په داسې حال کې په لارو کوڅو کې خوښي څرګندوي، چې ځینې نور بیا د موټرو له کاروانونو سره یوځای کېږي، چې د سویلي لبنان په هغو برخو کې خپلو کورونو ته ستانه شي، چې اسرائیل له یوې میاشتې راهیسې بمبارۍ پرې کوي.
د عکس سرچینه، Reuters
د عکس سرچینه، Reuters
د عکس سرچینه، Reuters
د عکس سرچینه، Reuters
د ایراني پارلمان مشر وايي، لبنان له امریکا سره د هر اړخیز اوربند یوه "نه بېلېدونکې برخه" جوړوي.
پر ټیلیګرام یوه پیغام کې محمد باقر قالیباف وايي، لبنان به "په سیمه کې د دوامدارې سولې د پرمخ وړلو لپاره مهم رول ولوبوي."
د هغه دا څرګندونې د پاکستان له یوه پوځي افسر سره له لیدنې وروسته شوې دي.
په بیان کې ویل شوي: "د کړکېچ په ټولو برخو کې د هر اړخیز اوربند رامنځته کول د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ د لومړني اوربند توافق له مادو څخه یوه ده، چې د پاکستان په منځګړیتوب ترسره شوی."
د امریکا بهرنیو چارو وزارت د اسرائیل او لبنان ترمنځ د لس ورځني اوربند جزئیات اعلان کړل، چې د پنجشنبې پر ورځ پنځه بجې 'د برېتانیا له وخت سره سم ماښام لس بجې' پیل شو.
د دې اعلامیې له مخې، دواړو خواوو، چې په دې اونۍ کې یې په واشنګټن کې مخامخ خبرې وکړې، ټینګار وکړ چې دوی "له یو بل سره په جګړه کې نه دي" او ژمنه یې وکړه چې د امریکا په منځګړیتوب به په ښه نیت مستقیمو خبرو اترو کې برخه واخلي.
د توافق نور مهم ټکي:
د ایران بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي وايي، په لبنان کې اوربند د هغه تفاهم یوه برخه ده، چې پاکستان کې د ایران او امریکا تر منځ لومړنیو خبرو کې پرې هوکړه شوې وه.
نوموړی وايي، ایران له لومړي سره ټینګار کاوه، چې د لبنان په ګډون باید ټوله سیمه کې اوربند وشي.
بقايي د لبنان له خلکو او حکومت سره د (همغږۍ) څرګندونه وکړه او د لبنان له سویلي سیمو یې د اسرائیلي ځواکونو وتلو پر موضوع ټینګار وکړ، داسې یوه موضوع چې اسرائیلي لومړي وزیر بنیامن نتنیاهو له مخکې رد کړې ده.
نوموړي دغه راز د ټولو زندانیانو خوشي کېدو او بې کوره شویو کسانو خپلو مېنو ته د ستنېدو غوښتنه وکړه.
د عکس سرچینه، Reuters
د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ ادعا کړې چې ایران د امریکا له غوښتنې سره سم د اټومي وسلو نه ترلاسه کولو لپاره چمتوالی څرګند کړی او په وینا یې که په اسلام اباد کې کومه موافقه وشي، 'زه ښايي خپله لاړ شم.'
د پنجشنبې پر ورځ سپینه ماڼۍ کې خبریالانو سره په مرکه کې ولسمشر ټرمپ وویل چې ایران د امریکا نږدې ټول شرطونه منلي دي.
ولسمشر ټرمپ وايي، ایران "موافقه کړې" ده چې د غني شویو یورانیمو زېرمې وسپاري، او دواړه خواوې د شپږو اونیو جګړې د پای ته رسولو لپاره د سولې موافقې ته "نږدې" دي. هغه یو ځل بیا ګواښ کړی چې که کومه موافقه ونه شي، جګړه به بیا له سره پیل شي.
هغه وايي، د جګړې پای ته رسولو لپاره د ایراني چارواکو سره راتلونکې غونډه "کېدای شي په روانه اونۍ کې وي" او ان وړاندیز یې وکړ چې ښايي د تړون لاسلیکولو کې ګډون وکړي.
ښاغلي ټرمپ د پنجشنبې په ماښام سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته وویل: "دوی موافقه وکړه چې هغه څه وسپاري چې زه یې اټومي دوړې بولم."
نوموړي د غني شویو یورانیمو زېرمو ته اشاره کوله چې امریکا وايي د اټومي وسلو جوړولو لپاره کارول کېدای شي.
د یادونې ده، چې د ایران او امریکا ترمنځ د خبرو لومړی پړاو تېره اونۍ په اسلام اباد کې وشو.
یوه خبریال د امریکا له ولسمشره وپوښتل چې ایا دی به له ایران سره د تړون د لاسلیک لپاره پاکستان ته لاړ شي او ټرمپ ځواب ورکړ: 'که دا تړون په اسلام اباد کې لاسلیک شي، زه ښايي لاړ شم.'
