Cymeradwyo cynllun ynni hydro dadleuol yn Eryri o drwch blewyn

Mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri wedi cymeradwyo cynllun trydan dŵr dadleuol ym Mro Ffestiniog.

Yn 2024 cafodd cais cynllunio ei gyflwyno ar gyfer datblygiad 600 cilowat a fyddai'n creu digon o drydan ar gyfer 700 o gartrefi.

Mewn cyfarfod fore Mercher, cafodd y cais ei ganiatáu o drwch blewyn, wrth i aelodau ddilyn argymhelliad swyddogion o wyth pleidlais i saith.

Dywedodd y brodyr sydd y tu ôl i'r fenter, a sy'n ffermio yn ardal Y Bala eu bod yn "falch iawn" bod y cais wedi ei gymeradwyo, ar ôl "proses hir a chymhleth".

Bwriad y datblygiad yn ardal Rhaeadr y Cwm yw defnyddio grym afon Cynfal ger Llan Ffestiniog drwy godi cored – neu weir dam.

Ar adegau pan fo digon o lif byddai hyd at 70% o'r dŵr yn cael ei ddargyfeirio o'r rhaeadr mewn peipen danddaearol.

Ar ôl mynd drwy'r tyrbin byddai'r dŵr yn dychwelyd wedyn i Afon Cynfal ar waelod y rhaeadr, gyda weiren arall dan ddaear yn cario'r trydan i'r grid.

Roedd y cais wedi denu bron i 1,600 o wrthwynebiadau - yn eu plith rhai grwpiau amgylcheddol fel Cymdeithas Eryri ac Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru.

Yn wreiddiol roedd disgwyl penderfyniad yn gynharach eleni, ond roedd oedi pellach wrth i Lywodraeth Cymru ystyried os oedd y cais o bwys cenedlaethol.

Er bod Cyngor Tref Ffestiniog wedi cefnogi'r cais yn wreiddiol, galwodd y corff am ei wrthod ar sail "bygythiad i un o'r rhaeadrau mwyaf eiconig yn Eryri a safle bywyd gwyllt sydd wedi'i warchod yn arbennig".

Yn wahanol i Gyngor Tref Ffestiniog mae Cyngor Cymuned Ysbyty Ifan - sydd ond dafliad carreg i ffwrdd - yn parhau i gefnogi'r cynllun, drwy ddadlau mai "dyma'r mathau o brosiectau sydd angen mwy ohonynt".

Ychwanegon nhw y byddai "o fantais fawr i'r targed o gyflawni Cymru sero net ac yn fantais i gael ynni rhatach yn y dyfodol trwy ddefnyddio adnoddau naturiol".

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru, fel rhan o'r broses ymgynghori, wedi datgan eu bod yn "parhau i fod â pryderon ynghylch y cais fel y'i cyflwynwyd," ond ychwanegon nhw eu bod "yn fodlon y gellir goresgyn y pryderon hyn" drwy osod amodau ar unrhyw ganiatâd.

Yn ôl awdurdod y parc mae 1,590 o wrthwynebiadau wedi eu derbyn, gyda 1,140 o'r rheiny yn rhai "union yr un fath yn dilyn ymgyrch ar-lein".

Mae Cymdeithas Eryri yn gwrthwynebu'r cynllun oherwydd pryder am yr effaith bosib ar fyd natur.

Maen nhw o'r farn byddai dargyfeirio peth o'r dŵr yn cael effaith andwyol ar edrychiad a sain y rhaeadr.

Gyda'r safle hefyd yn un o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSI) mewn parc cenedlaethol, ychwanegon nhw bod mwsoglau a llysiau'r afu prin yno, yn benodol oherwydd y lleithder.

Ar ôl y cyfarfod ddydd Mercher, dywedodd Cyfarwyddwr y Gymdeithas, Graeme Cotterill, ei fod yn siomedig â'r penderfyniad i gymeradwyo'r cais.

"Yn ein barn ni mae'r cais yma yn mynd yn erbyn holl rinweddau arbennig y parc cenedlaethol," meddai.

"Fe ddylai yna fod amgylchiadau eithriadol i'r cais hwn gael ei gymeradwyo, a doedd yna ddim o gwbl."

Ychwanegodd y bydd y gymdeithas yn ystyried beth fydd y camau nesaf iddyn nhw.

Ond mae'r rheiny sydd y tu ôl i'r fenter - tri brawd sy'n ffermio yn ardal Y Bala - yn dadlau mai "effaith fach iawn" y byddai'r cynllun yn ei gael ar y tirwedd, ac y bydd yr elfen hydro ond yn weithredol pan fydd digon o ddŵr yn yr afon.

Fel rhan o'r cais, oedd wedi ei gyflwyno gan Dafydd Elis, Moi Dafydd ac Elis Dafydd, dywedon nhw: "Bydd y cynllun arfaethedig hwn yn rhoi sicrwydd i genedlaethau'r dyfodol yn ogystal â chaniatáu i ni fel teulu chwarae rhan wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd presennol drwy gynhyrchu trydan o ffynhonnell adnewyddadwy i'r gymuned leol ei ddefnyddio."

Dywedodd Moi Dafydd wedi'r cyfarfod ei fod yn "falch iawn" gyda'r penderfyniad.

"Mae wedi bod yn broses hir iawn a cymhleth a lot o wybodaeth wedi ei gyflwyno, a 'dan ni'n falch eu bod nhw wedi dod i'r casgliad a mynd hefo argymhelliad y swyddog cynllunio yn y diwedd."

Dywedodd bod yna lawer o amodau wedi eu cyflwyno gan y swyddog cynllunio, ac y byddan nhw'n "cydymffurfio'n llawn" â'r amodau rheiny.

"Y peth olaf 'dan ni ishio'i wneud fel ffermwyr y tir ydi difetha'r tir - ni fydde'r bobl gynta i sylwi ar unrhyw effaith negyddol ar y tirlun."