Dathlu canrif cloc mewn pentref ym Môn gan roi capsiwl amser dan glo

Mae pentref Gwalchmai ar Ynys Môn yn dathlu canrif union ddydd Iau, ers i gloc nodedig y pentref gael ei adeiladu.

Cafodd gwasanaeth ei gynnal i nodi'r achlysur a chynnig cyfle i gofio'r rhai o'r pentref a gollodd eu bywydau yn y rhyfeloedd byd, y rhai sydd a'u henwau ar gloc y pentref.

Fel rhan o'r achlysur, cafodd capsiwl amser llawn trysorau o'r pentref ei roi y tu mewn i'r cloc ar gyfer ei agor ymhen 100 mlynedd, yn y flwyddyn 2126.

Ymhlith y rhai oedd yn ychwanegu at y capsiwl oedd trigolyn hynaf y pentref, sy'n 101 oed.

Daeth pobl o bob oed ynghyd i gapel pentref Gwalchmai ddydd Iau i nodi canrif ers adeiladu cloc y pentref.

Ac i un aelod o'r pentref, mae'r cloc yn rhan bwysig o'r pentref.

Mae Owen Evans yn 101 oed, ac roedd yn 1 oed pan gafodd cloc y pentref ei godi.

Fel rhan o'r dathliadau, cafodd Mr Evans y cyfle i roi lluniau yn y capsiwl amser, fel person hynaf y pentref.

Dywedodd fod y garreg filltir yn "dda iawn... mae pawb yn Gwalchmai yn gwybod am y cloc yn tydi" meddai.

Cafodd y cloc ei adeiladu yn 1926 gan John Griffiths o Langefni a weithiodd hefyd ar gofebau eraill yn yr ardal.

Cododd y gymuned gyfanswm o £506 i dalu am y gofeb ac fe gafodd seremoni ei chynnal yn y pentref ar yr 2il o Orffennaf y flwyddyn honno.

Un oedd yn rhan o'r gwaith trefnu ar gyfer dathlu'r ganrif oedd Sharon Jones, Cadeirydd Cyngor Cymuned Trewalchmai.

Dywedodd: "Mi yda ni wedi penderfynu gwneud gwasanaeth... ac wedi ceisio dilyn trefn y gwasanaeth gwreiddiol [yn 1926].

"Darlleniadau ac ambell i emyn. Mae'n golygu lot i mi oherwydd digwydd bod mae gen i ewythr ar y cloc, wedi'i nodi yn fan'no."

Ychwanegodd y Cynghorydd Neville Evans, oedd hefyd yn rhan o'r diwrnod fod y dathliad yn "bwysig".

"Roedd yn benderfyniad wnaethpwyd beth amser yn ôl gan y cyngor cymuned... a bod hi'n bwysig bod ni'n dathlu fod y cloc yma wedi'i adeiladu i gofio am y rhai a syrthiodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd.

"Cafodd o'i adeiladu yn 1926, ac union i'r diwrnod heddiw, fe gafodd ei ddadorchuddio.

Fel rhan o'r dathliadau, roedd rhai o ddisgyblion yr ysgol leol yng Nghwalchmai wedi cael cyfle i ychwanegu at y capsiwl amser.

Dywedodd Georgia, sydd yn 10 oed: "'Da ni wedi rhoi y capsiwl amser wrth y cloc, mae ganddo bethau ynddo fel llythyr, beiro, map o Ynys Môn.

"'Da ni wedi bod yn canu caneuon yn capel Moreiah, cân newydd sbon gan Mrs Catrin Jones o'r enw cân y cloc.

"Mae wedi bod yn rili hwyl yn canu'r caneuon newydd 'da ni wedi dysgu."

Dywedodd ei chyfaill Teleri, sy'n 10 oed eu bod wedi bod yn dysgu am hanes y cloc.

Ychwanegodd: "'Heddiw 'da ni wedi bod yn canu achos mae'r cloc wedi troi yn gant.

"'Da ni wedi bod yn dysgu am enwau pobl 'nath farw yn y Rhyfel Byd, ac wedi dysgu bod y cloc wedi costio £506."

Roedd y seremoni'n gyfle i gofio am fywydau y rhai o'r pentref a gafodd eu colli yn y rhyfeloedd byd.

Bydd y capsiwl amser yn cael ei gloi y tu mewn i'r cloc, a'r bwriad ydi ei gadw dan glo am ganrif, i drigolion y pentref yn 2126 ei agor bryd hynny.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.