ښاغلي ټرمپ زیاته کړه: ''د پاکستان فیلډ مارشال او لومړی وزیر ډېر ښه خلک دي، ښايي زه به هلته لاړ شم.''
د ایران یا امریکا لخوا د دوهم پړاو خبرو لپاره کومه نېټه نه ده اعلان شوې، خو ولسمشر ټرمپ وايي، 'زه فکر کوم چې موږ له ایران سره د یوه جوړجاړي کولو ته ډېر نږدې یو.'
هغه ادعا وکړه چې ایران د ۲۰ کلونو لپاره د اټومي وسلو نه ترلاسه کولو لپاره خپله لېوالتیا ښودلې ده:
''دا ښه ده، چې موږ له ایران سره یو تفاهم کوو او دا به یوه ښه جوړجاړی وي، له اټومي وسلو پرته. دوی به اټومي وسلې ونه لري. زه په صادقانه توګه په هیڅ ۲۰ کلن حد باور نه لرم.''
د یادونې ده، چې ایران تر اوسه د امریکا د ولسمشر دې ادعاوو په تړاو څه نه دي ویلي.
د عکس سرچینه، Getty Images
ولسمشر ټرمپ اعلان کړی چې لبنان او اسرائیلو په ۱۰ ورځني اوربند موافقه کړې ده.
ټاکل شوې ده چې اوربند به نن شپه پیلېږي.
په تولنیزشبکې یو پوسټ کې ده ویلي دي چې د لبنان ولسمشر جوزف عون او د اسرائیلو لومړي وزیر نتنیاهو سره غږېدلی دی.
د ده په وینا کې د حزب الله یادونه نه ده شوې. حزب الله چې ایران یې ملاتړ کوي د دې او اسرائیلو ترمنځ ډزې تبادله کېږي. ده وویل د لبنان ولسمشر او د اسرائیلو لومړی وزیر نورو خبرو لپاره واشګټن ته دعوت کوي.
ده وویل دواړه خواوې سوله غواړي او فکر کوي چې دا کار به ډېر زر وشي.
د لبنان لومړي وزیر نواف سلام د دې موقت اوربند هرکلی کړی او ویلي یې دي د جګړې له لومړۍ ورځې لبنان د دې غوښتنه کوله.
د عکس سرچینه، Reuters
د کاتولیکې کلیسا مشر پاپ لیو پر هغو مشرانو نیوکه کړې چې پر جګړو میلیاردونه ډالر لګوي. ده افریقايي هېواد کیمرون کې خبرې کولې. د هغه لخوا مخکې دا ډول مخامخ نېوکې کمې لیدل شوې دي.
دا څرګندونې له هغې وروسته مخې ته راځي چې د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ پر ټولنیزه شبکه یو خپاره پیغام کې یو ځل بیا پر پاپ نېوکې کړې دي.
پاپ لیو هغه کسان هم وغندل چې "خپلو پوځي، اقتصادي، او سیاسي ګټو لپاره مذهب کاروي" او ویې ویل چې مذهب باید د تاوتریخوالي توجیه کولو لپاره ونه کارول شي.
ده وویل چې د جګړو رهبران داسې ګڼي چې ګواکې د جنګ پر دې تاوان نه پوهېږي چې "تباهي او ویجاړي یوه شېبه کې کېږي خو بیا ابادي تل یو عمر وخت نیسي." ده زیاته کړه چې "پر وژنو او ویجاړیو میلیاردونه ډالر لګول کېږي، خو روغتیا، زدکړې او بیا ابادۍ لپاره هېڅ ځای کې پېسې نه موندل کېږي".
نوموړي د وضعیت په اړه د تت انځور وړاندې کولو سره سره وویل هېله هم شته. ده وویل "که یوې خوا یو څو ګوتو په شمار ظالمانو لخوا نړۍ تباه کېږي، ورسره داسې ګڼې خویندې او ورونه شته چې نړۍ یو موټي او یو ځای ساتي".
د عکس سرچینه، Reuters
د لبنان د ولسمشر جوزف عون دفتر تایید کړی چې نن یې د امریکا له ولسمشر ډونلډ ټرمپ سره ټلیفوني خبرې کړې دي.
په یوه پوسټ کې چې پر اېکس خپور شوی، ویل شوي چې عون له ټرمپ مننه کړې چې په لبنان کې د اوربند د ترلاسه کولو او د "تلپاتې سولې او ثبات د ټینګښت" لپاره یې هڅې کړې دي.
په راپور کې راغلي چې عون بیا ټینګار کړی غواړي د اسراییل او حزبالله ترمنځ اوربند "په تر ټولو لنډ ممکن وخت" رامنځته شي.
همدارنګه ویل شوي چې ټرمپ د ولسمشر عون او لبنان له دریځه ملاتړ څرګند کړی دی.
